Phí 0 đồng và cuộc cạnh tranh hút luồng hàng qua biên giới

Cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị - Lạng Sơn.

Giảm phí, rút ngắn thời gian chờ

Từ ngày 28/4/2026, Quảng Ninh áp dụng mức phí 0 đồng/lượt đối với phương tiện vận chuyển một số nhóm hàng nhập khẩu qua cửa khẩu, gồm điện thoại, linh kiện điện thoại; linh kiện, vật tư lắp ráp ô tô, xe máy; ô tô tải tự đổ, đầu kéo, sơ mi rơ-moóc và một số thiết bị chuyên dùng.

Trước đó, từ ngày 7/3, khu vực cầu Bắc Luân II, Cửa khẩu quốc tế Móng Cái tổ chức thông quan hàng hóa thường xuyên cả thứ bảy và chủ nhật. Sau khi mở rộng thời gian làm thủ tục, lượng phương tiện và tờ khai tăng khoảng 30%, kim ngạch tăng hơn 15%, số thu thuế gần gấp đôi.

Những con số này cho thấy sức hút của một cửa khẩu ngày càng phụ thuộc vào hai yếu tố doanh nghiệp đặc biệt quan tâm: Chi phí và thời gian.

Phí sử dụng hạ tầng chỉ là một phần trong tổng chi phí logistics. Một lô hàng còn phải chịu chi phí vận tải, kho bãi, lưu xe, sang tải, nhân công và những khoản phát sinh nếu phải chờ thông quan. Vì vậy, mức phí 0 đồng chỉ phát huy hiệu quả rõ hơn khi đi cùng việc kéo dài thời gian làm thủ tục và nâng tốc độ thông quan.

Thông quan cả cuối tuần giúp phương tiện giảm thời gian nằm chờ, tăng vòng quay xe và hạn chế chi phí lưu kho, lưu bãi. Với nông sản, thủy sản và hàng hóa nhạy cảm về thời gian, tốc độ qua cửa khẩu còn tác động trực tiếp tới chất lượng hàng và tiến độ giao hàng.

Bước tiếp theo của Quảng Ninh là Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái – Đông Hưng.

Theo mục tiêu của đề án, thời gian thông quan dự kiến rút xuống khoảng 4–6 giờ; chi phí thông quan, bến bãi, vận chuyển và dịch vụ tại cửa khẩu hai bên giảm khoảng 30–40%. Đến năm 2030, năng lực thông quan tại Cửa khẩu quốc tế Móng Cái được kỳ vọng tăng khoảng 3 lần.

Đáng chú ý, tại cầu Bắc Luân II, mô hình dự kiến ứng dụng xe tự hành không người lái thông minh (IGV), hướng tới vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới liên tục 24/7.

Nếu phí 0 đồng giảm trực tiếp một khoản chi cho doanh nghiệp thì mô hình cửa khẩu 24/7 tác động tới một biến số quan trọng hơn: Thời gian lưu chuyển hàng hóa.

Cạnh tranh bằng tổng chi phí logistics

Quảng Ninh không phải địa phương duy nhất tăng tốc hiện đại hóa cửa khẩu.

Lạng Sơn cũng triển khai Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh tại khu vực Hữu Nghị và Tân Thanh, hướng tới phương thức giao nhận hàng hóa dựa trên công nghệ hiện đại, giảm ùn ứ và chi phí vận chuyển, thông quan. Mục tiêu đến năm 2027 là nâng năng lực thông quan tại các đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa thuộc khu vực này lên gấp 2–3 lần.

Điều đó cho thấy cạnh tranh giữa các cửa khẩu phía Bắc đang chuyển sang một giai đoạn mới.

Nếu trước đây lựa chọn tuyến xuất nhập khẩu phụ thuộc nhiều vào vị trí địa lý, tập quán giao thương và mặt hàng, thì doanh nghiệp hiện phải tính toán cả một chuỗi: Hạ tầng cao tốc, kho bãi, trung tâm logistics, thời gian hoạt động của cửa khẩu, mức phí, tốc độ thông quan và khả năng kết nối với hạ tầng phía Trung Quốc.

Lạng Sơn có lợi thế của tuyến giao thương đường bộ truyền thống và hệ thống cửa khẩu lớn. Quảng Ninh lại có khả năng kết nối cửa khẩu Móng Cái với cao tốc, cảng biển và mạng lưới logistics ven biển.

Bởi vậy, phí thấp chưa chắc đủ để dịch chuyển luồng hàng. Doanh nghiệp có thể tiết kiệm một khoản phí tại cửa khẩu nhưng lợi thế đó sẽ mất đi nếu quãng đường vận tải dài hơn, hàng phải chờ lâu hoặc chi phí kho bãi, sang tải cao.

Ngược lại, doanh nghiệp có thể chấp nhận một số khoản phí nếu đổi lại thời gian thông quan ngắn hơn, lịch trình ổn định và khả năng dự báo tốt hơn.

Thước đo thực sự của sức cạnh tranh cửa khẩu vì thế là tổng chi phí logistics và tổng thời gian để đưa một lô hàng qua biên giới.

Từ phí 0 đồng tại Quảng Ninh đến mục tiêu cửa khẩu 24/7 ở Móng Cái - Đông Hưng và cửa khẩu thông minh Hữu Nghị - Tân Thanh, cuộc cạnh tranh đang chuyển từ “có cửa khẩu để hàng đi qua” sang “tạo điều kiện để hàng lựa chọn đi qua”.

Địa phương nào giải được đồng thời ba bài toán chi phí thấp, thông quan nhanh và kết nối logistics thuận lợi sẽ có lợi thế thu hút luồng hàng. Với doanh nghiệp, cạnh tranh đó cũng mở ra cơ hội giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa.