Phát triển nguồn khí nội địa gắn với CCS/CCUS: Cần cơ chế chính sách để hài hòa an ninh năng lượng và mục tiêu Net Zero
Từ trung tâm công nghiệp - năng lượng đến bài toán bảo đảm nguồn cung khí
Tại tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, do Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức ngày 18/11/2026, các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp đã trao đổi về định hướng phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng theo mô hình tích hợp, liên kết chuỗi giá trị, sử dụng chung hạ tầng và phát huy năng lực công nghiệp trong nước.
Các tham luận về Trung tâm lọc hóa dầu Dung Quất, Trung tâm công nghiệp - dịch vụ năng lượng của PTSC và kinh nghiệm quốc tế cho thấy tiềm năng hình thành những hệ sinh thái công nghiệp có khả năng tạo giá trị gia tăng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh hạ tầng, công nghệ và cơ chế đầu tư, điều kiện quan trọng để các trung tâm này phát triển bền vững là bảo đảm nguồn năng lượng đầu vào ổn định, có giá thành cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu giảm phát thải.

Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, do Tạp chí Năng lượng Mới/PetroTimes tổ chức
Trong đó, khí thiên nhiên tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với sản xuất điện, phân bón, hóa chất và nhiều ngành công nghiệp. Các nhà máy điện khí có khả năng vận hành linh hoạt, góp phần hỗ trợ hệ thống điện khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng gia tăng.
Việt Nam đang đứng trước yêu cầu kép: vừa bảo đảm nguồn năng lượng cho phát triển kinh tế, vừa thực hiện các cam kết giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.
Vì vậy, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia cần gắn với chiến lược bảo đảm nguồn cung khí, trong đó khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên khí nội địa có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh năng lượng và khả năng tự chủ của nền kinh tế.
Nguồn khí nội địa suy giảm trong khi nhu cầu tiếp tục gia tăng
Những năm gần đây, sản lượng khai thác khí thiên nhiên trong nước có xu hướng suy giảm khi nhiều mỏ truyền thống bước vào giai đoạn khai thác muộn, trong khi việc phát triển các nguồn khí mới đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ phức tạp và thời gian triển khai dài.
Theo số liệu về thị trường khí Việt Nam công bố tháng 4/2026, sản lượng khí thiên nhiên khai thác trong nước giảm từ khoảng 8,08 tỷ m³ năm 2022 xuống còn 7,47 tỷ m³ năm 2023, 6,35 tỷ m³ năm 2024 và 5,99 tỷ m³ năm 2025, tương đương mức giảm gần 26% trong ba năm.
Trong khi đó, nhu cầu sử dụng khí cho sản xuất điện và công nghiệp được dự báo tiếp tục gia tăng theo định hướng phát triển kinh tế và các quy hoạch năng lượng quốc gia.
Theo Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể về năng lượng quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Bộ Công Thương phê duyệt tại Quyết định số 363/QĐ-BCT ngày 28/2/2026, quy mô thị trường khí dự kiến đến năm 2030 đạt khoảng 20,4-35 tỷ m³/năm và đến năm 2035 đạt khoảng 33,2-39,9 tỷ m³/năm.

Hoạt động thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon
Quy hoạch đồng thời định hướng sản lượng khai thác khí trong nước giai đoạn 2026-2030 khoảng 5,4-11 tỷ m³/năm, cùng với phát triển năng lực nhập khẩu LNG đạt khoảng 9,4-9,9 tỷ m³ vào năm 2030. Đây là các chỉ tiêu có phạm vi và phương pháp xác định khác nhau, không đồng nhất với sản lượng khí khai thác hoặc lượng LNG nhập khẩu thực tế.
Những số liệu trên cho thấy yêu cầu cấp thiết phải phát triển các nguồn khí mới, duy trì sản lượng khai thác trong nước và chủ động cân đối nguồn cung trong dài hạn.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới còn nhiều biến động, việc phụ thuộc quá lớn vào LNG nhập khẩu có thể làm gia tăng rủi ro từ biến động giá quốc tế, chi phí vận chuyển, tỷ giá và những gián đoạn chuỗi cung ứng.
Do đó, định hướng phù hợp không phải là lựa chọn giữa khí nội địa và LNG nhập khẩu, mà là ưu tiên phát triển hiệu quả các nguồn khí trong nước có khả năng khai thác thương mại, đồng thời sử dụng LNG nhập khẩu để bổ sung và đa dạng hóa nguồn cung.
Ưu tiên nguồn khí nội địa không đồng nghĩa với phát triển bằng mọi giá, mà cần dựa trên hiệu quả kinh tế, khả năng cung ứng ổn định, yêu cầu môi trường và lợi ích tổng thể của nền kinh tế.
Đặc biệt, giá trị của nguồn khí nội địa cần được xem xét không chỉ ở hiệu quả tài chính của khâu khai thác, mà còn ở khả năng tạo giá trị gia tăng trong toàn bộ chuỗi thăm dò, khai thác, vận chuyển, chế biến, sản xuất điện, phân bón, hóa chất và các dịch vụ công nghiệp liên quan.
Mỏ khí có hàm lượng CO₂ cao: Tiềm năng tài nguyên và thách thức kinh tế
Việt Nam có những nguồn tài nguyên khí thiên nhiên chứa hàm lượng CO₂ cao, đặt ra nhiều thách thức trong quá trình phát triển mỏ và đưa khí vào sử dụng, đặc biệt về công nghệ xử lý, chi phí đầu tư và hiệu quả kinh tế.
Hàm lượng CO₂ cao làm giảm tỷ lệ khí hydrocarbon trong dòng khí khai thác, ảnh hưởng đến chất lượng khí thương phẩm và làm gia tăng yêu cầu xử lý trước khi đưa vào hệ thống vận chuyển, tiêu thụ. Đồng thời, sự hiện diện của CO₂ trong điều kiện có nước có thể làm tăng nguy cơ ăn mòn, đòi hỏi các giải pháp phù hợp về vật liệu, công nghệ và kiểm soát an toàn vận hành.
Bên cạnh chi phí phát triển mỏ và hệ thống thu gom, vận chuyển khí, các dự án này thường phải đầu tư thêm hệ thống tách và xử lý CO₂. Trường hợp lựa chọn phương án thu giữ và lưu trữ địa chất nhằm giảm phát thải, dự án còn phát sinh chi phí nén, vận chuyển, bơm ép, giám sát và quản lý lâu dài đối với lượng CO₂ được lưu trữ.

Hoạt động tại mỏ Sư Tử Trắng.
Về mặt công nghệ, việc tách CO₂ từ dòng khí thiên nhiên có nồng độ CO₂ cao có thể thuận lợi hơn so với thu giữ CO₂ từ các nguồn khí thải có nồng độ thấp. Tuy nhiên, chi phí xử lý khí để đáp ứng tiêu chuẩn thương phẩm cần được phân biệt với chi phí bổ sung để vận chuyển, lưu trữ và giám sát CO₂ theo phương án thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).Hiệu quả kinh tế của toàn bộ chuỗi phụ thuộc vào hàm lượng CO₂, quy mô và sản lượng khai thác, công nghệ xử lý, điều kiện vận chuyển, đặc điểm địa chất của nơi lưu trữ và các yêu cầu về an toàn, môi trường.
Đối với các mỏ khí ngoài khơi Việt Nam, khoảng cách đến thị trường tiêu thụ, điều kiện phát triển hạ tầng và khả năng kết nối với các cơ sở xử lý, lưu trữ CO₂ có thể làm gia tăng đáng kể chi phí đầu tư. Trong một số trường hợp, nguồn khí có tiềm năng tài nguyên nhưng vẫn khó đưa vào phát triển thương mại do giá khí đầu ra và khả năng thu hồi vốn chưa đủ bù đắp chi phí phát triển mỏ, xử lý khí và giảm phát thải.
Điều này đặt ra một nghịch lý: trong khi nhu cầu khí cho sản xuất điện và công nghiệp tiếp tục gia tăng, một số nguồn tài nguyên khí trong nước vẫn gặp khó khăn trong việc đưa vào khai thác do chưa giải quyết được bài toán kinh tế, đặc biệt là chi phí xử lý và quản lý CO₂.
Nếu chỉ xem xét hiệu quả tài chính của từng dự án khai thác riêng lẻ, có thể chưa phản ánh đầy đủ những lợi ích kinh tế - xã hội rộng hơn từ việc phát triển nguồn khí nội địa, như giảm phụ thuộc nhập khẩu, duy trì năng lực công nghiệp, tạo việc làm và góp phần bảo đảm nguồn cung năng lượng dài hạn.
Tuy nhiên, những lợi ích này cần được đánh giá và lượng hóa minh bạch, đồng thời cân nhắc đầy đủ chi phí, rủi ro và tác động môi trường, tránh phát triển các dự án không đáp ứng yêu cầu về hiệu quả kinh tế tổng thể và an toàn.
Vì vậy, phát triển các mỏ khí có hàm lượng CO₂ cao không chỉ là bài toán công nghệ của doanh nghiệp dầu khí, mà còn đặt ra yêu cầu về cơ chế giá khí, phân bổ chi phí giảm phát thải, chia sẻ rủi ro đầu tư và đánh giá lợi ích kinh tế của toàn chuỗi khí - điện - công nghiệp.
CCS/CCUS: Không chỉ là giải pháp công nghệ mà còn là bài toán chính sách
Thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), cũng như thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS), đang được nghiên cứu và triển khai tại nhiều quốc gia nhằm hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính, đặc biệt trong những lĩnh vực khó giảm phát thải bằng các giải pháp thông thường.
Đối với các mỏ khí có hàm lượng CO₂ cao, việc tách CO₂ khỏi dòng khí khai thác và lưu trữ trong các thành tạo địa chất phù hợp có thể góp phần giảm phát thải, đồng thời tạo điều kiện đưa những nguồn tài nguyên khí này vào phát triển thương mại.
Tuy nhiên, CCS/CCUS không mặc nhiên bảo đảm hiệu quả kinh tế và môi trường. Việc triển khai đòi hỏi đánh giá đầy đủ khả năng lưu trữ địa chất, an toàn vận hành, hệ thống giám sát và kiểm chứng lượng CO₂ lưu trữ, cũng như trách nhiệm pháp lý và tài chính trong dài hạn.
Đặc biệt, lượng CO₂ được thu giữ không đồng nghĩa với lượng phát thải ròng được cắt giảm. Hiệu quả giảm phát thải cần được xác định trên cơ sở lượng CO₂ thực tế được lưu trữ an toàn, lâu dài, đồng thời tính đến phát thải phát sinh trong quá trình xử lý, vận chuyển, bơm ép và các công đoạn liên quan. Đối với CCUS, việc sử dụng CO₂ cũng cần được đánh giá theo mục đích sử dụng và vòng đời sản phẩm để xác định hiệu quả giảm phát thải thực tế.
Tại tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới”, vấn đề phát triển các mỏ khí nội địa có hàm lượng CO₂ cao đã được đặt ra trong mối quan hệ giữa bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết Net Zero. Từ góc độ này, câu hỏi không chỉ là khả năng ứng dụng công nghệ CCS/CCUS, mà còn là cơ chế kinh tế và chính sách nào có thể tạo điều kiện để doanh nghiệp triển khai các dự án một cách khả thi và bền vững.
Nếu toàn bộ chi phí CCS/CCUS được chuyển vào giá khí đầu nguồn, giá khí thương phẩm có thể tăng, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và tiêu thụ. Ngược lại, nếu chi phí xử lý và giảm phát thải không được phản ánh hợp lý trong cơ chế giá hoặc thu hồi chi phí, dự án có thể không bảo đảm hiệu quả tài chính để thu hút đầu tư.
Do đó, thúc đẩy CCS/CCUS không thể chỉ dừng ở khuyến khích ứng dụng công nghệ, mà cần có cơ chế kinh tế minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo dài hạn, bảo đảm phân bổ hợp lý chi phí, lợi ích và rủi ro giữa các chủ thể trong toàn chuỗi khí - điện - công nghiệp.
Luật Dầu khí 2026 mở đường cho CCS: Từ khung pháp lý đến hiệu quả đầu tư
Luật Dầu khí số 10/2026/QH16, được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, đã bổ sung các quy định về hoạt động CCS gắn với hoạt động dầu khí, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nghiên cứu và triển khai các dự án CCS trong lĩnh vực này.
Các Điều 48-51 của Luật quy định những nội dung cơ bản về khuyến khích đầu tư, tận dụng công trình dầu khí hiện hữu và các thành tạo địa chất phù hợp, thực hiện CCS trong khuôn khổ hợp đồng dầu khí, trách nhiệm bảo đảm an toàn, giám sát và cơ chế tài chính liên quan.
Đáng chú ý, Điều 51 quy định chi phí thực hiện hoạt động CCS thuộc chi phí hoạt động dầu khí được phép thu hồi của hợp đồng dầu khí; đồng thời đề cập đến quyền sở hữu, trao đổi, mua bán tín chỉ carbon và việc hạch toán doanh thu từ hoạt động này theo quy định pháp luật có liên quan.
Tuy nhiên, việc chi phí CCS được phép thu hồi theo quy định pháp luật không đồng nghĩa với khả năng thu hồi đầy đủ vốn đầu tư trên thực tế. Đối với các dự án khí có hàm lượng CO₂ cao, chi phí xử lý và lưu trữ CO₂ có thể làm gia tăng đáng kể tổng mức đầu tư, trong khi giá khí thương phẩm, sản lượng tiêu thụ và thời gian hoàn vốn còn chịu nhiều ràng buộc.
Bên cạnh đó, Điều 49 quy định trách nhiệm của nhà thầu đối với hoạt động giám sát, bảo đảm an toàn và khắc phục sự cố sau khi thu dọn công trình CCS, trước khi bàn giao cho Petrovietnam quản lý. Việc triển khai trên thực tế đòi hỏi tiếp tục cụ thể hóa điều kiện bàn giao, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm của các bên trong giai đoạn giám sát dài hạn.
Như vậy, Luật Dầu khí năm 2026 đã tạo nền tảng pháp lý cho CCS gắn với hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, để những quy định này thực sự hỗ trợ phát triển các nguồn khí nội địa có hàm lượng CO₂ cao, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi, phương thức thu hồi chi phí và phân bổ rủi ro đầu tư phù hợp.
Vấn đề đặt ra không chỉ là tạo hành lang pháp lý cho CCS, mà còn phải bảo đảm tính khả thi kinh tế và thương mại của các dự án, qua đó hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và các chủ thể trong chuỗi khí - điện - công nghiệp.
Cần cơ chế đồng bộ cho toàn chuỗi khí - điện - công nghiệp
Hiệu quả đầu tư các dự án khí không chỉ phụ thuộc vào điều kiện địa chất, công nghệ khai thác và chi phí phát triển mỏ, mà còn gắn chặt với khả năng tiêu thụ, giá khí và cơ chế vận hành của các nhà máy điện, cơ sở công nghiệp ở hạ nguồn. Đối với những mỏ khí có hàm lượng CO₂ cao, bài toán này càng phức tạp khi phát sinh thêm chi phí xử lý khí và giảm phát thải.

Chuỗi Dự án khí điện Lô B - Ô Môn
Vì vậy, bên cạnh các quy định mới của Luật Dầu khí năm 2026, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế kinh tế và chính sách đồng bộ cho toàn chuỗi khí - điện - công nghiệp, tập trung vào 4 nội dung trọng tâm.
Trước hết, hoàn thiện cơ chế giá khí - giá điện và tiêu thụ khí dài hạn. Cơ chế giá cần phản ánh hợp lý chi phí phát triển nguồn khí nội địa, bao gồm chi phí xử lý khí để đáp ứng yêu cầu thương phẩm và chi phí giảm phát thải cần thiết, trên cơ sở bảo đảm khả năng cạnh tranh, khả năng chi trả của khách hàng và hiệu quả tổng thể của toàn chuỗi. Đồng thời, cần nghiên cứu các hình thức hợp đồng tiêu thụ khí dài hạn và cơ chế phân bổ rủi ro về sản lượng, giá khí và khả năng huy động điện, tạo điều kiện cho các dự án có quy mô đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài.
Thứ hai, cụ thể hóa cơ chế kinh tế và tài chính cho CCS/CCUS. Trên cơ sở Luật Dầu khí năm 2026 và pháp luật có liên quan, cần làm rõ phương thức xác định, hạch toán và thu hồi chi phí CCS trong hoạt động dầu khí; cơ chế ghi nhận và phân bổ lợi ích từ giảm phát thải, tín chỉ carbon; trách nhiệm giám sát và nghĩa vụ tài chính dài hạn. Đối với hoạt động thu gom, vận chuyển và lưu trữ CO₂ phục vụ nhiều dự án hoặc nhiều ngành công nghiệp, cần nghiên cứu cơ chế pháp lý và mô hình kinh doanh phù hợp, bảo đảm phân định rõ trách nhiệm, chi phí và lợi ích giữa các bên tham gia.
Thứ ba, xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro đầu tư phù hợp. Đối với các dự án có ý nghĩa quan trọng về an ninh năng lượng và những hạng mục hạ tầng CO₂ dùng chung, có thể nghiên cứu các hình thức hỗ trợ đầu tư, hợp tác công - tư hoặc chia sẻ một số rủi ro theo quy định pháp luật. Các cơ chế này cần được đánh giá trên cơ sở hiệu quả kinh tế - xã hội, tính cần thiết và khả năng cân đối nguồn lực, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, phân định rõ trách nhiệm giữa Nhà nước và doanh nghiệp, không chuyển toàn bộ rủi ro thương mại của dự án sang Nhà nước.
Thứ tư, gắn phát triển nguồn khí nội địa và hạ tầng CO₂ với các trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia. Tại những khu vực có điều kiện phù hợp, cần nghiên cứu khả năng tích hợp hạ tầng khí, điện, hóa chất với hệ thống thu gom, vận chuyển và lưu trữ CO₂. Việc sử dụng chung hạ tầng có thể tạo lợi thế về quy mô, giảm đầu tư trùng lặp và nâng cao hiệu quả kinh tế của toàn chuỗi. Tuy nhiên, lựa chọn địa điểm lưu trữ CO₂ phải dựa trên đánh giá đầy đủ về điều kiện địa chất, khả năng lưu trữ an toàn, yêu cầu môi trường và hiệu quả đầu tư, không chỉ căn cứ vào vị trí hoặc khoảng cách đến các trung tâm công nghiệp.
Từ chính sách đến thực tiễn: Thí điểm có kiểm soát
Một vấn đề được đặt ra tại tọa đàm ngày 18/11/2026 là cần chủ động triển khai các trung tâm công nghiệp - năng lượng, đồng thời tổng kết thực tiễn để tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách.
Tinh thần này có thể được nghiên cứu vận dụng đối với CCS/CCUS. Trong bối cảnh Luật Dầu khí năm 2026 chuẩn bị có hiệu lực, Việt Nam có thể xem xét lựa chọn một số dự án khí có hàm lượng CO₂ cao, có điều kiện kỹ thuật, địa chất và khả năng kết nối hạ tầng phù hợp để nghiên cứu, chuẩn bị triển khai thí điểm theo quy định pháp luật và thẩm quyền cho phép.
Các dự án thí điểm cần hướng tới việc kiểm chứng tính khả thi của toàn bộ chuỗi thu giữ, vận chuyển và lưu trữ CO₂, đồng thời đánh giá hiệu quả kinh tế, khả năng thu hồi chi phí, cơ chế phân bổ rủi ro và mức giảm phát thải thực tế.Đây là những cơ sở quan trọng để xác định khả năng triển khai CCS/CCUS ở quy mô thương mại.
Kết quả thí điểm sẽ cung cấp dữ liệu thực tiễn phục vụ hoàn thiện quy định hướng dẫn, tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế tài chính và mô hình kinh doanh CCS/CCUS. Quá trình triển khai phải bảo đảm đầy đủ yêu cầu về an toàn, bảo vệ môi trường, giám sát dài hạn và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.
Bảo đảm an ninh năng lượng từ chính nguồn lực trong nước
Chuyển dịch năng lượng là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kết hợp hợp lý giữa phát triển các nguồn năng lượng mới, khai thác hiệu quả những nguồn năng lượng truyền thống còn cần thiết và từng bước giảm phát thải phù hợp với điều kiện kinh tế - kỹ thuật của mỗi quốc gia.
Đối với Việt Nam, phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia không chỉ là đầu tư thêm các nhà máy, cảng biển hay cơ sở công nghiệp, mà còn phải bảo đảm nguồn năng lượng đầu vào ổn định, có khả năng cạnh tranh và góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Trong đó, phát triển hiệu quả nguồn khí nội địa cần được ưu tiên, đồng thời kết hợp hợp lý với LNG nhập khẩu nhằm bổ sung, đa dạng hóa nguồn cung và giảm thiểu rủi ro từ biến động của thị trường năng lượng quốc tế.
Đối với những mỏ khí có hàm lượng CO₂ cao, Luật Dầu khí năm 2026 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho CCS gắn với hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, khả năng đưa những nguồn tài nguyên này vào phát triển thương mại còn phụ thuộc vào việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về chi phí xử lý và lưu trữ CO₂, cơ chế giá khí - giá điện, khả năng thu hồi vốn và phân bổ rủi ro đầu tư.
Nếu chưa giải quyết được bài toán kinh tế của CO₂, sẽ rất khó đồng thời phát triển hiệu quả các nguồn khí nội địa có hàm lượng CO₂ cao, bảo đảm nguồn khí cho điện và công nghiệp, cũng như thực hiện các mục tiêu giảm phát thải.
Vì vậy, hoàn thiện cơ chế kinh tế cho CCS/CCUS không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho một số dự án khí, mà còn là bước đi cần thiết để hài hòa 3 mục tiêu: khai thác hiệu quả tài nguyên trong nước, bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện chuyển dịch năng lượng bền vững.
