Phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong quản lý, bảo vệ đường biên, cột mốc

Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai phối hợp với Đồn Biên phòng cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai tổ chức dọn vệ sinh khu vực cột mốc biên giới. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Từ những tổ tự quản đến thế trận rộng khắp

Bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, trong đó, Bộ đội Biên phòng là lực lượng nòng cốt, chuyên trách. Thực tiễn cho thấy, muốn quản lý, bảo vệ vững chắc đường biên, cột mốc, trước hết phải dựa vào dân, phát huy sức dân và xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc.

Từ nhận thức đó, các đơn vị Bộ đội Biên phòng đã tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựng nhiều mô hình phù hợp với từng tuyến biên giới và từng cộng đồng dân cư. Nổi bật là các tổ tự quản đường biên, cột mốc; tổ tự quản an ninh, trật tự thôn, bản; mô hình tự quản ngư trường, bến bãi; phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo trong vận động nhân dân tham gia quản lý, bảo vệ biên giới.

Theo số liệu được công bố, tại 553 đơn vị hành chính cấp xã thuộc 30 tỉnh, thành phố có biên giới, các đơn vị Bộ đội Biên phòng đã phối hợp xây dựng, duy trì 2.702 tổ tự quản, với 45.638 hộ gia đình và 114.276 cá nhân tham gia tự quản 4.702,164km đường biên giới, 3.613 mốc quốc giới và 478 công trình biên giới.

Đằng sau những con số ấy là hàng vạn hộ gia đình, cá nhân tự nguyện nhận quản lý, bảo vệ từng đoạn đường biên, cột mốc; phối hợp tuần tra, kiểm tra hiện trạng mốc quốc giới, phát quang đường biên và kịp thời thông báo cho Bộ đội Biên phòng những dấu hiệu bất thường trên địa bàn biên giới. Người dân có ý thức tự giác, không xâm canh, xâm cư, không làm thay đổi dấu hiệu đường biên, không tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật; đồng thời, vận động cộng đồng cùng chấp hành tốt các quy định của pháp luật.

Sinh sống lâu đời ở khu vực biên giới, đồng bào am hiểu từng con đường, lối mở, dòng sông, cánh rừng. Những biến động về dân cư, địa bàn, người lạ, phương tiện lạ hoặc hoạt động nghi vấn có thể được phát hiện, thông báo kịp thời, giúp Bộ đội Biên phòng nắm tình hình từ sớm, từ xa.

Tại Lào Cai, các đồn Biên phòng đã tham mưu kiện toàn và duy trì 79 tổ tự quản đường biên, mốc giới ở 100% thôn, tổ dân phố giáp biên giới. Riêng năm 2025, các tổ tự quản đã phối hợp với Bộ đội Biên phòng tổ chức hơn 900 buổi tuần tra, phát quang đường biên, khu vực mốc quốc giới và cung cấp hàng chục thông tin liên quan đến công tác bảo vệ quản lý, bảo vệ biên giới.

Ở Quảng Ninh, các mô hình được tổ chức linh hoạt theo đặc điểm vừa có biên giới đất liền, vừa có vùng biển, đảo, cửa khẩu, cảng biển. Mô hình tự quản ngư trường, bến bãi tại cảng Chiến Thắng, xã Thanh Lân, gắn trách nhiệm của ngư dân với nhiệm vụ giữ gìn an ninh, trật tự và chủ quyền biển, đảo; mô hình đối ngoại nhân dân tại Đồng Văn, Hoành Mô góp phần vun đắp quan hệ hữu nghị giữa cộng đồng dân cư hai bên biên giới. Các mô hình “Câu lạc bộ phụ nữ hướng về biên giới, hải đảo”, “Đồng hành cùng phụ nữ biên cương”, vận động giáo dân xứ đạo Trà Cổ sống “tốt đời, đẹp đạo” cũng phát huy thế mạnh của từng tổ chức và các tầng lớp nhân dân.

Thực tiễn cho thấy, mô hình chỉ có sức sống khi xuất phát từ yêu cầu của địa bàn và nhu cầu của người dân. Ở biên giới đất liền, trọng tâm là tuần tra đường biên, bảo vệ mốc giới, giữ gìn an ninh thôn, bản; ở khu vực biển, đảo, phong trào được mở rộng tới ngư trường, bến bãi và cộng đồng ngư dân. Giá trị lớn nhất không nằm ở số tổ được thành lập mà ở sự chuyển biến trong nhận thức, trách nhiệm và hành động của nhân dân.

Cùng với việc phát huy sức dân, Bộ đội Biên phòng tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt, chuyên trách; tăng cường phối hợp với Công an, Quân sự, dân quân tự vệ và các lực lượng liên quan. Trong 10 năm qua, Bộ đội Biên phòng đã phối hợp với các lực lượng tổ chức 568.580 lượt tuần tra, kiểm soát, bảo vệ biên giới; phát hiện, xử lý 63.535 vụ việc/140.925 đối tượng; khởi tố 8.498 vụ án/13.110 đối tượng. Kết quả đó khẳng định hiệu quả của cơ chế phối hợp và sự tham gia tích cực của nhân dân trong giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội trên các tuyến biên giới.

Mô hình “Tự quản ngư trường, bến bãi” của Bộ đội Biên phòng tỉnh Quảng Ninh đã phát huy hiệu quả ở khu vực biên giới biển của tỉnh. Ảnh: Đơn vị cung cấp

Để sức dân trở thành sức mạnh bảo vệ biên cương

Bài học nổi bật qua 10 năm triển khai các mô hình, phong trào là phải thực sự đặt nhân dân ở vị trí trung tâm, xác định nhân dân là chủ thể trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ biên giới; Bộ đội Biên phòng giữ vai trò nòng cốt trong tham mưu, hướng dẫn và tổ chức thực hiện.

Công tác tuyên truyền, vận động phải được tiến hành thường xuyên, linh hoạt, phù hợp với từng dân tộc, từng cộng đồng dân cư. Vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, chức sắc, chức việc tôn giáo cần tiếp tục được phát huy, trở thành những cầu nối giữa cấp ủy, chính quyền, Bộ đội Biên phòng với nhân dân; vận động người dân chấp hành pháp luật, không nghe theo lời dụ dỗ, kích động, không tiếp tay cho tội phạm, tích cực hòa giải mâu thuẫn và giữ gìn đoàn kết.

Các mô hình phải cụ thể, thiết thực, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, không máy móc áp dụng một cách làm cho tất cả địa phương. Mỗi tổ tự quản cần xác định rõ địa bàn, đoạn đường biên, cột mốc hoặc nhiệm vụ phụ trách; phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; duy trì nền nếp trao đổi thông tin, tuần tra, kiểm tra và rút kinh nghiệm. Hiệu quả phải được đánh giá qua sự chuyển biến của địa bàn, chất lượng thông tin và khả năng giải quyết vụ việc ngay từ cơ sở, không chỉ bằng số lượng tổ, số thành viên.

Những mô hình hoạt động mang tính hình thức, kém hiệu quả cần được rà soát, điều chỉnh; những cách làm hay cùng các tập thể, hộ gia đình, cá nhân tiêu biểu cần được biểu dương, nhân rộng. Việc sơ kết, tổng kết phải lấy hiệu quả bảo vệ đường biên, cột mốc và mức độ tham gia tự giác của nhân dân làm thước đo.

Phát huy vai trò chủ thể của nhân dân phải gắn với trách nhiệm bám nắm cơ sở của cán bộ Bộ đội Biên phòng. Cán bộ, chiến sĩ phải thực sự gần dân, hiểu dân, nắm chắc tâm tư, nguyện vọng; kịp thời tham mưu giải quyết các vấn đề nảy sinh, không để hình thành điểm nóng. Bảo vệ biên giới cũng phải gắn với chăm lo đời sống nhân dân. Khi có sinh kế ổn định, được tiếp cận các dịch vụ giáo dục, y tế, thông tin và các dịch vụ thiết yếu, người dân sẽ yên tâm bám đất, bám làng, bám biển, tích cực tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Thực tiễn 10 năm tiếp tục khẳng định rằng, khi cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm lãnh đạo; Bộ đội Biên phòng làm tốt vai trò nòng cốt; các ban, ngành, đoàn thể phối hợp chặt chẽ và nhân dân được giao trách nhiệm, được hướng dẫn, hỗ trợ bằng những việc làm cụ thể, sức mạnh bảo vệ biên giới sẽ được nhân lên. Mỗi người dân gắn bó với đường biên, cột mốc là một điểm tựa của thế trận biên phòng toàn dân; mỗi gia đình, thôn, bản, khu dân cư bình yên là một phần của nền móng giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới. Đó là sức mạnh bền vững để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, giữ gìn cuộc sống bình yên, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định, hợp tác và phát triển.