Phát triển bền vững từ văn hóa và giáo dục sáng tạo trong kỷ nguyên số

Đây là vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn Văn hóa và Giáo dục mùa Thu lần thứ 3 (AFCE 2026) với chủ đề Văn hóa và giáo dục sáng tạo - Giải pháp phát triển bền vững, do Trường Đại học Thủ đô Hà Nội tổ chức sáng 6/11 tại Hà Nội, với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước. Những phân tích tại diễn đàn góp phần làm rõ vai trò của văn hóa, giáo dục và tri thức trong phát triển bền vững, nhất là trước những cơ hội và thách thức của kỷ nguyên số.

Kết nối các nguồn lực văn hóa và giáo dục sáng tạo

Phát biểu đề dẫn, PGS-TS Đỗ Hồng Cường (Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) nhấn mạnh, thế giới đang chứng kiến những biến đổi sâu sắc dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo. Những chuyển động này đang làm thay đổi căn bản cách thức con người học tập, làm việc, sáng tạo và tương tác với xã hội.

Theo ông, trong bối cảnh đó, văn hóa và giáo dục không chỉ là những lĩnh vực riêng biệt mà đã trở thành những nguồn lực chiến lược, quyết định năng lực cạnh tranh, khả năng thích ứng và sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.

PGS-TS Đỗ Hồng Cường (Hiệu trưởng Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) phát biểu tại diễn đàn

Từ thực tế này, PGS-TS Đỗ Hồng Cường nhấn mạnh một xu thế phát triển mới: Chuyển từ tư duy phát triển theo từng ngành riêng lẻ sang tư duy phát triển theo hệ sinh thái.

Theo đó, trong hệ sinh thái tri thức của tương lai, văn hóa tạo nên bản sắc và hệ giá trị nền tảng; giáo dục phát triển năng lực con người; khoa học và công nghệ mở rộng giới hạn nhận thức; còn đổi mới sáng tạo đóng vai trò kết nối và thúc đẩy mọi thành tố phát triển.

"Đây chính là sự liên kết giữa văn hóa và sáng tạo, giữa giáo dục và công nghệ, giữa nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, cũng như giữa con người và trí tuệ nhân tạo" - ông nhấn mạnh.

Quang cảnh diễn đàn

Ở góc độ đổi mới giáo dục, GS-TS Nguyễn Thị Hoàng Yến (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) nhấn mạnh vai trò của sư phạm sáng tạo trong việc nâng cao chất lượng học tập và phát triển năng lực người học.

Theo đó, giáo dục cần tạo điều kiện để mỗi người học được tham gia chủ động, phát huy khả năng của bản thân và tiếp cận tri thức thông qua những phương pháp phù hợp với sự đa dạng về nhu cầu, năng lực. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường học tập trải nghiệm, hợp tác và ứng dụng công nghệ góp phần xây dựng môi trường giáo dục linh hoạt, bao trùm, lấy người học làm trung tâm, hướng tới phát triển con người bền vững.

Ở góc độ phát huy nguồn lực di sản, TS Nguyễn Thị Thanh Thủy (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) phân tích việc ứng dụng công nghệ, đổi mới truyền thông và phát triển sản phẩm trải nghiệm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám và Di tích Nhà tù Hỏa Lò. Những trường hợp này cho thấy khả năng chuyển hóa di sản thành không gian văn hóa sáng tạo, mở rộng sự tham gia của công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, việc nhân rộng các mô hình cần gắn với chính sách, năng lực công nghệ và sự hợp tác giữa các chủ thể.

Thúc đẩy chuyển đổi số gắn với phát triển con người

Tại diễn đàn, nhiều chuyên gia còn tập trung phân tích các vấn đề về phát triển công nghiệp văn hóa, phát huy giá trị di sản, giáo dục sáng tạo, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và bảo tồn đa dạng ngôn ngữ. Các nội dung này cho thấy yêu cầu tăng cường gắn kết giữa văn hóa, giáo dục, khoa học và công nghệ nhằm phát huy nguồn lực tri thức, nâng cao năng lực sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Việc gắn kết văn hóa, giáo dục với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng phù hợp với định hướng của Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết đặt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa số đạt mức cao của thế giới, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu, ứng dụng và đào tạo.

Định hướng này đặt ra yêu cầu thúc đẩy sự gắn kết giữa các cơ sở nghiên cứu, giáo dục và hoạt động sáng tạo, đưa tri thức khoa học và thành tựu công nghệ vào thực tiễn, đồng thời phát triển nguồn nhân lực có năng lực đổi mới sáng tạo, làm chủ chuyển đổi số.

Diễn đàn thu hút các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước

Cùng với đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm, định hướng hoạt động văn hóa, giáo dục và khoa học vào mục tiêu phát triển con người toàn diện.

Nghị quyết cũng đặt ra nhiệm vụ đổi mới giáo dục nghệ thuật, phát triển các chương trình đào tạo đặc thù về văn hóa, nghệ thuật, công nghiệp sáng tạo và quản trị dữ liệu văn hóa; cho phép đào tạo tích hợp phổ thông, nghệ thuật và công nghệ nhằm hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là cơ sở quan trọng để phát huy năng lực sáng tạo của con người, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa giáo dục, văn hóa và công nghệ trong kỷ nguyên số.

Từ thực tiễn nghiên cứu và trao đổi học thuật, diễn đàn kiến nghị tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở, linh hoạt và số hóa; phát triển nguồn nhân lực có năng lực số, năng lực liên văn hóa và khả năng hợp tác với AI; tăng cường các chính sách về đạo đức số, liêm chính học thuật; đồng thời thúc đẩy mạnh mẽ các nghiên cứu liên ngành giữa văn hóa, giáo dục, ngôn ngữ, công nghệ và khoa học dữ liệu.