Phát triển thương hiệu gốm Biên Hòa: Sản phẩm phải hòa mình cùng đời sống đương đại

Ông Mai Thanh Xin.

Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Đồng Nai đã có cuộc trao đổi với ông MAI THANH XIN, Giám đốc Công ty TNHH Gốm Biên Hòa (phường Trấn Biên), về hành trình gìn giữ và khát vọng đưa gốm Biên Hòa vươn xa. Công ty của ông lấy tên là gốm Biên Hòa với mong muốn góp phần bảo tồn, phát triển thương hiệu Gốm Biên Hòa.

Khát vọng phát triển thương hiệu gốm truyền thống

•Thưa ông, điều gì khiến ông quyết định dành nhiều tâm huyết cho việc phát triển thương hiệu gốm Biên Hòa trong bối cảnh thị trường gốm mỹ nghệ đang trầm lắng?

- Với tôi, gốm Biên Hòa không đơn thuần là một sản phẩm thủ công mà là một phần lịch sử của vùng đất Đồng Nai. Hơn một thế kỷ trước, từ Trường mỹ nghệ Biên Hòa, một phong cách gốm rất riêng đã hình thành với những đường khắc chìm, kỹ thuật phối men và ngôn ngữ tạo hình độc đáo. Đó là giá trị mà không nơi nào có thể sao chép nguyên vẹn gốm Biên Hòa.

Chúng tôi mong muốn đưa gốm Biên Hòa trở lại đời sống bằng chính những sản phẩm mang hơi thở hiện đại, phù hợp với không gian sống hôm nay nhưng vẫn giữ được tinh thần truyền thống.

Có thể nói, đây không chỉ là câu chuyện kinh doanh mà còn là trách nhiệm gìn giữ một giá trị văn hóa của Đồng Nai.

•Vậy đâu là thách thức lớn nhất trong việc vừa bảo tồn giá trị truyền thống vừa đáp ứng nhu cầu của thị trường hiện đại?

- Khó nhất là tìm được điểm cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới. Nếu chỉ giữ nguyên những mẫu cũ, sản phẩm sẽ khó tiếp cận khách hàng trẻ. Nhưng nếu chạy theo xu hướng mà đánh mất bản sắc thì gốm Biên Hòa cũng sẽ không còn là gốm Biên Hòa.

Vì vậy, chúng tôi lựa chọn cách giữ lại những giá trị cốt lõi như: kỹ thuật thủ công, chất liệu, màu men, tinh thần chế tác và ngôn ngữ tạo hình; đồng thời đổi mới về công năng, thiết kế và cách kể câu chuyện của sản phẩm.

Mỗi tác phẩm không chỉ là một món đồ trang trí mà còn mang theo câu chuyện về đất, lửa, bàn tay nghệ nhân và lịch sử của vùng đất Biên Hòa. Đó chính là giá trị khác biệt mà chúng tôi theo đuổi.

•Đồng Nai đang định hướng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm. Theo ông, gốm Biên Hòa có thể đóng góp gì cho mục tiêu này?

- Gốm Biên Hòa hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương. Trên thế giới, nhiều thương hiệu gốm nổi tiếng không chỉ bán sản phẩm mà còn bán trải nghiệm, câu chuyện và bản sắc địa phương.

Đồng Nai có đầy đủ điều kiện để phát triển theo hướng này khi sở hữu một dòng gốm có lịch sử lâu đời, có nghệ nhân, có không gian văn hóa và có những câu chuyện rất hấp dẫn. Nếu kết nối được giữa bảo tàng, làng nghề, không gian trải nghiệm, giáo dục di sản và du lịch thì gốm Biên Hòa sẽ không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Đồng Nai đến với du khách trong và ngoài nước. Tôi nghĩ đó mới là hướng phát triển bền vững nhất.

Thực hiện các chương trình trải nghiệm là giải pháp mà Công ty TNHH Gốm Biên Hòa đang triển khai để hun đúc tình yêu gốm đối với mọi người.

Lan tỏa tình yêu gốm đến cộng đồng

•Để một thương hiệu gốm truyền thống có thể phát triển bền vững, theo ông, yếu tố nào đóng vai trò quyết định?

- Trước hết phải có con người. Một thương hiệu có thể đầu tư máy móc, nhà xưởng, nhưng nếu không có đội ngũ nghệ nhân tâm huyết thì rất khó giữ được bản sắc.

Ðiều tôi trăn trở là lớp nghệ nhân lớn tuổi ngày càng ít, trong khi người trẻ chưa thực sự mặn mà với nghề. Nghề gốm đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và phải tích lũy kinh nghiệm nhiều năm. Không thể chỉ học vài tháng là có thể tạo nên những sản phẩm mang giá trị nghệ thuật.

Chúng tôi luôn mong muốn có thêm những chương trình đào tạo, truyền nghề và kết nối với các trường đại học, trường mỹ thuật để thu hút lực lượng trẻ. Khi người trẻ nhìn thấy cơ hội phát triển nghề nghiệp, có môi trường sáng tạo và có thể sống được bằng nghề thì dòng chảy của gốm Biên Hòa mới thực sự được tiếp nối.

Bên cạnh đó, cần xây dựng hệ sinh thái cho gốm, từ thiết kế, sản xuất, trưng bày, du lịch đến xuất khẩu. Khi các “mắt xích” được kết nối, giá trị của sản phẩm sẽ được nâng lên.

•Theo ông, Đồng Nai cần làm gì để dòng gốm Biên Hòa trở thành một thương hiệu văn hóa mạnh, có sức lan tỏa như nhiều dòng gốm nổi tiếng trong khu vực?

- Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là phải xem dòng gốm Biên Hòa là tài sản văn hóa của địa phương. Khi đã xác định được như vậy thì việc bảo tồn và phát huy giá trị cần sự chung tay của nhiều bên: ngành văn hóa, du lịch, giáo dục, cộng đồng doanh nghiệp và cả người dân.

Nếu có thêm những không gian trưng bày chuyên nghiệp, những lễ hội, triển lãm, chương trình trải nghiệm dành cho du khách, hay đưa câu chuyện về dòng gốm Biên Hòa vào các sản phẩm du lịch đặc trưng của Ðồng Nai thì sức lan tỏa sẽ rất khác.

Ðặc biệt, Ðồng Nai đang hướng đến phát triển công nghiệp văn hóa, tôi kỳ vọng gốm Biên Hòa sẽ có vị trí xứng đáng trong chiến lược ấy. Ðây không chỉ là câu chuyện gìn giữ một nghề truyền thống mà còn là cơ hội để tạo ra giá trị kinh tế từ chính những giá trị văn hóa bản địa.

Bản thân các doanh nghiệp cũng phải tiếp tục đầu tư cho sáng tạo, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng hợp tác với các nhà thiết kế, nghệ sĩ và đối tác trong, ngoài nước để gốm Biên Hòa lan tỏa và từng bước khẳng định vị thế của mình.

•Công ty TNHH Gốm Biên Hòa đang tổ chức các chương trình trải nghiệm làm gốm, thu hút đông học sinh và người dân tham gia. Điều gì khiến ông dành nhiều tâm huyết cho hoạt động này?

- Tôi luôn quan niệm, bảo tồn một dòng gốm không chỉ là lưu giữ hiện vật hay làm ra những sản phẩm đẹp mà quan trọng hơn là truyền được tình yêu gốm cho thế hệ trẻ. Nếu các em học sinh chỉ nhìn gốm Biên Hòa qua sách vở thì rất khó cảm nhận hết giá trị của nghề. Nhưng khi được trực tiếp nặn một sản phẩm, quan sát nghệ nhân tạo hình, nghe kể về lịch sử hơn một thế kỷ của dòng gốm, các em sẽ có một trải nghiệm hoàn toàn khác.

Ðó cũng là lý do chúng tôi phối hợp với Bảo tàng Ðồng Nai tổ chức các chương trình trải nghiệm. Tôi xem đây là hoạt động giáo dục phát triển nghề truyền thống hơn là một chương trình quảng bá sản phẩm. Mỗi chương trình đều mong muốn mang đến cho các em sự tò mò, hứng thú và niềm tự hào về một giá trị văn hóa của quê hương.

Tôi rất vui khi sau mỗi chương trình, các em không chỉ mang về một sản phẩm do chính mình làm ra mà còn mang theo câu chuyện về dòng gốm Biên Hòa để kể với gia đình, bạn bè. Có em quay lại, có em bày tỏ mong muốn tìm hiểu sâu hơn về nghề gốm. Những điều đó cho thấy hạt giống tình yêu gốm đã được gieo mầm.

Trong thời gian tới, chúng tôi mong muốn tiếp tục mở rộng các chương trình, đồng thời phối hợp với nhiều trường học và đơn vị văn hóa để ngày càng có nhiều học sinh được tiếp cận với dòng gốm Biên Hòa. Khi người trẻ hiểu và yêu gốm thì họ sẽ trở thành những "đại sứ" lan tỏa giá trị ấy. Ðó mới là nền tảng bền vững nhất để dòng gốm Biên Hòa được gìn giữ và phát triển trong tương lai.

•Trân trọng cảm ơn ông!