Phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức trong xây dựng chính sách

TS. Lê Hùng góp ý tại hội thảo khoa học tham vấn ý kiến đối với dự thảo “Điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn”. Ảnh: NGỌC PHÚ

Đưa tri thức vào những quyết sách lớn

“Làm nghiên cứu khoa học, tôi luôn mong muốn những kết quả không chỉ nằm trên giấy mà phải đi vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề của địa phương”. Đó là lý do TS. Lê Hùng (Khoa Xây dựng, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng) dành nhiều thời gian tham gia góp ý, phản biện các vấn đề về quy hoạch, tài nguyên nước, phòng chống thiên tai và phát triển đô thị của Đà Nẵng.

Theo TS. Lê Hùng, phản biện không đơn thuần là chỉ ra những điểm chưa phù hợp của một quy hoạch hay chính sách, mà quan trọng là dựa trên thực tiễn, số liệu và các mô hình tính toán để làm rõ bản chất vấn đề, nhận diện điểm nghẽn và đề xuất giải pháp khả thi.

Trong góp ý Quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, ông Hùng đặc biệt quan tâm đến lựa chọn tần suất chống lũ. Theo đó, cần xem xét vấn đề trên toàn lưu vực, dựa trên bài toán ngập lụt tổng thể, thay vì chỉ nâng mức chống lũ lên 1% hay 2% cho từng khu vực. Khả năng tiêu thoát lũ phải được đánh giá đồng bộ để xác định mức chống lũ phù hợp.

Thực tế đợt lũ năm 2025 cho thấy, trong khi nhiều khu vực phía thượng lưu ngập sâu, mực nước sông Hàn đến cửa sông vẫn thấp hơn khoảng 1m. Điều này cho thấy khả năng thoát lũ ra sông Hàn vẫn còn nhưng dòng lũ từ thượng lưu chưa được tiêu thoát hiệu quả.

Các tuyến đường, khu đô thị đắp cao có thể chia cắt dòng chảy, gây ứ đọng và kéo dài thời gian ngập. Đây là vấn đề cần được tính toán kỹ trong quy hoạch, nhất là trước tác động của biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa nhanh.

TS. Lê Hùng chia sẻ, thành phố phát triển càng nhanh thì những quyết định hôm nay càng có ảnh hưởng lâu dài. Vì vậy, người làm phản biện chính sách không chỉ nhìn vào vấn đề trước mắt mà cần đặt chúng trong mối quan hệ với quá trình phát triển dài hạn, qua đó nhận diện sớm những rủi ro.

Tiếng nói của chuyên gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi xuất phát từ thực tiễn và hướng đến giải pháp. Điều quan trọng là tri thức phải được chia sẻ và đặt lên bàn trong quá trình ra quyết định phát triển của thành phố.

Với vai trò cầu nối giữa đội ngũ trí thức, các hội chuyên ngành với cơ quan quản lý, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Đà Nẵng từng bước tạo thêm không gian để tiếng nói chuyên môn tham gia quá trình xây dựng, điều chỉnh và hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển thành phố.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã chủ động đề xuất và được UBND thành phố thống nhất chủ trương tổ chức phản biện đối với nhiều dự án có ý nghĩa quan trọng. Trong đó có các dự án: Hệ thống đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố; Xây dựng và vận hành khu thương mại tự do thông minh đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan và các yêu cầu quản lý tại Khu thương mại tự do Đà Nẵng; Nhà máy xử lý chất thải rắn sinh hoạt 1.000 tấn theo hình thức đối tác công tư (PPP).

Theo Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Võ Công Trí, hoạt động phản biện không chỉ tập trung vào các dự án lớn mà được mở rộng trên nhiều lĩnh vực gắn trực tiếp với quá trình phát triển đô thị và đời sống xã hội. Ở mỗi nội dung, tiếng nói phản biện hướng vào những vấn đề cốt lõi như tính khả thi, hiệu quả đầu tư, tác động xã hội, nguồn lực thực hiện và sự phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Mở rộng không gian để chuyên gia góp tiếng nói

Trong quá trình xây dựng đô thị hiện đại, quy hoạch, kiến trúc và pháp luật là những lĩnh vực cần sự tham gia sâu của đội ngũ chuyên gia. Thực tiễn tại Đà Nẵng cho thấy, tiếng nói của kiến trúc sư, luật gia ngày càng được phát huy, góp phần nâng cao chất lượng quy hoạch và hoàn thiện chính sách.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Hội Kiến trúc sư thành phố tham gia Hội đồng tư vấn kiến trúc thành phố, góp ý, thẩm định nhiều đồ án quan trọng như: Đồ án quy hoạch chung thành phố Đà Nẵng; Dự án Bất động sản và Bến du thuyền Đà Nẵng; Quảng trường trung tâm khu vực tây bắc; Khu phức hợp đô thị, thương mại cao tầng Phương Trang; Quy hoạch phân khu phường Hòa Xuân và nhiệm vụ quy hoạch các xã, phường, cùng nhiều đồ án quy hoạch chuyên ngành khác.

Hội cũng tổ chức nhiều hội thảo về bảo tồn di sản, kiến trúc bền vững, vật liệu xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và ứng dụng công nghệ cao.

Kiến trúc sư Tô Văn Hùng, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Đà Nẵng chia sẻ: “Đội ngũ kiến trúc sư tham gia góp ý, phản biện không chỉ nhằm hoàn thiện một đồ án cụ thể mà cũng là trách nhiệm đối với diện mạo và tương lai đô thị. Hội mong muốn tạo được cơ hội để các kiến trúc sư đóng góp tiếng nói chuyên môn một cách thẳng thắn, độc lập, từ đó giúp các đồ án quy hoạch, kiến trúc chất lượng bền vững hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao giữa phát triển nhanh, gìn giữ bản sắc đô thị và nâng cao chất lượng sống của người dân”.

Trong lĩnh vực pháp luật, Hội Luật gia thành phố cũng tích cực tham gia xây dựng và phản biện chính sách. Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Nguyễn Bá Sơn cho biết, đầu năm 2026, hội phối hợp với Viện Nhà nước và Pháp luật, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam góp ý đề tài “Nghiên cứu, phát huy nguồn nhân lực pháp luật phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới”.

Hội tham gia góp ý nhiều dự thảo luật, chương trình, đề án, nghị quyết; thành lập các nhóm chuyên gia theo lĩnh vực để nâng cao chất lượng tham vấn, phản biện. Chi bộ hội cũng đã ban hành nghị quyết lãnh đạo công tác này, định hướng xây dựng quy trình tham vấn, phản biện thống nhất, bám sát nghị quyết, chỉ thị của Đảng và yêu cầu thực tiễn. Hội cũng phối hợp Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng) nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, hướng tới cung cấp các căn cứ pháp lý, văn bản liên quan, hỗ trợ hội viên trong quá trình phản biện.

Thực tiễn cho thấy, khi chuyên gia được tham gia từ sớm và có cơ chế tiếp nhận, sử dụng hiệu quả, tri thức sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho hoạch định chính sách. Đây cũng là cách Đà Nẵng phát huy trí tuệ xã hội, góp phần tạo nên những quyết sách sát thực tiễn, có tầm nhìn và bền vững.