Phát triển y tế cơ sở: Cơ hội và thách thức

Người dân xã Phú Long và xã Thanh Sơn tham gia khám sàng lọc bệnh lao tại Trạm Y tế xã Phú Long. Ảnh: Minh Quang

Sau khi thực hiện sáp nhập ba tỉnh cũ và tái cấu trúc toàn diện, ngành Y tế tỉnh đứng trước những áp lực lớn khi quy mô kinh tế và dân số tăng trưởng mạnh, đồng nghĩa với nhu cầu và yêu cầu chăm sóc sức khỏe ở các tuyến tăng cao, đặc biệt đối với tuyến đầu cấp xã. Một cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy đã được thực thi quyết liệt, nhằm tập trung dồn lực cho trạm y tế cấp xã, từng bước là lời giải cho bài toán manh mún, phân tán nguồn lực do cấu trúc quản lý ngành dọc trước đây, khắc phục tư duy "khoán trắng" nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe, an sinh tại địa bàn cho ngành Y. Bằng việc chuyển dịch sang mô hình “Trạm chính và các điểm trạm”, y tế tỉnh đã vừa đảm bảo bộ máy tinh gọn theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, vừa duy trì tính liên tục, không để khoảng trống chăm sóc sức khỏe nhân dân ban đầu.

Trên quy mô tỉnh mới, nguồn nhân lực y tế khu vực công lập toàn tỉnh được đánh giá là tương đối dồi dào, bảo đảm tỷ lệ phủ bác sĩ về cơ sở cao. Thế nhưng nguồn nhân lực chất lượng cao này lại đứng trước nguy cơ bị cuốn về các bệnh viện lớn công lập và tư nhân (nơi có điều kiện, môi trường làm việc chuyên môn và thu nhập hấp dẫn hơn) khiến khối y tế dự phòng và y tế cơ sở có thể rơi vào tình trạng thiếu hụt nhân lực chuyên môn sâu các lĩnh vực. Trên thực tế với hệ thống bệnh viện công lập lớn và những cơ sở của bệnh viện Trung ương lớn đặt tại địa bàn phát triển, bên cạnh rất nhiều lợi ích cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân thì cũng hiện hữu nguy cơ đối với y tế cơ sở.

Đó là nguy cơ “chảy máu chất xám” nguồn nhân lực y tế chất lượng cao và xu hướng người dân "quay lưng" với y tế cơ sở khi điều kiện tiếp cận với dịch vụ y tế tuyến trên chất lượng cao thuận lợi hơn. Ngoài ra, việc người bệnh lựa chọn đổ về bệnh viện lớn kéo theo dòng tiền khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế (BHYT) từ người dân trên địa bàn cũng đổ về các bệnh viện lớn, phần ngân sách và quỹ định suất dành cho y tế cơ sở, y tế dự phòng của địa phương sẽ bị co lại. Các trạm y tế xã có thể gặp khó khăn trong việc xin phê duyệt ngân sách đặt hàng dịch vụ y tế thiết yếu từ nguồn quỹ này.

Tại hội nghị triển khai công tác sắp xếp các cơ sở y tế tỉnh đầu năm 2026, đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Trần Huy Tuấn cũng chỉ rõ những thách thức lớn cần tập trung giải quyết. Đó là thách thức về quản trị và trách nhiệm của người đứng đầu cấp xã; thách thức về nhân lực, cơ chế tài chính và BHYT, năng lực cung ứng dịch vụ tại trạm y tế...

Để tranh thủ tối đa cơ hội từ thực hiện Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị, xác định đây là cơ hội bứt phá mang tính chiến lược, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU, ngày 30/1/2026; xây dựng Đề án và ban hành Chiến lược phát triển y tế tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 nhằm cụ thể hóa các mục tiêu đột phá. Trọng tâm là hiện đại hóa hệ thống y tế, củng cố y tế cơ sở và ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong khám, chữa bệnh; chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, lấy người dân làm trung tâm và đặt y tế cơ sở làm nền tảng... Nghị quyết đặt ra các mục tiêu, lộ trình và giải pháp hết sức cụ thể với quyết tâm cao như các chỉ tiêu y tế của tỉnh đạt/vượt mức trung bình cả nước vào năm 2030, tầm nhìn 2045 đạt trình độ tiên tiến...

Các giải pháp tỉnh đưa ra nhằm phát triển y tế cơ sở thực sự đổi mới về chất, tập trung giải quyết các bài toán chiến lược. Đó là hóa giải nghịch lý nhân lực bằng cách đẩy mạnh thực chất kế hoạch điều động, luân phiên cán bộ chuyên môn chất lượng cao về cắm chốt và hỗ trợ trực tiếp tại các xã để khắc phục những hạn chế về chất lượng chuyên môn. Để chuyển đổi số làm đòn bẩy đột phá, tỉnh không chỉ đảm bảo tỷ lệ cao với hơn 80% người dân được lập hồ sơ sức khỏe điện tử mà cần liên thông đồng bộ dữ liệu này giữa trạm y tế với các bệnh viện tuyến trên. Có như thế chuyển đổi số ở trạm y tế xã mới có thể giúp bác sĩ tuyến xã kết nối hội chẩn từ xa với các chuyên gia hàng đầu tại các bệnh viện Trung ương đóng trên địa bàn, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.

Đối với thách thức về nhân lực y tế cơ sở, đòi hỏi phải có giải pháp căn cơ trong bố trí, sử dụng, động viên và giữ chân cán bộ y tế có năng lực, chất lượng để trạm y tế thực sự làm tốt vai trò “gác cổng” của hệ thống y tế. Một yêu cầu nữa là quyết liệt đổi mới cơ chế tài chính và cung ứng, bảo đảm bằng ngân sách nhà nước cấp theo phương thức đặt hàng dịch vụ cho trạm y tế xã - đơn vị vốn thực hiện nhiệm vụ công ích và y tế dự phòng. Danh mục thuốc BHYT tại tuyến xã phải được mở rộng, bảo đảm đầy đủ thuốc điều trị theo quy định. Người dân sẽ chỉ tin tưởng lựa chọn trạm y tế khi họ nhận được gói dịch vụ y tế thiết yếu có chất lượng tương đương tuyến trên giúp họ giảm được chi phí tiền túi khi không phải đi xa.

Triển khai thực hiện Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị và các nghị quyết, chương trình, đề án của tỉnh sẽ là quá trình tái định vị giá trị của mạng lưới y tế tuyến đầu để hiện thực hóa quyền được chăm sóc sức khỏe toàn diện của nhân dân. Với thực tiễn đã triển khai và tư duy hành động quyết liệt, bám sát thực tiễn địa bàn và vận dụng sáng tạo các chủ trương, đường lối đột phá của Đảng, Nhà nước mà tỉnh đã thực hiện trong thời gian qua, tin rằng y tế cơ sở của tỉnh sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ, đưa Ninh Bình trở thành một trong những điểm sáng về chất lượng sống và an sinh xã hội của cả nước.