Phát huy vai trò khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế

Cán bộ, kỹ sư Trung tâm Điều khiển Nhà máy Nhiệt điện Nghi Sơn 2 ứng dụng khoa học - công nghệ và hệ thống tự động hóa tiên tiến để giám sát, tối ưu hóa quá trình vận hành.

Hoạt động khoa học và công nghệ của tỉnh đã có nhiều chuyển biến tích cực. Giai đoạn 2021-2025, Thanh Hóa triển khai 33 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia cùng 368 nhiệm vụ cấp tỉnh. Chỉ số chuyển đổi số (DTI) năm 2024 đứng thứ 5 cả nước; tỷ trọng kinh tế số đạt 10,74% GRDP. Toàn tỉnh có 32 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, đứng thứ tư cả nước. Khoa học và công nghệ đã từng bước trở thành nhân tố nội sinh quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu phát triển mới, KHCN&ĐMST của tỉnh vẫn còn không ít điểm nghẽn. Hoạt động nghiên cứu chưa hình thành được các hướng nghiên cứu mũi nhọn mang tính tích lũy dài hạn. Năng lực nghiên cứu và phát triển trong doanh nghiệp còn hạn chế; hoạt động chuyển giao công nghệ chưa thực sự sôi động; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; nguồn lực đầu tư cho khoa học và công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển. Đây là những vấn đề cần được tháo gỡ bằng các cơ chế, chính sách đột phá nhằm phát huy tối đa vai trò của khoa học và công nghệ trong phát triển kinh tế.

Trong cấu trúc phát triển kinh tế của tỉnh, KHCN&ĐMST giữ vai trò kết nối, dẫn dắt sự phát triển của các ngành, lĩnh vực. Đối với công nghiệp - động lực tăng trưởng chủ yếu của tỉnh, việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và chuyển đổi số sẽ góp phần nâng cao năng suất, hiện đại hóa dây chuyền sản xuất, giảm tiêu hao năng lượng, gia tăng giá trị sản phẩm và hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp xanh, công nghiệp tuần hoàn. Đây cũng là nền tảng để Khu Kinh tế Nghi Sơn tiếp tục phát huy vai trò cực tăng trưởng, trung tâm công nghiệp, logistics và cảng biển của khu vực Bắc Trung bộ.

Khoa học, công nghệ còn mở ra những hướng đi mới cho nông nghiệp và kinh tế biển. Việc ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ số, hệ thống quan trắc môi trường, tự động hóa trong sản xuất nông nghiệp sẽ nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hướng tới nền nông nghiệp thông minh, nông nghiệp xanh. Đối với kinh tế biển, các giải pháp công nghệ hiện đại sẽ góp phần tối ưu hóa hoạt động logistics cảng biển, phát triển nuôi trồng thủy sản công nghệ cao, quản lý tài nguyên biển hiệu quả và nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống dịch vụ hậu cần biển.

Một trong những điểm mới trong định hướng phát triển của Thanh Hóa là từng bước hình thành các lĩnh vực kinh tế mới trên cơ sở khoa học, công nghệ. Trong đó, kinh tế số, kinh tế xanh và đặc biệt là kinh tế không gian tầm thấp được xác định là những dư địa tăng trưởng mới. Với lợi thế về địa hình đa dạng gồm cả miền núi, đồng bằng và ven biển, Thanh Hóa có điều kiện thuận lợi để ứng dụng phương tiện bay không người lái, dữ liệu không gian, trí tuệ nhân tạo vào giám sát rừng, phòng chống thiên tai, quản lý hạ tầng, vận chuyển nông sản, logistics và quản trị đô thị thông minh.

Theo định hướng của tỉnh, đến năm 2030, KHCN&ĐMST và chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững; tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt từ 55% trở lên. Tỉnh phấn đấu duy trì Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương và Chỉ số chuyển đổi số trong nhóm 10 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước; tỷ lệ chi ngân sách địa phương cho khoa học và công nghệ đạt tối thiểu 1,5% tổng chi ngân sách. Đây không chỉ là những mục tiêu về số lượng mà còn thể hiện quyết tâm chuyển khoa học và công nghệ từ vai trò “hỗ trợ” sang vai trò “dẫn dắt” phát triển.

Phát huy vai trò của KHCN&ĐMST trong cấu trúc phát triển kinh tế chính là “chìa khóa” để Thanh Hóa tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Khi khoa học, công nghệ thực sự thấm sâu vào từng ngành, từng lĩnh vực, từng doanh nghiệp và từng địa phương, sẽ tạo nên hệ sinh thái phát triển dựa trên tri thức, góp phần nâng cao năng suất lao động, mở rộng không gian tăng trưởng, thúc đẩy hình thành các ngành kinh tế mới và hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thanh Hóa trở thành tỉnh công nghiệp hiện đại.