Phát huy vai trò 'tiền tuyến' của hệ thống thương vụ để đẩy nhanh xuất khẩu

Xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò động lực trong chiến lược tăng trưởng

Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, Chính phủ và toàn bộ hệ thống chính trị đang tập trung triển khai các giải pháp nhằm hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 cũng như giai đoạn 2026–2030.

Theo định hướng của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ, Việt Nam phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP trên 10% trong năm 2026. Để góp phần thực hiện mục tiêu này, ngành công thương được giao nhiều chỉ tiêu quan trọng, trong đó chỉ số sản xuất công nghiệp dự kiến tăng từ 12–14%, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng khoảng 15–16% và tổng mức bán lẻ hàng hóa cùng doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng từ 13–15%.

Những mục tiêu này đặt ra yêu cầu rất lớn đối với công tác phát triển thị trường và hoạt động xuất nhập khẩu trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang trải qua nhiều biến động sâu sắc. Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, thương mại quốc tế hiện nay chịu tác động mạnh mẽ của các yếu tố địa chính trị, xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng cũng như sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang có xu hướng phân tán và hình thành các cụm giá trị mới. Đồng thời, quá trình số hóa trong thương mại và phân phối diễn ra nhanh chóng, kéo theo những thay đổi đáng kể trong phương thức tiếp cận thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh đó, công tác xúc tiến thương mại cần được triển khai theo hướng chủ động, chuyên nghiệp và gắn chặt với chuyển đổi số, đồng thời tập trung vào các thị trường chiến lược và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Áp lực lớn từ mục tiêu tăng trưởng xuất nhập khẩu

Ông Bùi Huy Sơn, Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Tài chính Bộ Công Thương cho biết, trong hai tháng đầu năm 2026, các chỉ số chủ yếu của ngành công thương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực nhưng vẫn đặt ra nhiều áp lực cho việc hoàn thành các mục tiêu cả năm.

Cụ thể, chỉ số sản xuất công nghiệp trong hai tháng đầu năm 2026 ước tăng 8,8% so với cùng kỳ năm trước, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tăng khoảng 9,1%. Mặc dù mức tăng này cho thấy hoạt động sản xuất đang duy trì đà phục hồi tích cực, song vẫn thấp hơn mục tiêu tăng trưởng từ 12–14% của cả năm.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, tổng kim ngạch hai tháng đầu năm ước đạt khoảng 155,7 tỷ USD, tăng 22,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 76,4 tỷ USD, tăng 18,3%, trong khi kim ngạch nhập khẩu đạt 79,3 tỷ USD, tăng 26,3%.

Việc nhập siêu khoảng 2,9 tỷ USD trong hai tháng đầu năm được đánh giá là hiện tượng mang tính chu kỳ, khi các doanh nghiệp tập trung nhập khẩu nguyên vật liệu và máy móc thiết bị phục vụ sản xuất trong cả năm.

Trong khi đó, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong hai tháng đầu năm tăng khoảng 9,4%, thấp hơn mục tiêu tăng trưởng từ 13–15% của cả năm.

Theo ông Bùi Huy Sơn, những kết quả trên cho thấy sức ép không nhỏ đối với việc hoàn thành các chỉ tiêu tăng trưởng của ngành công thương trong năm 2026, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị trong Bộ, hệ thống thương vụ và cộng đồng doanh nghiệp.

Thị trường toàn cầu biến động mạnh, yêu cầu tuân thủ ngày càng cao

Một trong những nội dung được nhiều thương vụ quan tâm là những thay đổi trong môi trường thương mại quốc tế.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Hoa Kỳ, thị trường Hoa Kỳ tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với xuất khẩu của Việt Nam với quy mô lớn và sức mua mạnh. Trong năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ đạt khoảng 193 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ bảy của Hoa Kỳ.

Tuy nhiên, môi trường chính sách thương mại tại thị trường này đang trở nên phức tạp hơn. Chính quyền Hoa Kỳ tiếp tục triển khai nhiều công cụ quản lý thương mại nhằm bảo vệ sản xuất trong nước, đồng thời gia tăng các yêu cầu liên quan đến truy xuất nguồn gốc, lao động, môi trường và tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Theo ông Hưng, các doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu vào Hoa Kỳ không chỉ cạnh tranh về giá và chất lượng mà còn phải cạnh tranh về năng lực tuân thủ các quy định của thị trường.

Trong khi đó, ông Trần Ngọc Quân, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Bỉ và Liên minh châu Âu cho biết, thị trường EU đang tiếp tục siết chặt các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững.

Nhiều quy định mới của EU như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng (EUDR) hay các yêu cầu về thiết kế sinh thái và hộ chiếu sản phẩm đang từng bước được triển khai.

Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn đang có lợi thế đáng kể tại thị trường châu Âu nhờ Hiệp định EVFTA khi nhiều dòng thuế đã được đưa về mức 0%. Tuy nhiên, lợi thế này chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định khi EU đang đẩy mạnh đàm phán các hiệp định thương mại tự do với nhiều đối tác khác.

Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng giai đoạn hiện nay để củng cố vị thế tại thị trường châu Âu trước khi lợi thế cạnh tranh thu hẹp.

Trần Hương