Phát triển bưu chính thành hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số

Ông Lê Văn Chung - Đại diện Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ). (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Tại Họp báo thường kỳ Bộ Khoa học và Công nghệ diễn ra vào 30/9 tại Hà Nội, ông Lê Văn Chung - Đại diện Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã đưa ra những điểm mới của Luật Bưu chính (sửa đổi).

Làm rõ khái niệm dịch vụ bưu chính và các dịch vụ khác

Điểm mới của Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) là làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính và phân định với vận tải, kho bãi và logistics. Thực tế, các hoạt động này có một số công đoạn giao thoa như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, vận chuyển,... vì vậy nếu chỉ nhìn vào một công đoạn riêng lẻ hoặc tên gọi dịch vụ sẽ rất dễ chồng lấn trong xác định phạm vi quản lý nhà nước.

Dự thảo Luật làm rõ khái niệm dịch vụ bưu chính và các đặc trưng để phân định dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics. Theo đó, dịch vụ bưu chính được tổ chức, vận hành trên mạng bưu chính, bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và có thể gồm các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Ảnh minh hoạ. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Dịch vụ bưu chính được nhận diện thông qua việc bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh và bảo đảm khả năng theo dõi, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định; bưu gửi được phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận. Hoạt động vận tải hàng hóa, kho bãi, logistics độc lập và các dịch vụ không có những đặc trưng nêu trên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính.

Ông Lê Văn Chung dẫn chứng, nếu một xe chở nguyên một chuyến hàng từ kho A đến kho B thì đó là vận tải, nếu từng gói hàng có mã riêng như QR Code mã vạch được chấp nhận tại bưu cục hoặc địa chỉ người nhận được phân loại, định tiến sát đến từng địa chỉ người nhận thì hàng hoá đó mang đặc trưng của dịch vụ bưu chính.

Điểm mới tiếp theo là phát triển mạng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu và xác định trách nhiệm của doanh nghiệp. Vai trò này đặc biệt quan trọng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp khi cần duy trì lưu thông hàng hóa thiết yếu phục vụ người dân.

Từ yêu cầu đó, Dự thảo Luật định xác định phát triển mạng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số. Trên cơ sở cách thức tổ chức hoạt động, dự thảo phân loại doanh nghiệp bưu chính thành doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng để quy định điều kiện, quyền và nghĩa vụ phù hợp. Doanh nghiệp không vận hành mạng được sử dụng mạng hoặc thành phần mạng của doanh nghiệp vận hành mạng theo thỏa thuận để cung cấp dịch vụ; đồng thời được khuyến khích đầu tư, phát triển năng lực để trở thành doanh nghiệp vận hành mạng.

Dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm trong chuỗi cung cấp dịch vụ: doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng dịch vụ chịu trách nhiệm đối với người sử dụng dịch vụ về việc cung cấp dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi doanh nghiệp thuê, hợp tác hoặc sử dụng mạng bưu chính của chủ thể khác. Qua đó, người sử dụng dịch vụ có một đầu mối rõ ràng để yêu cầu giải quyết khi phát sinh vấn đề.

Đơn giản hoá thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp gia nhập thị trường

Theo đại diện Vụ Bưu chính, điểm mới nữa của Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) là đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, chuyển từ cấp giấy phép bưu chính, bản giấy sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính điện tử, bước chuyển trong phương thức quản lý, từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Đây cũng là hướng cải cách nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính bằng phương thức điện tử trước khi cung cấp dịch vụ. Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung đăng ký; doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đã kê khai và việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động.

Thông tin đăng ký được công khai để phục vụ quản lý và giám sát. Việc đáp ứng điều kiện kinh doanh được kiểm tra trong quá trình hoạt động, qua đó gắn đơn giản hóa thủ tục với trách nhiệm của doanh nghiệp và hiệu quả quản lý nhà nước.

"Với cách tiếp cận này, chúng tôi đánh giá dự thảo đã giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục đăng ký, qua đó đã giảm thời gian, chi phí ra thị trường cũng như bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về Bưu chính thông qua công tác hậu kiểm," ông Lê Văn Chung cho biết.

Ảnh minh hoạ. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Một điểm mới nữa, theo ông Lê Chung, là mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập. Trước đây, thư chiếm 80% sản lượng bưu gửi, hiện nay thư chỉ chiếm khoảng 10%. Nhu cầu dịch vụ sử dụng dịch vụ thiết yếu của người dân, chuyển đổi từ thư sang gói kiện hàng hoá cũng như thương mại điện tử.

Dự thảo Luật mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang gói, kiện hàng hóa để đáp ứng nhu cầu gửi, nhận của người dân trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển. Chính sách này nhằm bảo đảm người dân trên cả nước, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, được tiếp cận dịch vụ với chất lượng theo quy định và mức thu thống nhất toàn quốc, không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương. Người dân tại địa bàn có chi phí phục vụ cao hoặc ít bưu gửi không phải trả mức thu cao hơn chỉ vì nơi mình sinh sống.

Để bảo đảm khả năng cung cấp dịch vụ trên toàn quốc, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được chỉ định duy trì quy mô và năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng. Mức hỗ trợ được xác định trên cơ sở chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ thuộc quy mô tối thiểu của mạng, đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ; không tính theo sản lượng bưu gửi phát sinh.

Doanh nghiệp bưu chính được chỉ định phải theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích để bù chéo cho hoạt động kinh doanh. Quy định này nhằm bảo đảm nguồn hỗ trợ được sử dụng đúng mục đích, phục vụ việc duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích.

Luật Bưu chính (sửa đổi) cũng thúc đẩy bưu chính số, quản lý dữ liệu và bảo đảm an toàn, an ninh. Dự thảo Luật bổ sung quy định về dữ liệu bưu chính, định danh, truy vết và quản lý rủi ro đối với bưu gửi. Theo đó, mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng để theo dõi trong quá trình cung cấp dịch vụ, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định. Doanh nghiệp bưu chính có trách nhiệm thu thập thông tin liên hệ hợp lệ của người gửi, phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro và áp dụng biện pháp kiểm soát tương ứng, trong phạm vi cần thiết.

Việc tạo lập, thu thập, sử dụng, kết nối, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu bưu chính phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và pháp luật có liên quan. Các quy định này tạo cơ sở nâng cao khả năng theo dõi, truy vết bưu gửi, phòng ngừa việc lợi dụng hoạt động bưu chính để vi phạm pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Theo đại diện Vụ Bưu chính, Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ có tác động dự kiến với ba nhóm chủ thể. Đối với doanh nghiệp trong việc chuyển đến cấp phép, đăng ký sử dụng, đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Đối với người dân việc mở rộng dịch vụ phổ cập từ thư sang kiện hàng hóa sẽ giúp người dân mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo với mức thu thống nhất trên toàn quốc. Các quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp định danh truy vết, bưu gửi cũng góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, người sử dụng dịch vụ trong lĩnh vực bưu chính.

Đối với nhà nước thì dự thảo chuyển từ phương thức truyền thống quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Đồng thời xác định doanh nghiệp có năng lực vận hành mạng để có thể huy động khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp và các trường hợp cần thiết khác./.