Phát triển thị trường hàng hóa phái sinh, nâng cao khả năng phòng ngừa rủi ro giá

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, sau hơn 20 năm thi hành Luật Thương mại năm 2005, thị trường hàng hóa phái sinh đã bước đầu hình thành và phát triển nhưng quy mô, thanh khoản còn hạn chế; giá hàng hóa và sản phẩm giao dịch còn phụ thuộc lớn vào thị trường nước ngoài, trong khi Việt Nam có nhiều mặt hàng giữ vị trí quan trọng trên thị trường quốc tế nhưng chưa phát huy được vai trò trong hình thành giá. Trong khi đó, khuôn khổ pháp luật hiện hành chủ yếu điều chỉnh giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa, chưa bao quát đầy đủ giao dịch OTC (thị trường phi tập trung), thanh toán bù trừ, quản trị rủi ro và các thiết chế thị trường mới.

Do đó, cần ban hành Luật chuyên ngành để tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại, hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro giá, phát triển các sản phẩm dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu, giảm phụ thuộc vào thị trường nước ngoài và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế.

Cùng với đó, việc xây dựng một luật riêng, toàn diện về giao dịch hàng hóa phái sinh là cần thiết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng. Trong đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28-7-2026 của Bộ Chính trị về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam có định hướng hình thành và phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh.

 Quang cảnh phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 54 điều. Luật này quy định các hoạt động về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, bao gồm: Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường hàng hóa phái sinh; tổ chức thị trường hàng hóa phái sinh; quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh; Luật này không điều chỉnh các hoạt động liên quan đến giao dịch sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm phái sinh khác thuộc lĩnh vực tài chính.

Về quy định chi tiết, dự thảo luật tập trung quy định các nguyên tắc và những vấn đề có tính ổn định; chỉ giao Chính phủ quy định các nội dung kỹ thuật cần bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời cập nhật.

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết nghiên cứu xây dựng Luật nhằm góp phần phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại, an toàn, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa và quản trị rủi ro.

Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Đồng thời, cần đánh giá kỹ việc đáp ứng các yêu cầu về quốc phòng, an ninh, quản lý ngoại hối, phòng, chống rửa tiền cũng như nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành luật.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn báo cáo tại phiên họp. 

Qua thảo luận, các ý kiến đề nghị làm rõ ranh giới giữa giao dịch hàng hóa phái sinh tập trung qua Sở giao dịch hàng hóa, giao dịch hàng hóa phái sinh trên thị trường OTC và các lĩnh vực thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành như Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Điện lực. Đồng thời, cần làm rõ khái niệm hàng hóa cơ sở, hàng hóa phái sinh và phạm vi áp dụng đối với các chủ thể có yếu tố nước ngoài.