Phát triển hệ sinh thái xuất bản, đưa sách tới độc giả

Mở rộng mạng lưới, đa dạng phương thức phát hành

Cùng với đổi mới nội dung và công nghệ, nâng cao hiệu quả phát hành luôn là khâu quan trọng để hoàn thiện chuỗi giá trị của ngành xuất bản. Thời gian qua, hệ thống phát hành của Nhà nước ngày càng thu hẹp, trong khi các đơn vị phát hành tư nhân chủ yếu ưu tiên những đầu sách có khả năng sinh lời cao. Vì vậy, nhiều dòng sách có giá trị lâu dài như sách khoa học xã hội hay giáo dục truyền thống… vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường. Để chủ động hơn, nhiều nhà xuất bản đã đầu tư xây dựng mạng lưới phát hành riêng và đẩy mạnh chuyển đổi số...

Đưa sách đến bạn đọc là khâu quan trọng của xuất bản. Ảnh: Th. Nguyên

Đại diện Nhà xuất bản Kim Đồng cho biết, đơn vị đã phát triển hệ thống từ ba nhà sách đầu tiên tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng lên 15 nhà sách trên cả nước. Cùng với đó, mở rộng kênh bán hàng qua website và các sàn thương mại điện tử, giúp tiếp cận trực tiếp độc giả và mở rộng thị trường.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh chuyển đổi số với ứng dụng sách điện tử, phát hành sách nói trên Fonos, VoizFM và phát triển ứng dụng truyện tranh Kim Đồng Comics. Mô hình "một nội dung, nhiều định dạng" từ sách in, sách điện tử đến sách nói và truyện tranh số đang góp phần đáp ứng nhu cầu đọc ngày càng đa dạng của độc giả.

Nhà xuất bản Tài nguyên - Môi trường và Bản đồ Việt Nam đã hoàn thiện và khai thác hiệu quả trang thương mại điện tử ebook; đẩy mạnh hoạt động xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử. Đồng thời, cung cấp hạ tầng nền tảng phát hành xuất bản phẩm điện tử cho các tổ chức, cá nhân thông qua hình thức cho thuê, chia sẻ hạ tầng kỹ thuật...

Mắt xích chịu nhiều áp lực trong chuỗi giá trị xuất bản

Tuy nhiên, không phải nhà xuất bản nào cũng đủ nguồn lực để xây dựng và mở rộng hệ thống phát hành. Đây vẫn là mắt xích chịu nhiều áp lực nhất trong chuỗi giá trị xuất bản. Một số đơn vị cho biết, phần lớn sách vẫn được phân phối theo hình thức ký gửi, dẫn tới tình trạng chiếm dụng vốn, đối mặt với tình trạng tồn kho và trả sách. Các sàn thương mại điện tử mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp người đọc nhưng việc liên tục điều chỉnh chính sách và tăng phí dịch vụ làm giảm hiệu quả của hoạt động phát hành trực tuyến.

Đối với lĩnh vực xuất bản học thuật, khó khăn còn lớn hơn. Lãnh đạo Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội cho biết, nhiều xuất bản phẩm có nội dung chuyên sâu, khó mở rộng đối tượng bạn đọc. Trong khi đó, nguồn lực dành cho xúc tiến phát hành, quảng bá hay tham gia hội chợ sách vẫn còn hạn chế, khiến những xuất bản phẩm có giá trị chưa thể tiếp cận rộng rãi công chúng. Đơn vị kỳ vọng có chính sách hỗ trợ phát hành, phát triển văn hóa đọc, nhất là đối với sách khoa học xã hội và nhân văn, sách lý luận, chính trị, lịch sử, văn hóa, pháp luật, giáo dục công dân và các xuất bản phẩm phục vụ học tập suốt đời.

Luật Xuất bản năm 2012 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý cho hoạt động phát hành, đặc biệt là phát hành xuất bản phẩm điện tử. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của công nghệ và các mô hình kinh doanh số, một số quy định đã bộc lộ hạn chế. Cụ thể, điều kiện gia nhập thị trường đối với doanh nghiệp phát hành xuất bản phẩm điện tử còn khá cao, đòi hỏi đầu tư lớn về hạ tầng công nghệ, nhân sự, bảo mật và bảo vệ bản quyền.

Khung pháp lý chưa theo kịp các mô hình kinh doanh mới như sách nói, sách tương tác, dịch vụ đọc theo thuê bao hay các nền tảng nội dung số. Bên cạnh đó, nhiều thủ tục hành chính vẫn được thiết kế theo phương thức xuất bản truyền thống, làm giảm tính linh hoạt trong môi trường số...

Tình trạng sao chép, in lậu, phát hành trái phép xuất bản phẩm vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, đặc biệt trên không gian mạng...

Kỳ vọng chính sách ưu đãi với cơ sở phát hành

Điều 7, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, quy định Nhà nước có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng đối với cơ sở phát hành đầu tư phát triển mạng lưới phân phối xuất bản phẩm; đầu tư phát triển xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử; hỗ trợ nhà xuất bản mua bản quyền, dịch thuật, biên soạn, xuất bản, phát hành xuất bản phẩm có giá trị phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ, hội nhập quốc tế; hỗ trợ xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số và nâng cao khả năng tiếp cận, khai thác và sử dụng xuất bản phẩm điện tử...

Trong dự thảo Luật, hoạt động phát hành được quy định tại Điều 36 (xuất bản phẩm); Điều 45, 50 (xuất bản phẩm điện tử). Khoản 2 Điều 45 quy định cơ sở phát hành, cá nhân kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử ngoài việc tuân thủ các quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 36 của Luật này, phải đáp ứng các yêu cầu: có năng lực thiết bị, công nghệ, nhân lực kỹ thuật để điều hành và quản lý quá trình phát hành xuất bản phẩm điện tử; có tên miền quốc gia Việt Nam “.vn” trong trường hợp hoạt động kinh doanh phát hành xuất bản phẩm điện tử trên môi trường internet và hệ thống thông tin…

Theo Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách TP. Hải Phòng Nguyễn Thị Việt Nga, mục đích quản lý là dễ hiểu, nhưng tên miền không quyết định nơi đặt máy chủ, chủ thể chịu trách nhiệm hay khả năng thực thi pháp luật. Yêu cầu bắt buộc tên miền “.vn” có thể không cần thiết đối với doanh nghiệp sử dụng tên miền quốc tế; tạo thêm chi phí và thủ tục; không ngăn được vi phạm; chưa giải quyết nền tảng xuyên biên giới; có thể ảnh hưởng cam kết thương mại và đầu tư...

Đại biểu đề nghị thay yêu cầu tên miền bằng nghĩa vụ đăng ký thông tin chủ thể, địa chỉ liên hệ, đại diện tại Việt Nam, cơ chế tiếp nhận yêu cầu của cơ quan nhà nước và lưu giữ dữ liệu cần thiết…

Nhiều ý kiến kỳ vọng những quy định mới về phát hành được bổ sung trong dự thảo Luật sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn và tạo điều kiện để hoạt động phát hành thích ứng hiệu quả với quá trình chuyển đổi số.