Phát triển nguồn nhân lực công nghệ sinh học, nền tảng cho chiến lược phát triển bền vững

Cao Bằng là địa phương có hệ sinh thái đa dạng, tài nguyên sinh học phong phú, nhiều vùng dược liệu quý, điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, y dược cổ truyền, công nghệ chế biến thực phẩm và các mô hình kinh tế sinh học gắn với bảo vệ môi trường. Đây là tiềm năng lớn để tỉnh từng bước hình thành các chuỗi giá trị sinh học đặc thù, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ bản sắc sinh thái vùng Đông Bắc.

Thực hiện các chủ trương lớn của Trung ương và của tỉnh về phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học, ngành giáo dục và đào tạo Cao Bằng được giao nhiệm vụ quan trọng trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực, tạo nền tảng tri thức cho thế hệ trẻ tiếp cận, làm chủ các lĩnh vực khoa học công nghệ hiện đại, trong đó công nghệ sinh học là một trong những hướng ưu tiên.

Đại biểu tham quan mô hình sản phẩm tham gia Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh dành cho học sinh trung học năm học 2024 - 2025.

Hiện nay, toàn tỉnh có 516 cơ sở giáo dục với hơn 135.000 học sinh, sinh viên. Trong chương trình giáo dục phổ thông, các nội dung liên quan đến công nghệ sinh học được tích hợp trong các môn Sinh học, Khoa học tự nhiên, Công nghệ, Địa lý thông qua hoạt động thực hành, thí nghiệm, nghiên cứu khoa học và trải nghiệm sáng tạo. Qua đó, từng bước hình thành cho học sinh nền tảng kiến thức khoa học, tư duy nghiên cứu, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống và sản xuất.

Trường THPT Chuyên Cao Bằng là đơn vị tiêu biểu trong đào tạo học sinh chuyên sâu về Sinh học. Từ năm 2007 đến nay, mỗi năm nhà trường tuyển sinh một lớp chuyên Sinh học với quy mô khoảng 35 học sinh, đến nay đã có gần 400 học sinh tốt nghiệp. Nhiều thế hệ học sinh tiếp tục theo học các ngành công nghệ sinh học, y dược, nông nghiệp, công nghệ thực phẩm tại các trường đại học lớn trong cả nước, từng bước hình thành lực lượng trí thức trẻ có nền tảng chuyên môn vững chắc, là nguồn nhân lực tiềm năng cho địa phương trong tương lai.

Cùng với đào tạo chính khóa, hoạt động nghiên cứu khoa học trong nhà trường được đẩy mạnh, góp phần khơi dậy niềm đam mê sáng tạo, hình thành tư duy khoa học cho học sinh. Giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh có hơn 6.300 học sinh trúng tuyển đại học, cao đẳng, trong đó có 361 học sinh theo học các ngành thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học như y dược, nông nghiệp, kỹ thuật thực phẩm, phản ánh chuyển biến tích cực trong nhận thức, định hướng nghề nghiệp của học sinh và gia đình.

Hoạt động nghiên cứu khoa học và sáng kiến trong đội ngũ giáo viên được triển khai đồng bộ, bài bản. Toàn tỉnh hiện có trên 11.000 giáo viên, không chỉ là lực lượng trực tiếp giảng dạy mà còn là đội ngũ nghiên cứu, ứng dụng khoa học vào đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục. Trong ba năm gần đây, ngành giáo dục và đào tạo đã tổ chức thẩm định, công nhận 49 đề tài nghiên cứu khoa học và 630 sáng kiến, trong đó có 16 sáng kiến nghiên cứu các vấn đề thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học. Nhiều sáng kiến có giá trị ứng dụng thực tiễn cao, góp phần nâng cao chất lượng dạy học, phát triển năng lực học sinh và hiệu quả quản lý giáo dục.

Cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh trung học trở thành môi trường học tập sáng tạo, nơi học sinh được vận dụng kiến thức công nghệ sinh học để giải quyết những vấn đề thực tiễn của địa phương như xử lý môi trường, nuôi cấy mô, sản xuất chế phẩm sinh học từ dược liệu bản địa. Giai đoạn 2023 - 2025, toàn tỉnh có 173 dự án đạt giải, trong đó có 41 dự án thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học. Đặc biệt, có 2 dự án được lựa chọn tham gia Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, khẳng định năng lực nghiên cứu, sáng tạo của học sinh Cao Bằng.

Bên cạnh những kết quả tích cực, công tác phát triển nguồn nhân lực công nghệ sinh học của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức. Số lượng học sinh lựa chọn theo học các ngành công nghệ sinh học chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực công nghệ cao của địa phương. Cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm tại nhiều trường còn hạn chế; thiếu trung tâm thực nghiệm chuyên sâu phục vụ nghiên cứu khoa học. Nhận thức của một bộ phận phụ huynh và học sinh về vai trò, triển vọng phát triển của công nghệ sinh học chưa đầy đủ, còn xu hướng ưu tiên các ngành nghề truyền thống.

Trong bối cảnh khoa học công nghệ đang trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng, việc đầu tư cho giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực công nghệ sinh học chính là đầu tư cho tương lai phát triển bền vững của tỉnh. Từ tiềm năng sinh học phong phú của địa phương, cùng nền tảng giáo dục ngày càng được củng cố, Cao Bằng đang từng bước hình thành thế hệ trí thức trẻ có tri thức khoa học, khát vọng cống hiến, sẵn sàng tiếp cận và làm chủ các lĩnh vực công nghệ cao, góp phần xây dựng tỉnh phát triển xanh, nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

An Minh