Phát triển không gian đô thị ven biển hiện đại tại Tel Aviv (Israel)

Sự hiện diện thường xuyên của người dân khiến khu vực ven biển trở thành “phòng khách chung” của thành phố.

Theo phóng viên TTXVN tại Israel, dù không phải là đô thị ven sông, nhưng Tel Aviv là điển hình thành công trong quy hoạch và quản lý không gian ven biển. Với quy mô phát triển và các thách thức quản trị lớn hơn so với nhiều khu vực ven sông, thành phố đã bảo tồn và khai thác hiệu quả dải bờ biển Địa Trung Hải, tạo nên không gian công cộng chất lượng cao, cân bằng giữa mục tiêu kinh tế, du lịch, môi trường và nhu cầu của cộng đồng.

Tel Aviv được thành lập năm 1909 và hiện là trung tâm kinh tế, công nghệ, văn hóa lớn nhất của Israel. Thành phố sở hữu khoảng 14 km bờ biển liên tục dọc Địa Trung Hải. Thay vì coi khu vực ven biển chỉ là nơi phát triển bất động sản hoặc khai thác du lịch đơn thuần, chính quyền Tel Aviv xác định đây là tài sản công cộng chiến lược, đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc phát triển đô thị.

Một trong những điểm nổi bật nhất là việc duy trì nguyên tắc bảo đảm khả năng tiếp cận biển cho mọi người dân. Suốt chiều dài bờ biển, các tuyến đường đi bộ, đường xe đạp, quảng trường mở, công viên và bãi tắm công cộng được quy hoạch liên hoàn, tạo thành một hành lang cảnh quan liên tục. Người dân và du khách có thể di chuyển hàng chục km dọc bờ biển mà không bị ngăn cách bởi các dự án tư nhân hay hàng rào khép kín. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm phát triển lấy không gian công cộng làm hạt nhân. Giá trị lớn nhất của khu vực ven biển không chỉ nằm ở những công trình kiến trúc hiện đại hay các khu bất động sản cao cấp, mà ở khả năng phục vụ cộng đồng, tạo nên môi trường sống hấp dẫn và nâng cao chất lượng đô thị.

Không gian ven biển trở thành một phần trong đời sống thường nhật của cư dân thành phố.

Đi dọc bờ biển Tel Aviv ngày nay có thể thấy sự kết hợp hài hòa giữa các chức năng khác nhau. Các bãi biển công cộng, khu thể thao ngoài trời, công viên cây xanh, khu vui chơi trẻ em, nhà hàng, khách sạn, trung tâm văn hóa và các công trình dịch vụ được bố trí đan xen, tạo nên sức sống liên tục suốt ngày đêm. Không gian ven biển không bị biến thành khu vực chỉ phục vụ du khách mà trở thành một phần trong đời sống thường nhật của cư dân thành phố. Vào mỗi buổi chiều và tối, dọc tuyến đường ven biển Tel Aviv luôn nhộn nhịp người dân địa phương. Từ những gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi cho đến thanh niên, ai cũng tìm thấy cho mình một không gian phù hợp để thư giãn và sinh hoạt cộng đồng.

Điều đáng chú ý là dù lượng người tham gia các hoạt động rất đông, bờ biển vẫn giữ được sự sạch sẽ và trật tự. Sự hiện diện thường xuyên của người dân khiến khu vực ven biển thực sự trở thành “phòng khách chung” của thành phố – nơi mọi người gặp gỡ, giao lưu, rèn luyện sức khỏe và tận hưởng các giá trị của không gian công cộng. Chính sức sống cộng đồng đó đã tạo nên nét hấp dẫn đặc biệt của Tel Aviv, đồng thời cho thấy thành công của mô hình phát triển đô thị lấy con người làm trung tâm.

Một kinh nghiệm đáng chú ý khác là việc cải tạo các khu vực ven biển cũ thành không gian kinh tế sáng tạo. Cảng Tel Aviv từng là khu vực cảng biển hoạt động từ đầu thế kỷ XX. Khi chức năng cảng truyền thống dần suy giảm, thành phố không lựa chọn phá bỏ hoàn toàn để xây dựng các khu cao tầng mới. Thay vào đó, chính quyền tiến hành tái thiết theo hướng bảo tồn các giá trị lịch sử, đồng thời chuyển đổi công năng thành khu thương mại, văn hóa, giải trí và không gian công cộng. Ngày nay, khu cảng cũ đã trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn nhất của Tel Aviv, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm. Đây là ví dụ tiêu biểu về quá trình tái sinh đô thị dựa trên khai thác giá trị di sản và cảnh quan mặt nước thay vì chỉ chạy theo lợi ích ngắn hạn từ bất động sản.

Trong quy hoạch ven biển, Tel Aviv cũng đặc biệt chú trọng yếu tố môi trường và khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Các dự án phát triển mới phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về bảo vệ hệ sinh thái biển, kiểm soát ô nhiễm và bảo đảm hành lang xanh. Thành phố đầu tư đáng kể cho hệ thống xử lý nước thải, thu gom rác thải và duy trì chất lượng nước biển. Nhiều khu vực ven biển được thiết kế với các giải pháp hạ tầng xanh như tăng diện tích cây xanh, sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, hạn chế bê tông hóa quá mức và tạo điều kiện cho nước mưa thấm tự nhiên. Cách tiếp cận này giúp giảm tác động của hiện tượng nước biển dâng, nhiệt độ đô thị tăng cao và các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Một yếu tố quan trọng khác trong thành công của Tel Aviv là sự kết nối đồng bộ giữa không gian ven biển với mạng lưới đô thị phía sau. Hệ thống giao thông công cộng, đường xe đạp và các tuyến phố đi bộ được thiết kế để người dân có thể tiếp cận bờ biển một cách thuận tiện. Nhờ đó, khu vực ven biển không trở thành “ốc đảo du lịch” tách biệt mà là “một bộ phận hữu cơ” trong cấu trúc phát triển chung của thành phố.

Kinh nghiệm của Tel Aviv cho thấy, giá trị kinh tế lớn nhất của không gian ven biển hay sông ngòi không đến từ việc khai thác tối đa diện tích xây dựng mà từ việc tạo dựng môi trường sống chất lượng cao. Khi người dân được hưởng lợi từ các không gian công cộng hấp dẫn, giá trị bất động sản, du lịch, dịch vụ và sức cạnh tranh của toàn đô thị cũng gia tăng theo hướng bền vững.