Phiên chợ báo hiệu xuân về

Một góc chợ phiên xã Nam Cường.

Bản hòa âm của núi rừng

Từ lúc trời còn chưa rõ mặt người, đồng bào Tày, Mông, Sán Chỉ… đã rủ nhau xuống chợ Bộc Bố. Khu chợ nằm ở trung tâm xã Bằng Thành vốn ngày thường yên ắng, nay rộn ràng, đông vui khác hẳn. Ai cũng muốn mua nhanh, bán sớm để còn tranh thủ gặp gỡ bạn bè, người thân, sắm sửa cho cái Tết đang đến gần.

Trên những lối về chợ, tiếng bước chân hòa cùng tiếng nói cười, những câu trả giá của người đi chợ mua sắm. Xen lẫn vào đó là tiếng guốc ngựa lọc cọc và cả tiếng xe máy nổ giòn, tất cả hòa quyện, tạo nên một bản âm thanh rất riêng của phiên chợ vùng cao.

Dòng người từ khắp các bản làng đổ về chợ mang theo sắc màu trang phục đặc trưng của từng dân tộc. Váy áo rực rỡ, hoa văn thêu tay nổi bật giữa nền sương trắng khiến khu chợ thêm phần sinh động.

Trong số các gian hàng, quầy bán quần áo, vải vóc, chỉ thêu và trang sức luôn đông khách nhất, đặc biệt là chị em. Cúi người lựa từng tấm vải chàm được bày trên tấm bạt trải dưới nền đất, chị Triệu Thị Niên, người dân tộc Sán Chỉ ở xã Bằng Thành, chia sẻ: Những ngày này đi chợ, tôi thường mua đồ dùng, gia vị, rồi tranh thủ lựa mấy miếng vải, chỉ thêu mang về thêu áo mới cho các con.

Hàng hóa chợ phiên Bộc Bố ngày này cũng khác những phiên chợ thường. Đây là dịp chợ hội tụ đầy đủ các loại hàng hóa do thương lái từ miền xuôi vận chuyển lên, từ lương thực, nhu yếu phẩm, quần áo, giày dép cho đến các mặt hàng phục vụ Tết được bày bán dày đặc, chật kín khắp các lối đi. Nhưng “phần hồn” của chợ phiên vùng cao vẫn nằm ở những sản vật do tự tay bà con làm ra hoặc lấy từ núi rừng như lá dong, lạt gói bánh, hạt dổi, rau dớn, hoa chuối, măng khô, mật ong, rượu ngô… Dường như những gì ngon nhất, đẹp nhất đều được bà con dành dụm để mang ra chợ, làm nên sự phong phú cho phiên chợ ngày giáp Tết.

Tại chợ phiên xã Nam Cường, ngay từ sáng sớm, các con đường dẫn vào chợ đã chật kín người qua lại. Trong cái lạnh đặc trưng của vùng cao, bà con từ khắp các thôn, bản gùi hàng, xách đồ, rảo bước về chợ. Không gian chợ phiên dịp này được phủ thêm những gam màu rực rỡ: sắc đỏ hồng của những bó hương truyền thống của người Tày xếp ngay ngắn trên sạp, sắc chàm, sắc thổ cẩm từ những gian hàng bán váy áo dân tộc... tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh xuân sinh động. Với bà con nơi đây, đi chợ phiên không chỉ để mua bán mà còn là dịp “chơi” chợ, gặp gỡ, trò chuyện, hỏi thăm nhau sau một năm lao động vất vả.

Trong những phiên chợ ngày giáp Tết, người dân thường đem men lá đến bán để khách hàng mua về nấu rượu Tết.

Giữa một góc chợ, bà Giá Thị Ly, một người dân ở xã Nam Cường, vừa cẩn thận sắp lại chiếc mũ thổ cẩm nhiều màu sắc, vừa thoăn thoắt bày thêm các loại bánh truyền thống do gia đình tự làm. Trên chiếc bàn gỗ nhỏ, từ bánh trôi, bánh phồng đến những món quà quê giản dị đều được bày biện gọn gàng. Vừa bán mũ cho khách, bà vừa chia sẻ: Vào những phiên chợ gần Tết, tôi thường mang mũ thổ cẩm ra bán vì trời lạnh, người dân mua nhiều. Ngoài ra có bánh trời, bánh phồng,… cái gì cũng có một ít, chủ yếu là cho vui chợ cuối năm.

Gửi niềm tin vào xuân mới

Điểm nhấn của chợ phiên vùng cao những ngày giáp Tết là các gian hàng bày bán lá dong xanh mướt - nguyên liệu không thể thiếu để gói bánh chưng cho ngày Tết cổ truyền. Những bó lá dong được lựa chọn kỹ càng, xếp ngay ngắn thành từng chồng, thu hút các bà, các chị dừng chân chọn mua. Nhanh tay bó lại những xấp lá dong còn đẫm sương sớm, anh Triệu Hữu Quảng, thôn Bó Pja, xã Quảng Bạch, tranh thủ đếm lại số lượng lá đã bán. Khuôn mặt lộ rõ vẻ phấn khởi, anh chia sẻ: Từ sáng đến giờ bán được 28 bó rồi, gần Tết bà con mua lá dong nhiều lắm.

Không khí chợ phiên ngày giáp Tết sẽ không trọn vẹn nếu thiếu hình ảnh những con gà trống thiến béo tốt, lông mượt, được nhốt trong những chiếc lồng tre. Gà trống thiến vùng cao từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự may mắn, đủ đầy trong mâm cỗ Tết, bởi thịt thơm, chắc và được nuôi dưỡng cẩn thận theo cách truyền thống.

Ngoài ra, chợ còn bày bán các món bánh đặc trưng của đồng bào vùng cao như bánh chưng đen, khẩu sli, bánh gio... Mỗi loại bánh mang một hương vị, một ý nghĩa đặc trưng làm nên hương vị Tết của người dân vùng cao. Giữa những gian hàng đầy ắp ấy, có những sạp chỉ bày duy nhất một mặt hàng.

Hàng vải tại các phiên chợ luôn đông khách đến mua nhất.

Anh Mạc Chi Sơn, một người dân ở xã Chợ Rã đã vượt gần năm chục cây số sang bán hàng tại chợ xã Nam Cường. Ngồi bên bao tiêu xay nhỏ, mùi thơm cay nồng lan tỏa trong không khí lạnh, anh Sơn vừa bán cho khách vừa giải thích: Tôi chỉ bán mỗi hạt tiêu ở chợ này thôi, vì ngày Tết bà con dùng gia vị nhiều hơn nên mua cũng nhiều.

Phiên chợ ngày giáp Tết không chỉ mang đến không khí rộn ràng, nhộn nhịp mà còn là dịp để mỗi người cảm nhận rõ ràng nhất hơi thở của mùa xuân, của tình người vùng cao. Với lá dong, gà trống thiến, những món bánh truyền thống và vô vàn sắc màu rực rỡ, phiên chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là nơi khơi dậy niềm vui, sự gắn kết và hy vọng cho một năm mới tràn đầy may mắn và hạnh phúc.

Mỗi độ xuân về, không gian văn hóa giàu bản sắc ấy lại khiến người đi chợ bâng khuâng, lưu luyến. Với người dân miền núi, những phiên chợ Tết vùng cao từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần, là dấu hiệu quen thuộc báo mùa xuân đang về rất gần.

Vi Diễn