Phát triển cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm

Sản xuất cà-phê hữu cơ tại Công ty trách nhiệm hữu hạn sản xuất và thương mại Vương Thành Công, phường Ea Kao, tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Ngày 6/11, tại tỉnh Đắk Lắk, Tổ chức CARE quốc tế tại Việt Nam (CARE) và Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Phát triển Cộng đồng (CDC) phối hợp tổ chức Tọa đàm Kỹ thuật về thực hành về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) trong ngành cà-phê và giới thiệu Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” (SustainCoffee).

Dự án do Liên minh Châu Âu tài trợ, được Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk phê duyệt tại Quyết định số 2469/QĐ-UBND ngày 6/8/2026.

Đưa các tiêu chuẩn quốc tế vào ngành cà-phê

Nhằm thúc đẩy thực hành ESG bền vững và đáp ứng các quy định và tiêu chuẩn mới trong ngành cà-phê, buổi tọa đàm nhằm chia sẻ kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm thực hành ESG, thảo luận chuyên đề “Từ cam kết ESG đến thực hành trong ngành cà-phê Việt Nam”, đồng thời giới thiệu dự án SustainCoffee và cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho doanh nghiệp và cộng đồng trong quá trình chuyển đổi bền vững.

Bà Lê Kim Dung, Trưởng Văn phòng đại diện Tổ chức CARE tại Việt Nam cho biết, trong nhiều thập kỷ, ngành cà-phê đã khẳng định vị thế quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu cà-phê hàng đầu thế giới. Niên vụ 2025-2026, kim ngạch xuất khẩu cà-phê Việt Nam đạt khoảng 8,5 tỷ USD, một dấu mốc cho thấy tiềm năng và sức cạnh tranh của ngành trên thị trường quốc tế.

Quang cảnh buổi tọa đàm. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Đằng sau những con số ấn tượng ấy là công sức của hàng triệu nông dân, người lao động, các hợp tác xã và doanh nghiệp đã góp phần xây dựng nên vị thế của cà-phê Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với những thành tựu, ngành cà-phê cũng đang đứng trước những thay đổi lớn. Biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ rệt đến hoạt động sản xuất. Những yêu cầu mới của thị trường quốc tế về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội đang thúc đẩy các doanh nghiệp phải thay đổi cách thức sản xuất, kinh doanh và quản trị.

Đặc biệt, các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị, thường được gọi là ESG đang dần trở thành một phần quan trọng trong quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để ngành cà-phê Việt Nam chuyển từ lợi thế về sản lượng sang năng lực cạnh tranh dựa trên chất lượng, tính minh bạch và trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi giá trị. Nhưng quá trình chuyển đổi này không dễ dàng với tất cả mọi người.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, nhất là những nông hộ sản xuất quy mô nhỏ, việc tiếp cận thông tin, nguồn lực tài chính, công nghệ và các công cụ quản trị phù hợp vẫn còn nhiều hạn chế. Nếu không có những cơ chế hỗ trợ phù hợp, các yêu cầu mới về phát triển bền vững có thể vô tình trở thành rào cản đối với chính những người đang đóng góp quan trọng cho ngành cà-phê.

“Tại CARE, chúng tôi tin rằng một ngành cà-phê thật sự bền vững không chỉ được đánh giá bằng giá trị xuất khẩu hay khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, mà còn bằng những lợi ích mang lại cho nông dân, người lao động, phụ nữ và các cộng đồng tham gia chuỗi giá trị. Đó cũng chính là tinh thần mà chúng tôi mong muốn thúc đẩy thông qua Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm”, bà Lê Kim Dung nhấn mạnh.

Bà Lê Kim Dung, Trưởng Văn phòng đại diện Tổ chức CARE tại Việt Nam phát biểu tại buổi tọa đàm. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” được triển khai tại Đắk Lắk và Sơn La trong giai đoạn 2025-2029, với mục tiêu hỗ trợ hơn 400 doanh nghiệp, hợp tác xã trong ngành cà-phê nâng cao năng lực thực hành ESG, đồng thời hướng tới tạo ra những tác động tích cực rộng hơn cho người hưởng lợi cuối cùng là khoảng 1,4 triệu nông hộ nhỏ được tiếp cận thị trường tốt hơn, chống chịu khí hậu, điều kiện lao động công bằng và sinh kế cà-phê bền vững.

Thông qua dự án, CARE và các đối tác sẽ tập trung vào ba định hướng chính: Hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã từng bước đưa các nguyên tắc ESG vào hoạt động thực tế, từ đánh giá hiện trạng, xác định ưu tiên đến xây dựng và triển khai những giải pháp phù hợp quy mô và nguồn lực của mình; thúc đẩy kết nối và chia sẻ kinh nghiệm giữa doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng, các cơ quan quản lý và các bên liên quan để những sáng kiến và thực hành tốt có thể được học hỏi, áp dụng và nhân rộng; đóng góp vào đối thoại chính sách để những khó khăn và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất được phản ánh trong quá trình xây dựng một ngành cà-phê phát triển có trách nhiệm.

Tổ chức CARE quốc tế tại Việt Nam mong muốn ESG không chỉ dừng lại ở những bộ tiêu chuẩn, báo cáo hay cam kết, mà trở thành những thay đổi cụ thể trong cách doanh nghiệp vận hành, cách chuỗi giá trị hợp tác và cách lợi ích được chia sẻ với những người tham gia. Thành công của Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” sẽ không chỉ được đo bằng số doanh nghiệp được tập huấn hay số công cụ được xây dựng, mà bằng những thay đổi thực chất cả doanh nghiệp, hợp tác xã và người lao động có thể duy trì sau khi dự án kết thúc. CARE cam kết tiếp tục đồng hành, lắng nghe và hợp tác chặt chẽ với các đối tác, doanh nghiệp và cộng đồng để cùng thúc đẩy quá trình chuyển đổi này.

“Chiếc chìa khóa vàng” cho ngành cà-phê Đắk Lắk

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn phát biểu tại buổi tọa đàm. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, từ lâu tỉnh Đắk Lắk được biết đến là thủ phủ cà-phê của cả nước, là vùng sản xuất cà-phê trọng điểm của cả nước. Hiện nay, diện tích cà-phê của tỉnh Đắk Lắk hơn 217 nghìn hecta, sản lượng hơn 580 nghìn tấn/năm. Với quy mô, sản lượng lớn giúp Đắk Lắk trở thành điểm tựa cho hoạt động thu mua, sơ chế, chế biến và xuất khẩu; biến động mùa vụ, năng suất và chất lượng cà-phê ở tỉnh Đắk Lắk có thể tác động đáng kể đến nguồn cung của vùng Tây Nguyên và chuỗi cà-phê trong nước.

Tuy nhiên, thực trạng sản xuất cà-phê hiện nay trên địa bàn tỉnh chủ yếu là sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; gần 90% diện tích cà-phê do các hộ nông dân quản lý với quy mô từ 1-2ha; chỉ khoảng hơn 10% diện tích cà-phê do các công ty quản lý; cùng với đó ngành cà-phê của tỉnh cũng đang gặp phải những thách thức như: Biến đổi khí hậu, hạn hán kéo dài, thiếu nước tưới trong mùa khô…, diện tích cà- phê già cỗi cần tái canh lớn.

Đồng thời, thị trường thế giới, nhất là châu Âu đang đặt ra yêu cầu mới là cà-phê không chỉ cần ngon mà còn phải được làm ra có trách nhiệm, không gây mất rừng, minh bạch về nguồn gốc, tôn trọng người lao động, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Đây là thách thức, nhưng cũng là cơ hội để cà-phê Đắk Lắk nâng cao giá trị và vị thế.

Các đại biểu dự buổi tọa đàm. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” được khởi động trên địa bàn tỉnh với sự tài trợ của EU dành riêng cho ngành cà-phê, sẽ xây dựng bộ công cụ tự đánh giá môi trường-xã hội-quản trị (ESG) bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị từ vườn cây, hợp tác xã, cơ sở chế biến cho đến các nhà xuất khẩu sẽ là “chiếc chìa khóa vàng”. Bộ công cụ này giúp các chủ thể chủ động tuân thủ quy định chống phá rừng (EUDR) của EU, chỉ thị thẩm định trách nhiệm chuỗi cung ứng (CSDDD), cũng như các chứng nhận quốc tế như: Rainforest Alliance, 4C, Fairtrade

Tỉnh Đắk Lắk kỳ vọng dự án sẽ tạo ra những tác động thiết thực đối với ngành cà-phê của địa phương, giúp doanh nghiệp, hợp tác xã, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ xác định rõ mức độ đáp ứng so với yêu cầu của thị trường để chủ động điều chỉnh; nâng cao năng lực quản trị bền vững của doanh nghiệp và hợp tác xã; có dữ liệu nền làm cơ sở theo dõi tiến bộ của ngành và hỗ trợ tỉnh trong xây dựng chính sách, định hướng phát triển cà-phê bền vững… Qua đó, góp phần thúc đẩy nông nghiệp xanh, bền vững, minh bạch mà tỉnh đang theo đuổi.

Tuy nhiên, việc ban hành bộ công cụ hay khảo sát chỉ là bước khởi đầu. Để những mục tiêu này đi vào thực tiễn canh tác và sản xuất, cần sự tham gia thực chất của cộng đồng doanh nghiệp, hợp tác xã và từng người nông dân, cùng sự trợ lực liên tục về nguồn lực và kỹ thuật từ các bên liên quan.

Các đại biểu tham gia chương trình tham quan mô hình sản xuất cà-phê sạch, cà-phê đặc sản tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dịch vụ Công bằng Ea Tu, phường Tân An, tỉnh Đắk Lắk. (Ảnh: CÔNG LÝ)

Để dự án được triển khai thuận lợi và đạt kết quả cao nhất, Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk cam kết sẽ chỉ đạo các sở, ban, ngành và chính quyền các địa phương tạo mọi điều kiện thuận lợi, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị thực hiện dự án. Đồng thời, đề nghị các đơn vị thực hiện luôn bám sát thực tiễn thổ nhưỡng, văn hóa của Đắk Lắk, lắng nghe, tham vấn rộng rãi các bên liên quan và định kỳ chia sẻ dữ liệu với các cơ quan chuyên môn của tỉnh.

Đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã và bà con nông dân, hãy xem dự án là cơ hội của chính mình, tích cực tham gia; coi trách nhiệm với rừng, đất, nước và người lao động là nền tảng của uy tín thương hiệu; và quan tâm đến vai trò, tiếng nói của phụ nữ trong chuỗi giá trị.

Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Đắk Lắk định hướng tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng xanh, bền vững, phát thải thấp, tuần hoàn, minh bạch; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; tiếp tục giảm nghèo bền vững, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; phát triển phải đi cùng bền vững và bao trùm, không để ai bị bỏ lại phía sau. Vì vậy, Dự án “cà-phê bền vững, nâng tầm trách nhiệm” sẽ góp phần hỗ trợ tỉnh hiện thực hóa định hướng này.