Phát huy vai trò của Bộ đội Biên phòng trong thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc

Đồng chí Cao Thị Xuân, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội phát biểu tham luận tại hội nghị. Ảnh: Ngọc Lâm

Kính thưa Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng!

Thưa toàn thể các đồng chí!

Hôm nay, tôi rất vui mừng được tham dự Hội nghị tổng kết, tôn vinh các mô hình, chương trình, phong trào của Bộ đội Biên phòng tham gia xây dựng khu vực biên giới vững mạnh, giai đoạn 2015-2025. Trước hết, thay mặt Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, tôi ghi nhận, đánh giá cao những kết quả toàn diện, thiết thực mà Bộ đội Biên phòng đã đạt được trong 10 năm qua; đồng thời, xin trân trọng cảm ơn và biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy, hy sinh thầm lặng của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng đã bám địa bàn, bám dân, đồng hành cùng đồng bào các dân tộc nơi biên cương của Tổ quốc.

Thưa các đồng chí!

Khu vực biên giới có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là nơi sinh sống của đông đảo đồng bào các dân tộc thiểu số. Xuyên suốt tuyến biên giới đất liền dài hơn 5.000km, mỗi bản làng và đồng bào đồng thời là một điểm tựa của chủ quyền quốc gia. Và bên cạnh đồng bào, Bộ đội Biên phòng là lực lượng hiện diện thường xuyên gắn bó, bền bỉ nhất.

Qua nghiên cứu báo cáo tổng kết và từ thực tiễn thẩm tra giám sát việc thực hiện chính sách dân tộc, Hội đồng Dân tộc nhận thấy giá trị của các mô hình, chương trình, phong trào của Bộ đội Biên phòng không chỉ ở kết quả đã được thống kê mà quan trọng hơn ở chỗ lực lượng đã góp phần giải quyết một trong những khâu khó nhất của công tác dân tộc hiện nay, đó là khâu tổ chức thực hiện chính sách tại địa bàn cơ sở. Hội đồng Dân tộc nhận thấy rằng, hiệu quả của chính sách dân tộc phụ thuộc rất lớn vào 3 yếu tố trong quá trình tổ chức thực hiện ở cơ sở. Một là, khả năng tiếp cận của chính sách đối với địa bàn đặc biệt khó khăn. Hai là, mức độ hiểu biết và tham gia của chính người thụ hưởng. Ba là, việc theo dõi hỗ trợ sau khi chính sách được triển khai.

Đóng góp sâu sắc nhất của Bộ đội Biên phòng trong những năm qua là góp phần bảo đảm đồng thời cả ba yếu tố đó thể hiện ở ba nhóm kết quả sau đây:

Thứ nhất, Bộ đội Biên phòng đã trở thành lực lượng trực tiếp đưa chủ trương của đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước đến với đồng bào và góp phần củng cố vững chắc hệ thống chính trị cơ sở vùng biên giới. Điểm rất đáng ghi nhận là cán bộ, chiến sĩ Biên phòng không dừng ở công tác tuyên truyền mà trực tiếp cùng với cấp ủy, chính quyền và nhân dân tổ chức thực hiện chính sách, thông qua đội ngũ cán bộ tăng cường xã, cán bộ đồn Biên phòng tham gia cấp ủy địa phương, đảng viên đồn Biên phòng sinh hoạt chi bộ ở thôn bản và phụ trách hộ gia đình, Bộ đội Biên phòng đã thực sự trở thành cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với các đồng bào dân tộc thiểu số.

Lực lượng Bộ đội Biên phòng hiện diện thường xuyên và hiểu biết sâu sắc về địa bàn. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã sử dụng được tiếng dân tộc, am hiểu phong tục, tập quán, nắm chắc hoàn cảnh từng hộ gia đình, nhờ đó chính sách đến với đồng bào không chỉ bằng văn bản và bằng những việc làm cụ thể thiết thực, phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng cộng đồng, yếu tố quyết định để đồng bào hiểu, tin tưởng và chủ động tham gia. Cùng với đó, lực lượng Biên phòng đã hỗ trợ cấp ủy, chính quyền cơ sở nâng cao năng lực lãnh đạo, quản lý, góp phần phát triển đảng viên, củng cố tổ chức Đảng, đoàn thể và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ tại chỗ.

Thực tiễn giám sát cho thấy năng lực của bộ máy cơ sở là điều kiện tiên quyết để nguồn lực đầu tư chuyển hóa thành kết quả thực chất. Vì vậy, trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay, kinh nghiệm này càng cần được nghiên cứu và tiếp tục phát huy.

Thứ hai, Bộ đội Biên phòng đã góp phần thiết thực thực hiện các mục tiêu cốt lõi của chính sách dân tộc về giảm nghèo bền vững, về giáo dục, về chăm sóc sức khỏe và phát triển nguồn nhân lực. Các mô hình của lực lượng Bộ đội Biên phòng triển khai trên thực tế đều bám sát các nội dung các chương trình mục tiêu đang theo đuổi. Các chương trình như "Xuân Biên phòng ấm lòng dân bản", hỗ trợ cây, con giống, phát triển kinh tế hộ gia đình, xóa nhà tạm, hỗ trợ phụ nữ vùng biên đã trực tiếp cải thiện điều kiện đời sống của đồng bào và điều đáng ghi nhận là các chương trình này không chỉ dừng ở hỗ trợ trước mắt mà ngày càng hướng tới tạo lập sinh kế nâng cao năng lực tự vươn lên của người dân, phù hợp với định hướng của chính sách dân tộc trong giai đoạn tới.

Nổi bật hơn là, đóng góp trong lĩnh vực giáo dục và y tế qua các Chương trình “Nâng bước em tới trường - Con nuôi đồn Biên phòng”, “Thầy giáo quân hàm xanh”, “Thầy thuốc quân hàm xanh”, các lớp xóa mù chữ, vận động học sinh đến trường, khám chữa bệnh và cấp thuốc cho nhân dân. Hội đồng Dân tộc đánh giá đây là những đóng góp có giá trị lâu dài nhất. Giáo dục là con đường nhanh nhất và căn bản nhất để giảm nghèo bền vững đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Mỗi học sinh vùng biên giới được duy trì việc học là một đóng góp trực tiếp vào chất lượng nguồn nhân lực của cả vùng. Việc cán bộ, chiến sĩ nhận nuôi dưỡng trẻ em mồ côi có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn ngay tại đồn Biên phòng thể hiện sinh động phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” và trách nhiệm sâu nặng với đồng bào.

Thứ ba, cũng là kết quả có ý nghĩa căn bản nhất. Bộ đội Biên phòng đã góp phần thực hiện mục tiêu cao nhất của chính sách dân tộc, đó là bình đẳng đoàn kết và củng cố niềm tin của đồng bào. Chuyển hóa thành “thế trận lòng dân”, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Chính sách dân tộc của Đảng ta không chỉ hướng tới các chỉ tiêu về giảm nghèo hay thu nhập mà hướng tới những giá trị sâu xa hơn, là sự bình đẳng thực chất giữa các dân tộc, sự đoàn kết trong cộng đồng và niềm tin của đồng bào đối với Đảng, Nhà nước và chế độ, những giá trị khó lượng hóa nhưng quyết định tính bền vững của toàn bộ các kết quả còn lại.

Thực tiễn cho thấy, nơi nào đời sống của nhân dân ổn định, đồng bào tin tưởng vào Đảng và Nhà nước, hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, thì ở đó quốc phòng - an ninh được đảm bảo tốt hơn. Các mô hình "Tự quản đường biên, cột mốc", "Tự quản an ninh trật tự", "Kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới" đã đưa người dân thực sự trở thành chủ thể tham gia quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia. Kết quả quan trọng nhất của các mô hình, phong trào này là đã làm thay đổi vị thế của người dân vùng biên giới, từ đối tượng thụ hưởng chính sách, đồng bào đã trở thành chủ thể bảo vệ chủ quyền quốc gia. Đây chính là sự gắn kết có hiệu quả giữa chính sách dân tộc với chính sách quốc phòng - an ninh, giữa chăm lo cho dân, dựa vào dân, với dựa vào dân để xây dựng và bảo vệ biên giới.

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Tuyên Quang tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật, vận động nhân dân khu vực biên giới chấp hành nghiêm các quy định về quản lý, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia. Ảnh: My Ly

Kính thưa các đồng chí!

Từ những kết quả nêu trên, Hội đồng Dân tộc trân trọng cảm ơn những đóng góp to lớn của Bộ đội Biên phòng với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Trong nhận thức của đồng bào nơi biên giới, người chiến sĩ Biên phòng không chỉ là người lính giữ biên cương mà còn là người cán bộ dân vận, người thầy giáo, người thầy thuốc, người hướng dẫn sản xuất và trong nhiều trường hợp là chỗ dựa tin cậy của gia đình khi gặp hoạn nạn. Những giá trị mà số liệu thống kê không thể phản ánh hết đầy đủ được song lại là nền tảng bền vững nhất của thế trận biên phòng toàn dân. Để tiếp tục phát huy những kết quả đạt được trong thời gian tới, Hội đồng Dân tộc trân trọng đề nghị Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng quan tâm một số nội dung sau đây:

Một là, một số mô hình hiệu quả cao nhưng vẫn chủ yếu vận hành bằng nguồn xã hội hóa và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ, chưa được lồng ghép đầy đủ vào các khung nguồn lực chính thức. Tôi đề nghị tiếp tục rà soát, nhân rộng, nâng cao hiệu quả các mô hình, chương trình, phong trào và gắn kết chặt chẽ hơn với các chương trình mục tiêu quốc gia, nhất là Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 vừa được Quốc hội thông qua ngày hôm qua.

Hai là, tiếp tục phát huy đội ngũ cán bộ Biên phòng tham gia cấp ủy, tăng cường cho cơ sở, sinh hoạt chi bộ thôn bản và phụ trách hộ gia đình, đồng thời chú trọng đào tạo tiếng dân tộc, kiến thức dân tộc, tôn giáo, pháp luật, kỹ năng dân vận và chuyển đổi số cho cán bộ, chiến sĩ trực tiếp công tác tại cơ sở. Cùng với đó, đề nghị phát triển Chương trình “Nâng bước em tới trường - con nuôi đồn Biên phòng” theo hướng gắn kết với đào tạo nghề, giải quyết việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp, để các em sau khi trưởng thành có điều kiện lập nghiệp và đóng góp trở lại cho quê hương. Hướng đi căn bản để hình thành đội ngũ cán bộ trí thức là người dân tộc thiểu số tại chỗ.

Thứ ba, tăng cường phối hợp giữa Bộ đội Biên phòng với các cơ quan của Quốc hội, của Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các bộ, ngành và địa phương trong triển khai giám sát và đánh giá thực hiện chính sách dân tộc ở khu vực biên giới. Với ưu thế bám dân, bám bản, đề nghị Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng chỉ đạo tổng hợp kịp thời những vướng mắc trong tổ chức thực hiện chính sách dân tộc chuyển tới cơ quan có thẩm quyền để phục vụ công tác hoàn thiện chính sách pháp luật về lĩnh vực dân tộc, bảo đảm chính sách thực sự đi vào cuộc sống và đến với đồng bào.

Kính thưa các đồng chí!

Biên giới quốc gia được xác lập bằng hệ thống đường biên và cột mốc, song thực tiễn lịch sử dân tộc cho thấy biên giới chỉ thực sự vững chắc khi được giữ gìn bằng lòng dân. Đó là những cột mốc không thể đo bằng tọa độ nhưng có giá trị bền vững nhất trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Chăm lo cho đồng bào các dân tộc nơi biên giới chính là góp phần xây dựng, bảo vệ biên giới, thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước là góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Hội đồng Dân tộc Quốc hội tin tưởng rằng với truyền thống vẻ vang và tình cảm sâu nặng với nhân dân, lực lượng Bộ đội Biên phòng sẽ tiếp tục phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” bám dân, bám bản, bám địa bàn, giúp dân phát triển và dựa vào dân để bảo vệ vững chắc biên cương, xây dựng khu vực biên giới hòa bình, ổn định, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

Một lần nữa, xin kính chúc các đồng chí lãnh đạo, các vị đại biểu cùng toàn thể cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng, sức khỏe và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Xin trân trọng cảm ơn!