Phát triển ngành robot: Mỹ không chỉ chạy đua công nghệ

Vì vậy, trọng tâm cạnh tranh đang chuyển từ phát triển công nghệ sang thương mại hóa, mở rộng ứng dụng và xây dựng chuỗi cung ứng.

Robot tương tác với khách tham quan tại một cửa hàng ở New York, Mỹ, ngày 25/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Phóng viên TTXVN tại New York dẫn số liệu của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR) cho biết năm 2025, Mỹ lắp đặt khoảng 38.400 robot công nghiệp, tăng 12% so với năm trước, đứng thứ hai thế giới sau Trung Quốc. Với 354.200 robot được lắp đặt, Trung Quốc chiếm 59% nhu cầu toàn cầu, cao gấp khoảng 9 lần Mỹ.

Ngành ô tô dẫn đầu về ứng dụng robot tại Mỹ, với 13.500 robot được lắp đặt trong năm 2025, chiếm 35% tổng số. Các lĩnh vực chế tạo kim loại, máy móc, thực phẩm, kho bãi và logistics cũng ngày càng ứng dụng tự động hóa. Tuy nhiên, Mỹ vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung robot và linh kiện từ Nhật Bản và châu Âu. Điều này cho thấy khoảng cách giữa năng lực thiết kế, phát triển công nghệ với khả năng sản xuất và triển khai robot trên quy mô lớn.

Xu hướng nổi bật của ngành là chuyển từ robot thực hiện thao tác lập trình sẵn sang các hệ thống có khả năng nhận diện môi trường, học hỏi và thích nghi nhờ AI. Các mô hình nền tảng như GR00T của NVIDIA thể hiện hướng phát triển này. Cùng với đó, công nghệ mô phỏng và dữ liệu giúp giảm chi phí huấn luyện, thử nghiệm. Robot cũng đang mở rộng ứng dụng sang logistics, thực phẩm và y tế, thay vì tập trung chủ yếu trong các nhà máy ô tô.

Dù thu hút nhiều đầu tư, robot hình người vẫn đối mặt với thách thức về khả năng thao tác, độ an toàn và chi phí. Hiệu quả cần được đánh giá qua năng suất, tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ và mức độ cần con người hỗ trợ, thay vì chỉ dựa vào khả năng trình diễn. Quá trình tự động hóa cũng làm gia tăng nhu cầu về kỹ sư tích hợp, kỹ thuật viên vận hành và nhân lực bảo trì.

Trước thực tế này, báo cáo sơ bộ công bố ngày 14/10/2026 của Ủy ban An ninh quốc gia Mỹ về robot cho sản xuất tiên tiến nhấn mạnh yêu cầu thu hẹp khoảng cách giữa năng lực AI và ứng dụng công nghiệp. Các định hướng chính gồm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư tự động hóa, thúc đẩy cơ quan nhà nước trở thành khách hàng ứng dụng sớm, hỗ trợ nghiên cứu và thương mại hóa công nghệ, đào tạo nhân lực và hoàn thiện tiêu chuẩn an toàn. Mục tiêu là chuyển lợi thế công nghệ thành năng lực sản xuất và giá trị kinh tế thực tế.

Từ kinh nghiệm của Mỹ, Việt Nam có thể tham khảo cách tiếp cận này, nhưng cần xác định hướng phát triển phù hợp với điều kiện trong nước. Trước mắt, mục tiêu không nhất thiết là xây dựng ngay ngành chế tạo robot hoàn chỉnh, mà là ứng dụng tự động hóa để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, nhất là trong các ngành điện tử, cơ khí, chế biến thực phẩm, logistics và công nghiệp hỗ trợ.

Các doanh nghiệp trong nước nên tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị thông qua các lĩnh vực phù hợp với năng lực hiện có như thiết kế ứng dụng, phần mềm điều khiển, tích hợp hệ thống, bảo trì và dịch vụ kỹ thuật; từng bước mở rộng sang sản xuất mô-đun, linh kiện. Cùng với đó, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu, gắn hoạt động nghiên cứu với nhu cầu sản xuất, đồng thời chú trọng đào tạo kỹ sư và kỹ thuật viên có khả năng thiết kế, vận hành, bảo trì robot.

Các chương trình hỗ trợ cần được triển khai thí điểm và đánh giá bằng hiệu quả thực tế về năng suất, chất lượng, chi phí và giá trị gia tăng trong nước. Đầu tư cần tránh dàn trải hoặc chạy theo những dự án robot hình người mang tính trình diễn khi nhu cầu và khả năng thương mại hóa chưa rõ ràng.

Kinh nghiệm từ Mỹ cho thấy phát triển robot không chỉ là cuộc đua công nghệ mà còn đòi hỏi năng lực sản xuất, tích hợp, nhân lực và thị trường đồng bộ. Với Việt Nam, lựa chọn đúng nhu cầu, phát huy vai trò doanh nghiệp và từng bước làm chủ công nghệ có tính ứng dụng cao sẽ là hướng đi thiết thực để phát triển lĩnh vực tự động hóa và robot.