Phát triển logistics Hà Nội trong chuỗi liên kết vùng

Diễn đàn Logistics Vùng lần thứ VII nhằm khơi thông “huyết mạch” vận tải thủy cho vùng Đồng bằng sông Hồng, vừa diễn ra mới đây, dưới sự chủ trì và chỉ đạo trực tiếp của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng đã đặt ra bài toán mang tính bước ngoặt đối với cấu trúc kinh tế khu vực phía Bắc. Từ trước đến nay, khi nhắc đến logistics Đồng bằng sông Hồng, sự chú ý thường đổ dồn về cụm cảng cửa ngõ Hải Phòng hay Quảng Ninh. Tuy nhiên, trong tư duy tổ chức không gian phát triển mới, Hà Nội đang được định vị lại không chỉ là thị trường tiêu thụ khổng lồ, mà phải là "trạm trung chuyển" chiến lược, là trung tâm logistics và điểm sáng về đổi mới sáng tạo của toàn vùng. Việc thúc đẩy mạng lưới hậu cần của Thủ đô không thể phát triển đơn độc, mà bắt buộc phải đặt trong một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ.

* Xóa nhòa ranh giới hành chính

Trong nhiều năm qua, có thể thấy điểm nghẽn lớn nhất của logistics khu vực phía Bắc chính là sự phân tán. Các địa phương thường có xu hướng tự quy hoạch các trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) trên địa bàn của mình một cách khép kín, dẫn đến tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu tính kết nối liên hoàn.

Nút thắt này đang từng bước được tháo gỡ bằng các nền tảng pháp lý vĩ mô vững chắc, điển hình là Nghị quyết số 30-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quy hoạch Vùng đồng bằng sông Hồng thời kỳ 2021-2030 (Quyết định số 368/QĐ-TTg). Theo đó, tư duy cốt lõi của các văn bản này là chuyển đổi mô hình kinh tế từ cục bộ địa phương sang liên kết vùng.

Khẳng định quan điểm chỉ đạo nhất quán của Chính phủ tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, logistics nay phải được nhìn nhận như một hạ tầng kinh tế lõi. Phó Thủ tướng chỉ đạo, cần chuyển mạnh tư duy và hành động từ phát triển logistics theo địa giới hành chính sang tổ chức logistics theo vùng kinh tế và chuỗi cung ứng. Trong hệ sinh thái này, Hà Nội cần phát huy tối đa vai trò trung tâm dịch vụ, tiêu dùng, đổi mới sáng tạo và hàng không; gắn kết đồng bộ với cửa ngõ hàng hải Hải Phòng và các vành đai công nghiệp Bắc Ninh, Hưng Yên để tạo thành một khối thống nhất.

Tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, logistics nay phải được nhìn nhận như một hạ tầng kinh tế lõi. Ảnh: VCCI cung cấp

Sự phân vai này cho thấy, logistics Hà Nội sẽ không cạnh tranh với Hải Phòng về vận tải biển, mà tập trung vào các dịch vụ giá trị gia tăng cao: logistics đô thị, thương mại điện tử xuyên biên giới và phân phối hàng hóa chặng cuối.

*Tiết giảm chi phí

Để Hà Nội làm tốt vai trò trung tâm phân phối, sự liền mạch trong hệ thống giao thông kết nối với các tỉnh xung quanh là yếu tố mang tính sống còn. Hiện nay, hàng hóa từ cụm cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) đưa về các khu công nghiệp, trung tâm thương mại tại Hà Nội vẫn phụ thuộc tới hơn 70% vào đường bộ, gây áp lực khủng khiếp lên các tuyến cao tốc và vành đai thủ đô.

Dưới góc độ cơ quan kiến tạo môi trường kinh doanh, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhìn nhận, việc tuân thủ Nghị quyết số 27-NQ/TW, ngày 28/8 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các địa phương. Hệ thống thủ tục hành chính, kiểm tra chuyên ngành phải được liên thông để hạn chế tối đa độ trễ.

Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đòi hỏi sự phối hợp giữa các địa phương. Ảnh: VCCI cung cấp

Chủ tịch VCCI phân tích thẳng thắn: "Thế giới đang chứng kiến sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng rất mạnh. Một giờ hàng hóa phải chờ đợi là chi phí, một thủ tục chồng chéo cũng là chi phí, và một kết nối đứt quãng giữa đường bộ với cảng biển đều dồn lên giá thành sản phẩm. Để logistics phát huy vai trò trong chuỗi vùng, chúng ta phải cải thiện môi trường kinh doanh trên toàn tuyến: từ quy hoạch kho bãi, kết nối đa phương thức cho tới giao dịch điện tử."

* Khơi thông huyết mạch thủy nội địa: Góc nhìn từ thực tiễn

Một trong những giải pháp mang tính đột phá được đưa ra mổ xẻ tại Diễn đàn Logistics vùng lần thứ VII kỳ này là để kết nối không chỉ Hải Phòng, mà cả Hà Nội cùng nhiều địa phương khác trên toàn tuyến như Hưng Yên, qua đó đánh thức tiềm năng vận tải thủy nội địa. Với hệ thống sông Hồng, sông Đuống kết nối thẳng xuống Hải Phòng, Hà Nội có lợi thế tự nhiên to lớn để phát triển vận tải sà lan khối lượng lớn. Phương thức này không chỉ giúp giảm chi phí cước từ 20-30% so với đường bộ, mà còn là bước đi tất yếu để đáp ứng tiêu chuẩn "logistics xanh" - giảm phát thải carbon, mà các thị trường quốc tế đang áp dụng.

Theo các chuyên gia, liên kết vùng không chỉ giúp giảm chi phí cước logistic đường thủy từ 20-30% so với đường bộ, mà còn đáp ứng tiêu chuẩn "logistics xanh", như các thị trường quốc tế đang áp dụng. Ảnh: VCCI cung cấp

Tuy nhiên, thực tế khai thác vẫn đang gặp nhiều trắc trở. Tại diễn đàn,  ông Nguyễn Duy Minh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) đã chỉ rõ những rào cản kỹ thuật, vận tải thủy từ Hải Phòng về Hà Nội hiện vẫn chưa phát huy được lợi thế do vướng mắc ở tĩnh không các cây cầu cũ và sự thiếu hụt các bến bãi, cảng thủy nội địa đủ tiêu chuẩn bốc xếp container quanh khu vực Hà Nội. Nếu chúng ta khơi thông được huyết mạch này và quy hoạch các trung tâm logistics ven sông, áp lực giao thông cho cửa ngõ Thủ đô sẽ được giải tỏa đáng kể.

Đồng tình với nhận định này, đại diện một doanh nghiệp vận tải đa phương thức đang cung cấp dịch vụ logistics từ Hải Phòng về các khu công nghiệp Hà Nội chia sẻ góc nhìn từ khâu thực thi: "Chúng tôi rất kỳ vọng các cơ quan chức năng sẽ sớm số hóa và đơn giản hóa thủ tục hải quan chuyển cảng. Hiện nay, thời gian làm thủ tục chuyển container từ cảng biển lên sà lan đưa về các cảng cạn (ICD) tại Hà Nội vẫn còn mất nhiều thời gian. Chỉ khi thủ tục thực sự thông thoáng, doanh nghiệp mới dám mạnh dạn dịch chuyển hàng hóa sang đường thủy.

Diễn đàn Logistics Vùng lần thứ VII đã khép lại với những thông điệp và định hướng chiến lược rõ ràng. Việc thúc đẩy logistics Hà Nội không phải là bài toán có thể giải quyết trong ranh giới của Thủ đô, mà phải được đặt trên bàn cờ liên kết của toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Khi tư duy "địa giới hành chính" được nhường chỗ cho "không gian kinh tế", khi các điểm nghẽn về hạ tầng kết nối đa phương thức và thủ tục hành chính được tháo gỡ đồng bộ, Hà Nội sẽ thực sự phát huy được vai trò hạt nhân phân phối. Điều này không chỉ giúp kéo giảm chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp, mà còn tạo bệ phóng vững chắc để chuỗi cung ứng của toàn vùng tự tin hội nhập sâu vào dòng chảy thương mại toàn cầu.