Phát triển du lịch phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, nâng cao đời sống người dân
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Huy cho rằng, phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách, tăng doanh thu mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao đời sống của chính cộng đồng dân cư tại điểm đến.
Bảo đảm người dân thực sự là chủ thể tham gia và được hưởng lợi từ phát triển du lịch
Góp ý vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch Việt Nam, đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên bày tỏ thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết và các cơ chế, chính sách đặc thù được đề xuất.
Đại biểu cho rằng phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách, tăng doanh thu mà quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao đời sống của chính cộng đồng dân cư tại điểm đến.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên
Từ góc nhìn đó, đại biểu Nguyễn Văn Huy tham gia 3 ý kiến cụ thể góp ý vào dự thảo Nghị quyết:
Thứ nhất, cần có cơ chế bảo vệ bản sắc văn hóa và không gian văn hóa cộng đồng trong quá trình phát triển du lịch.
Tại khoản 1 Điều 2 dự thảo đã xác định nguyên tắc phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn di sản, giữ gìn bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng khai thác du lịch gắn với văn hóa không đồng nghĩa với việc văn hóa đương nhiên được bảo tồn.
Thực tế, ở một số nơi lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục tập quán bị biến đổi để phục vụ nhu cầu của khách, không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp, thậm chí có những giá trị vốn làm nên bản sắc của cộng đồng lại bị thương mại hóa trong quá trình khai thác du lịch.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 1 Điều 2 nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch không làm biến dạng, mai một bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư.
Đồng thời, tại khoản 6 Điều 5 đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch làng nghề phải có phương án bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống văn hóa của cộng đồng.
"Bởi nếu chỉ chú trọng khai thác mà không có cơ chế bảo vệ thì chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến lại có nguy cơ bị mất đi", đại biểu bày tỏ.
Thứ hai, phải bảo đảm người dân thực sự là chủ thể tham gia và được hưởng lợi từ phát triển du lịch.
Khoản 6 Điều 5 đã yêu cầu dự án du lịch cộng đồng phải có sự tham gia của cộng đồng trong tổ chức, quản lý, cung ứng dịch vụ và có phương án phân chia lợi ích. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần cụ thể hóa hơn nữa để tránh quy định chỉ dừng lại ở cam kết trên giấy tờ.
Thực tế, tài nguyên du lịch ở nhiều vùng quê chính là cảnh quan, di sản, phong tục, nghề truyền thống do người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ, nhưng khi du lịch phát triển không ít trường hợp lợi ích kinh tế chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp đầu tư, còn người dân chỉ tham gia bằng những công việc giản đơn, thu nhập không ổn định.
Đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 6 Điều 5 yêu cầu phương án phân chia lợi ích phải xác định rõ hình thức tham gia, trách nhiệm, quyền lợi của cộng đồng và cơ chế chia sẻ lợi ích giữa nhà đầu tư với người dân, đồng thời phải có sự tham vấn của cộng đồng chịu tác động trực tiếp.
Liên quan đến nội dung này, tại khoản 3 Điều 7 về hỗ trợ liên kết tiêu thụ sản phẩm OCOP, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế khuyến khích hợp đồng liên kết dài hạn có cam kết về sản lượng, chất lượng và giá thu mua hợp lý. Bởi mục tiêu không chỉ là đưa sản phẩm địa phương vào khách sạn, nhà hàng mà phải giúp người nông dân, người làm nghề truyền thống có đầu ra ổn định, có thu nhập và có động lực tiếp tục gìn giữ nghề, bản sắc của quê hương.
Thứ ba, cần cụ thể hóa chính sách ưu tiên nguồn lực cho du lịch nông thôn gắn với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống.
Khoản 5 Điều 3 đã đưa địa điểm phát triển du lịch cộng đồng tại nông thôn vào địa bàn ưu tiên. Khoản 2 Điều 12 cũng quy định ngân sách trung ương ưu tiên bổ sung có mục tiêu cho địa phương phát triển hạ tầng thiết yếu, sản phẩm du lịch đặc thù và du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần làm rõ hơn nội dung ưu tiên này, bởi thực tế ở nhiều vùng quê, những không gian văn hóa đặc trưng như đình, chùa, nhà cổ, giếng làng, cây đa, bến nước, làng nghề và không gian sinh hoạt cộng đồng đang đứng trước nguy cơ bị thu hẹp, mai một.
Nếu chỉ đầu tư đường xá, cơ sở lưu trú, các công trình phục vụ khách du lịch mà thiếu nguồn lực bảo tồn những giá trị đấy thì rất dễ tạo nên những điểm đến có hạ tầng nhưng thiếu bản sắc.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 2, Điều 12 nội dung ưu tiên hỗ trợ bảo tồn, tu bổ các công trình văn hóa truyền thống, phục hồi không gian sinh hoạt cộng đồng, làng nghề và cảnh quan đặc trưng tại các địa bàn phát triển du lịch cộng đồng, đồng thời gắn việc hỗ trợ với tiêu chí về giá trị văn hóa đặc sắc, mức độ tham gia và khả năng hưởng lợi của người dân, bảo đảm phù hợp với khả năng cân đối của ngân sách và hiệu quả đầu tư.
"Phát triển du lịch không nên chỉ được đo bằng số lượng khách đến, số ngày khách lưu trú hay doanh thu mang lại mà còn được đo bằng những giá trị văn hóa được gìn giữ, những sinh kế được tạo ra và mức độ thụ hưởng của người dân nơi du lịch phát triển. Bởi lẽ một làng quê đẹp không chỉ bởi những con đường rộng, những khu nghỉ dưỡng hiện đại mà còn bởi những nếp nhà, mái đình, tiếng chuông chùa, nghề truyền thống và tình làng nghĩa xóm được gìn giữ qua nhiều thế hệ", đại biểu Nguyễn Văn Huy nêu ý kiến.
Chọn đúng thị trường, tạo ra sản phẩm khác biệt
Tán thành với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, đưa du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, đại biểu Đặng Ngọc Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi cho rằng phát triển du lịch không thể chỉ đo bằng số lượng khách, số dự án hay quy mô vốn đầu tư, điều quan trọng hơn là giá trị kinh tế thực chất mà du lịch tạo ra, khả năng cạnh tranh của điểm đến và lợi ích người dân địa phương được hưởng.

Đại biểu Đặng Ngọc Huy, Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi
Góp ý vào dự thảo Nghị quyết, đại biểu cho rằng, chính sách phải bắt đầu từ lợi thế của từng địa bàn và nhu cầu thị trường, sau đó mới đến quy mô đầu tư. Mỗi địa phương có tài nguyên và bản sắc riêng, không thể áp dụng một mô hình chung.
Trước khi áp dụng chính sách hỗ trợ, phải trả lời ba câu hỏi: Địa phương có lợi thế gì khác biệt, cần thu hút nhóm khách nào và cần sản phẩm dịch vụ gì cho nhóm khách đó.
Bên cạnh đó, theo đại biểu, ưu đãi phải hướng tới hiệu quả của cả điểm đến chứ không chỉ hiệu quả của từng dự án.
Điều 5 đã đặt ngưỡng vốn 3.000 tỉ, 10.000 tỉ và 30.000 tỉ đồng nhằm chọn những dự án dẫn dắt và tạo động lực lan tỏa. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thu hút được một dự án đầu tư lớn với phát triển được một điểm đến du lịch có sức cạnh tranh.
Theo đại biểu, hai mục tiêu này có liên quan nhưng không hoàn toàn đồng nhất. Một khu nghỉ dưỡng có vốn đầu tư lớn có thể kinh doanh hiệu quả nhưng nếu khách chủ yếu chỉ sử dụng dịch vụ trong khu nghỉ dưỡng, ít tham gia các hoạt động bên ngoài thì tác động lan tỏa đến cộng đồng địa phương có thể hạn chế.
Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng cung cấp sản phẩm du lịch đặc trưng, nếu được liên kết thành chuỗi dịch vụ hiệu quả thì có thể tạo được việc làm, thu nhập và giá trị tăng thêm cho cả điểm đến.
Đại biểu ghi nhận dự thảo đã có quy định hỗ trợ du lịch cộng đồng, sinh thái, nông nghiệp, làng nghề nhưng không phải mọi dự án tạo ra sản phẩm đặc trưng có giá trị gia tăng cao đều thuộc các nhóm này.
Do vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ rà soát phạm vi bao phủ của các chính sách hiện có, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ theo hạng mục và kết quả đầu ra đối với dự án tạo sản phẩm khác biệt, kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách và phát triển chuỗi dịch vụ địa phương.
Khi xét ưu đãi, ngoài vốn, lao động và doanh thu phải đánh giá cả giá trị gia tăng, liên kết với doanh nghiệp địa phương, thu nhập cộng đồng và chi phí ngân sách, chi phí môi trường phải gánh chịu.
Đại biểu đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Điều 5 và Điều 6 của dự thảo nghị quyết gắn ưu đãi với kết quả phát triển điểm đến, có tiêu chí đánh giá và cơ chế giám sát, nhà đầu tư không thực hiện cam kết về lưu trú, liên kết với địa phương bảo vệ môi trường phải điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi.
Đồng thời, cần bảo đảm thống nhất với Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, 2 cơ chế cần bổ trợ cho nhau, tránh hỗ trợ trùng lặp nhưng cũng không để xảy ra khoảng trống chính sách.
"Thước đo của chính sách ưu đãi là sau khi được ưu đãi dự án tạo thêm bao nhiêu giá trị cho điểm đến, bao nhiêu việc làm và thu nhập cho người dân, tài nguyên môi trường có được giữ gìn hay không. Đầu tư lớn chưa chắc đã là du lịch chất lượng cao, đón nhiều khách chưa chắc là hiệu quả, chỉ khi chọn đúng thị trường, tạo ra sản phẩm khác biệt và giữ được tài nguyên, môi trường, du lịch mới bền vững", đại biểu Đặng Ngọc Huy bày tỏ.



