Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện - Bài 1: Kiện toàn mạng lưới, đáp ứng nhanh

Nhân viên Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội làm nhiệm vụ.

Mạng lưới rộng, rút ngắn thời gian chạy đua

Tại Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, các nhân viên trực luôn trong tình trạng sẵn sàng cầm máy, bởi mỗi cuộc gọi đến tổng đài là ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết. Với hàng nghìn cuộc gọi mỗi ngày, tổng đài điều phối không đơn thuần là nơi nghe điện thoại, mà là "bộ não" của hệ thống cấp cứu ngoại viện.

Chuông điện thoại vang lên, chị Lương Thị Liên, nhân viên Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội nhanh chóng tiếp nhận sự việc từ đầu dây bên kia với giọng hoảng loạn thông báo có trường hợp em bé 4 tuổi hóc dị vật, tím tái, khó thở. Nhận định trường hợp tắc đường thở, chị Liên vừa điều xe nhanh chóng, vừa phải hướng dẫn người nhà xử lý, thực hiện kỹ thuật sơ cứu cấp cứu khi bị hóc dị vật đường thở. Trong khi chờ xe tới, dưới sự hướng dẫn của nhân viên 115, hơn một phút sau, tiếng trẻ khóc bật lên qua điện thoại, trẻ thoát nguy hiểm trong gang tấc để chờ xe tới.

“Tốc độ của cấp cứu ngoại viện là phải đáp ứng cực nhanh; vì chỉ chậm vài chục giây ở khâu định vị, xe có thể mất thêm nhiều phút để di chuyển trong điều kiện giao thông đông đúc; nhất là với những trường hợp ngừng tim, đột quỵ hay chấn thương nặng, từng giây phút đều vô cùng quý giá", chị Lương Thị Liên chia sẻ.

Phía sau mỗi chuyến xe cứu thương là cả một quá trình điều phối; từ chọn xe gần nhất, tính toán tuyến đường nhanh nhất, lựa chọn bệnh viện phù hợp nhất với tình trạng bệnh nhân.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Anh Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội cho biết: Hiện mạng lưới cấp cứu ngoại viện tại Hà Nội ngày càng được mở rộng khi toàn bộ các bệnh viện và cơ sở  tế trực thuộc Sở Y tế Hà Nội đã tham gia dưới sự điều phối của Trung tâm Cấp cứu 115. Một số Bệnh viện Trung ương và Bệnh tư nhân cũng tham gia cấp cứu người bệnh như: Bệnh viện E , Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Bệnh viện Vimec, Bệnh viện Đại học Y dược Quốc gia... Nhờ đó, ở những khu vực xa trung tâm như ngoại thành, khi có các tình huống tai nạn, các điều phối viên của Trung tâm có thể kích hoạt ngay xe cấp cứu từ các bệnh viện gần hiện trường nhất; người dân không còn phải mất thời gian chờ xe từ nội đô đi đến sẽ rất lâu.

Vừa qua, Bộ Y tế cũng đã triển khai thí điểm Đề án Cấp cứu ngoại viện, qua giai đoạn 1 triển khai tại 6 tỉnh, thành phố, với tổng cộng 85 xe cứu thương đạt chuẩn quốc tế được đầu tư, mỗi xe có khoảng 380 loại trang thiết bị y tế hiện đại. Bộ Y tế cũng đã tổ chức các chương trình đào tạo sơ cấp cứu từ cơ bản, nâng cao đến chuyên biệt cho đội ngũ cán bộ 115 và trung tâm y tế các tỉnh. Kết quả, quy chuẩn xe cứu thương đã được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế; các cán bộ y tế được nâng cao kỹ năng, năng lực và tự tin hơn khi có phương tiện tốt để cứu chữa bệnh nhân trong tình trạng nguy kịch.

Theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, thời gian qua, hệ thống cấp cứu ngoại viện từng bước phát triển với mạng lưới tổ chức được mở rộng tại nhiều địa phương; một số Trung tâm Cấp cứu 115 được kiện toàn, các trạm cấp cứu vệ tinh được triển khai, năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân viên y tế từng bước được nâng cao, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và di chứng trong các tình huống nguy kịch.

Năng lực chưa theo kịp nhu cầu

Tuy theo Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), năng lực đáp ứng cấp cứu ngoại viện ở nhiều nơi hiện vẫn còn phân tán, chưa đồng đều, thiếu kết nối giữa điều phối, vận chuyển, tiếp nhận và xử trí ban đầu. Đơn cử, mỗi năm cả nước có khoảng 222.000 trường hợp đột quỵ; nhưng mới chỉ có khoảng 23,2% bệnh nhân đến cơ sở y tế trong vòng 4,5 giờ đầu kể từ khi khởi phát triệu chứng; chỉ khoảng 20% người bệnh được vận chuyển đến bệnh viện bằng hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp…

Chưa kể các tình huống khẩn cấp khác như: Tai nạn giao thông, đuối nước, cháy nổ, tai nạn lao động, ngộ độc, thiên tai, thảm họa và các biến cố tim mạch… tất cả đều đòi hỏi hệ thống cấp cứu ngoại viện phải phản ứng nhanh hơn, tổ chức bài bản và phối hợp hiệu quả hơn để giành lại cơ hội sống cho người bệnh ngay từ những phút đầu tiên.

Theo BS. Trần Anh Thắng, tại hệ thống cấp cứu 115 Hà Nội, trung bình mỗi ngày Trung tâm tiếp nhận khoảng 100-120 cuộc gọi cấp cứu, nhiều ca phải Trung tâm phải kết nối nhờ các bệnh viện hỗ trợ vì số lượng xe không đủ quay vòng. Nhân lực y tế tại đây, đặc biệt là lực lượng bác sĩ tham gia cấp cứu ngoại viện mới chỉ đáp ứng khoảng 60-70% nhu cầu.

Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy, tỷ lệ xe cứu thương trên đầu người ở nước ta cũng vẫn ở mức thấp, mới chỉ khoảng 0,2 xe/100.000 dân; thấp hơn rất nhiều so với các nước như Nhật Bản, Singapore…

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn, trên tinh thần Nghị quyết số 72/NQ-TW và Nghị quyết số 282 của Chính phủ đã đặt ra yêu cầu đặt ra là phải tổ chức lại hệ thống cấp cứu ngoại viện theo hướng chuyên nghiệp hơn, liên thông hơn, phản ứng nhanh hơn, lấy người bệnh làm trung tâm và lấy hiệu quả cứu sống người bệnh làm mục tiêu cao nhất. Vì vậy, không thể để cấp cứu ngoại viện tiếp tục là khâu mỏng, khâu chậm, khâu thiếu đồng bộ trong toàn bộ chuỗi cấp cứu.

Bài cuối: Xây dựng hệ thống chuyên nghiệp, hiện đại đến từng tuyến