Phiên họp thứ 56 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp

Năm 2027 Quốc hội sẽ giám sát về cải cách thủ tục hành chính

Báo cáo tóm tắt về nội dung này, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, trên cơ sở các nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2025, năm 2026, Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Đoàn ĐBQH và ĐBQH đã có nhiều cải tiến, đổi mới về phương thức tổ chức, điều hành, điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với tình hình thực tiễn, nhất là trong bối cảnh thực hiện chủ trương sắp xếp, tổ chức lại bộ máy cùng với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đặc biệt là việc triển khai có hiệu quả các nghị quyết chiến lược, trụ cột của Trung ương, Bộ Chính trị.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương điều hành phiên họp

Nêu bật những kết quả quan trọng đã đạt được, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho biết, việc xây dựng và hoàn thiện thể chế tiếp tục là ưu tiên hàng đầu, bảo đảm tính sát thực với đời sống, từ đó tạo đột phá trong việc giải quyết những tồn đọng và điểm nghẽn khi thi hành các quy định pháp luật về hoạt động giám sát.

Hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Quốc hội tiếp tục khẳng định là hình thức giám sát trực tiếp, hiệu quả, thu hút sự theo dõi của đông đảo cử tri và Nhân dân cả nước. Các nhóm vấn đề được Quốc hội lựa chọn đều mang tính cấp thiết, bám sát hơi thở đời sống và đáp ứng đúng kỳ vọng của cử tri cả nước.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga báo cáo tại phiên họp

Hoạt động giám sát văn bản quy phạm pháp luật tiếp tục được đẩy mạnh, thể hiện tinh thần chỉ đạo sát sao của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm của các cơ quan của Quốc hội.

Giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của cử tri ngày càng được quan tâm và đi vào nề nếp, thực hiện có hiệu quả, có chiều sâu, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự gắn bó giữa Quốc hội với cử tri và Nhân dân.

Công tác giám sát việc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được thực hiện một cách nghiêm túc. Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội đồng Bầu cử quốc gia đã tổ chức 16 đoàn giám sát, kiểm tra công tác bầu cử tại 34 tỉnh, thành phố trong cả nước, chia làm 3 đợt gắn với tiến độ bầu cử.

Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Lê Thị Nga cũng nhấn mạnh, lần đầu tiên, Diễn đàn giám sát của Quốc hội với chủ đề “Giám sát để kiến tạo phát triển” được tổ chức thành công tốt đẹp. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò của Quốc hội nói chung, vai trò của hoạt động giám sát của Quốc hội nói riêng trong việc bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản lý nhà nước; đồng thời, góp phần kiến tạo chính sách, hoàn thiện pháp luật, đồng hành cùng Chính phủ phát triển đất nước, thể chế hóa hiệu quả các chủ trương lớn, quyết sách đột phá của Đảng.

Căn cứ đặc điểm, tình hình đặc thù của năm 2027, trên cơ sở đề nghị của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các Đoàn ĐBQH, các ĐBQH và ý kiến, kiến nghị của cử tri cả nước, Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát dự kiến Chương trình giám sát năm 2026 của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo đó, Quốc hội giám sát tối cao chuyên đề: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước giai đoạn 2021 - 2026” (dự kiến giao Ủy ban Pháp luật và Tư pháp chủ trì tham mưu).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội giám sát chuyên đề: “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm giai đoạn 2021 - 2026” (dự kiến giao Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường chủ trì tham mưu).

Giao Ủy ban Công tác đại biểu tổ chức giám sát chuyên đề: “Hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 đến hết tháng 6 năm 2027” để báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Trên cơ sở đề xuất của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề xuất điều chỉnh thời điểm trình Quốc hội xem xét từ Kỳ họp thứ Tư lên Kỳ họp thứ Ba đối với các báo cáo về công tác phòng, chống tham nhũng và công tác tư pháp năm 2026.

Có thể tăng số lượng giám sát chuyên đề, tập trung vấn đề trọng tâm, cấp bách

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đã chủ động, nghiêm túc trong công tác giám sát, chuẩn bị báo cáo năm 2025 và dự kiến chương trình năm 2027; nội dung báo cáo cơ bản toàn diện, đi thẳng vào các vấn đề trọng tâm.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại phiên họp

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội đề nghị báo cáo cần được rà soát theo hướng ngắn gọn, súc tích hơn, tập trung trực tiếp vào các nhận định, đánh giá, kết quả đạt được cũng như những hạn chế, bất cập; các số liệu nên đưa vào phụ lục để thuận tiện tra cứu. Trong bối cảnh yêu cầu văn bản phải rõ ràng, trọng tâm, trọng điểm, việc tinh gọn báo cáo là cần thiết.

Đồng thời, cần làm nổi bật hơn những đổi mới trong hoạt động giám sát thời gian qua, đặc biệt là việc tổ chức Diễn đàn về giám sát cần rút ra những kết quả đạt được, hạn chế và đề xuất định hướng giám sát thời gian tới bảo đảm thực hiện “đúng vai, thuộc bài”.

“Giám sát tối cao Quốc hội, giám sát chuyên đề của Thường vụ Quốc hội đã tập trung vào hoàn thiện thể chế, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong hoạt động giám sát để kiến tạo phát triển; Diễn đàn về giám sát có nhiều ý kiến hay, phong phú có thể chắt lọc. Đặc biệt là triển khai khẩn trương, đồng bộ, hiệu quả hoạt động giám sát việc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về định hướng giám sát thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, bên cạnh giám sát chuyên đề của Quốc hội về việc thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước giai đoạn 2021 - 2026, số lượng giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể tăng lên, tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, cấp bách; bảo đảm thực hiện linh hoạt, hiệu quả, không hình thức.

Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt đề nghị Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội cần tự xác định chuyên đề giám sát của mình theo các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị và tổ chức báo cáo kết quả.

Các đại biểu dự phiên họp

Trong đó, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường chú ý triển khai giám sát thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính tổ chức giám sát việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, trong đó làm rõ cơ chế, chính sách do Quốc hội cần ban hành nhằm tạo điều kiện cho Chính phủ điều hành, thúc đẩy tăng trưởng; xác định rõ lĩnh vực, địa bàn, chủ thể thực hiện…

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát, bảo đảm kịp thời cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ tổng hợp, báo cáo, kiến nghị với cấp có thẩm quyền, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

Đối với giám sát chuyên đề của Quốc hội về cải cách thủ tục hành chính, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần chú ý đến tình trạng còn 40% thủ tục hành chính của các bộ ngành chưa chuyển về địa phương. “Xác định rõ những thủ tục hành chính này còn nằm ở bộ nào, vụ nào, thuộc lĩnh vực nào. Báo cáo phải có địa chỉ cụ thể, tránh tình trạng chung chung, thiếu trọng tâm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Đồng tình cao với đề xuất lựa chọn giám sát tối cao của Quốc hội trong năm 2027 về thực hiện chính sách, pháp luật về cải cách thủ tục hành chính, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đề nghị "khoanh" phạm vi giám sát, bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm.

Quang cảnh phiên họp

Theo đó, có thể giám sát về cải cách thủ tục hành chính phục vụ hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoặc liên quan đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh; tháo gỡ vướng mắc trong lĩnh vực phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo…

“Việc khoanh phạm vi giám sát như vậy vừa sát với những nhiệm vụ chính trị hiện nay, vừa phù hợp với khả năng thực hiện; trên cơ sở xác định lĩnh vực cũng sẽ xác định cơ quan nào chủ trì phù hợp hơn”, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nói.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương đề nghị Ủy ban Dân nguyện và Giám sát hoàn thiện báo cáo ngắn gọn, có trọng tâm, trọng điểm, nhấn mạnh cho được những điểm đổi mới nổi bật, phân tích kỹ hơn những tồn tại hạn chế để xác định định hướng giải pháp cho chương trình giám sát năm 2027 cũng như các chương trình tiếp theo, bảo đảm đúng vai thuộc bài.

Về hoạt động giám sát trong năm 2026 và dự kiến chương trình giám sát năm 2027, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần tính toán lại các giám sát chuyên đề với những lĩnh vực nóng bỏng với cách làm nhanh, hiệu quả, ngắn gọn; trong năm 2026, các Ủy ban của Quốc hội cần tự xác định chuyên đề giám sát của mình theo các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị theo chức năng của mình.

Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương cũng cho biết, sẽ đổi tên báo cáo công tác dân nguyện hàng tháng thành "Báo cáo công tác dân nguyện và giám sát hàng tháng". Trong đó trọng tâm hàng tháng là giám sát văn bản quy phạm pháp luật; định kỳ 6 tháng, 1 năm sẽ tổng hợp báo cáo với Quốc hội. Trước các phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban phải gửi báo cáo kết quả về nội dung này cho Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tổng hợp.

Thanh Hải; Ảnh: Hồ Long