Phát triển cây dược liệu dưới góc nhìn của người thầy thuốc

Có thể nói, Nghị quyết 48 đã “đánh thức” tiềm năng to lớn của mảnh đất Lào Cai, nơi có khoảng 850 loài cây thuốc, trong đó có 70 loài quý hiếm và nhiều loài đặc hữu thuộc dãy Hoàng Liên. Chính sách này mở ra cơ hội cho người nông dân, nhà đầu tư, tạo động lực cho kinh tế địa phương. Xung quanh vấn đề này, các lương y, chuyên gia và doanh nghiệp sản xuất dược liệu đã có những chia sẻ tâm huyết.

Hiện toàn tỉnh trồng được hơn 6.500 ha dược liệu, sản lượng khoảng 30.200 tấn/năm.

Theo số liệu thống kê, diện tích trồng dược liệu toàn tỉnh đạt 6.555 ha, chủ yếu phát triển dưới tán rừng, cho sản lượng khoảng 30.200 tấn/năm. Có 9 loại cây dược liệu đạt chứng nhận Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái cây thuốc theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (GACP-WHO). Nhiều sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể, tiêu biểu như: quế Văn Yên, atiso Sa Pa. Đến nay, 56 sản phẩm dược liệu và 33 sản phẩm từ quế đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên, khẳng định chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Theo bác sĩ Nguyễn Hồng Yên (Bệnh viện Đa khoa Hữu Nghị 103), Lào Cai sở hữu nguồn dược liệu phong phú nhưng chủ yếu được thương lái thu mua thô với giá rẻ, sau đó chế biến và bán ra thị trường với giá cao nhờ ưu thế về thương hiệu và giấy phép. "Tôi rất kỳ vọng chủ trương phát triển ngành dược liệu của tỉnh sớm đi vào thực tiễn để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế sẵn có của địa phương", bác sĩ Yên chia sẻ.

Trồng dược liệu tại Tả Van Chư - Bắc Hà.

Tuy nhiên, nhiều lương y tại các xã Trấn Yên, Hưng Khánh hay phường Âu Lâu, Nam Cường lại bày tỏ sự lo ngại về thực trạng nguồn cây thuốc tự nhiên đang dần khan hiếm.

Ông Hứa Lại Hồng (thôn 8 Cổ Phúc, xã Trấn Yên) cho biết: “Cây thuốc quý thường mọc trên rừng, giờ rừng tự nhiên càng ngày càng ít, cây thuốc cũng vì thế mà hiếm dần. Trước đây chỉ cần đi vài cây số là có thuốc, nhưng nay rừng tự nhiên thu hẹp, thay thế bằng rừng kinh tế như quế, tre măng... khiến nhiều loại cây quý biến mất. Có những chuyến đi rừng dài ngày tôi vẫn phải về tay không.

Chung nỗi lo này, lương y Nguyễn Văn Dũng (làng Bảo Hưng, phường Âu Lâu) cho biết: Quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp đã làm mất đi diện tích rừng đồi địa phương. Việc mua dược liệu từ nơi khác cũng không đảm bảo chất lượng do đặc thù một số loại cây phải được thu hái đúng thời điểm, đúng quy cách mới giữ được dược tính. Hiện các hội viên chỉ biết động viên nhau trồng cây thuốc quanh vườn nhà. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế bởi nhiều loài cây chỉ phát triển và đảm bảo chất lượng khi được sống trong điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu đặc trưng của rừng sâu, vùng cao.

Nhiều cây dược liệu từ núi rừng Lào Cai được thu mua rồi mang về xuôi chế biến thành mặt hàng có giá trị.

Từ câu chuyện của ông Hồng và ông Dũng, có thể thấy để phát triển bền vững cây dược liệu, đặc biệt là các loài quý hiếm, giải pháp then chốt là phải bảo vệ và khoanh nuôi rừng tự nhiên. Ngành Nông nghiệp và Tài nguyên, cũng như lực lượng Kiểm lâm cần nghiên cứu chính sách, ban hành quy định và tổ chức hướng dẫn cho người dân trong việc trồng, thu hoạch cây dược liệu dưới tán rừng tự nhiên, đảm bảo hài hòa mục tiêu bảo vệ, phát triển vốn rừng, tăng độ che phủ nhưng vẫn tận thu được được nguồn lâm sản phụ, nhất là dược liệu. Đặc biệt, các cơ quan chức năng cần tăng cường quản lý, tuyệt đối ngăn chặn tình trạng lợi dụng trồng cây thuốc để phá rừng. Phát triển dược liệu phải gắn liền với kỷ cương trong bảo vệ tài nguyên rừng bền vững.

Lương y Hứa Lại Hồng cho biết, giờ rất khó kiếm cây thuốc trên rừng.

Chia sẻ với phóng viên về chủ đề phát triển cây dược liệu, ông Nguyễn Hữu Toản - Phó Giám đốc Miền Bắc - Hãng dược phẩm AstraZeneca cho biết: “Tôi đang làm việc cho hãng dược lớn trên thế giới và cũng đã đến nhiều vùng trồng dược liệu tại Ấn Độ, Sri Lanka, Trung Quốc. Ở đó ngành sản xuất thuốc rất phát triển; tôi rất mừng khi quê nhà tập trung phát triển ngành dược liệu. Tôi khuyến nghị UBND tỉnh Lào Cai cần lựa chọn những nhà đầu tư lớn, có năng lực và lộ trình bài bản. Đặc biệt, tỉnh phải thiết lập được mối liên kết chặt chẽ giữa vùng trồng, khâu chế biến và thị trường tiêu thụ.

Quế là nguồn dược liệu lớn của tỉnh Lào Cai.

"Cần giải quyết triệt để bài toán giữa quy hoạch vùng nguyên liệu và xây dựng nhà máy chế biến, tránh tình trạng lúng túng trong đầu tư. Bởi đặc thù của dược liệu không giống cây lương thực hay cây lâm nghiệp; nếu không có phương án thu mua và chế biến kịp thời, giá trị dược tính sẽ giảm sút, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp lẫn người dân" - Ông Nguyễn Hữu Toản nhấn mạnh.

Dưới góc nhìn nhà đầu tư, ông Nguyễn Công Hân - Chủ tịch Tập đoàn HYH cho biết, đơn vị từng cùng các chuyên gia Hoa Kỳ khảo sát vùng đất dọc sông Hồng để triển khai dự án dược liệu và mỹ phẩm. Dù sở hữu lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu và nguồn nước, song nhiều diện tích đã bị từ chối do ô nhiễm tồn dư thuốc bảo vệ thực vật từ quá trình canh tác nông nghiệp kéo dài.

Từ thực tế này, ông Hân kiến nghị tỉnh Lào Cai cần đặc biệt chú trọng khâu quy hoạch đất đai. Để xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn và sản xuất sản phẩm chất lượng cao, tỉnh nên ưu tiên quy hoạch phát triển dược liệu trên đất lâm nghiệp hoặc những vùng đồi có độ cao phù hợp, chất đất tốt và đặc biệt là chưa bị ô nhiễm hóa chất.

Cây Atiso mang lại thu nhập khá cho đồng bào vùng cao Sa Pa.

Theo Nghị quyết 48 của Tỉnh ủy, trong giai đoạn tới, Lào Cai phấn đấu nâng diện tích cây dược liệu lên trên 8.500 ha, sản lượng đạt khoảng 40.000 tấn. Tổng giá trị ngành hàng sau chế biến dự kiến đạt trên 2.000 tỷ đồng/năm, tăng gấp đôi so với năm 2025.

Tầm nhìn đến năm 2050, tỉnh hướng tới xây dựng ngành công nghiệp dược liệu hiện đại, đồng bộ và bền vững với vùng nguyên liệu tập trung trên 10.000 ha gắn với chế biến sâu.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh việc lắng nghe ý kiến tâm huyết từ các nhà đầu tư, chuyên gia y dược và các lương y, tỉnh sẽ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào toàn bộ chuỗi giá trị. Đây là đòn bẩy quan trọng để Lào Cai trở thành trung tâm nghiên cứu, bảo tồn và phát triển dược liệu của cả nước, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng xanh và bền vững.