Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh dự phiên giải trình của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Tham dự có các Ủy viên Trung ương Đảng: Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh; Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn; Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc; Giám đốc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Thị Thanh Mai.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu chỉ đạo tại phiên giải trình

Cùng dự có Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội; đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội; các đại biểu Quốc hội; đại diện ban, bộ, ngành liên quan; đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo một số tỉnh, thành phố…

Đánh giá việc tổ chức, triển khai các chính sách giáo dục - đào tạo mới

Phát biểu khai mạc, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, tại Kỳ họp thứ Chín và Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XV đã xem xét, thông qua các đạo luật cơ bản nhất, hoàn thiện đáng kể hệ thống văn bản pháp luật đồng bộ thuộc lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Trong đó có 4 luật, gồm: Luật Nhà giáo, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Cùng với đó là 2 nghị quyết: Nghị quyết số 248/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo và Nghị quyết số 249/2025/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035.

“Đây là sự thể chế hóa kịp thời, khá toàn diện nhiều nội dung của Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Đảng, Nhà nước đối với sự nghiệp trồng người”, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh.

Chủ nhiệm Uỷ ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh phát biểu khai mạc phiên giải trình

Trước phiên giải trình, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tổ chức khảo sát, làm việc tại một số địa phương và với Bộ Giáo dục và Đào tạo để đánh giá sơ bộ tình hình việc triển khai, tổ chức thực hiện các Luật, Nghị quyết trên thực tế. Qua khảo sát, làm việc cho thấy, thời gian qua, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các Bộ, ngành đã có nhiều nỗ lực, cố gắng trong việc ban hành khối lượng lớn văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

Tuy nhiên, qua tổng hợp báo cáo của các bộ, ý kiến của đại biểu Quốc hội và phản ánh của cử tri, vẫn còn một số vấn đề cần được làm rõ. Đó là: tiến độ ban hành một số văn bản quan trọng, nhất là chính sách tiền lương nhà giáo còn chậm; tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo cấp học, môn học, địa bàn chưa được khắc phục căn bản; mô hình trung học nghề mới ở giai đoạn đầu triển khai; mô hình kỳ thi tốt nghiệp THPT với nhiều mục tiêu đặt ra yêu cầu rất cao về tính nghiêm túc, khách quan nhưng vẫn xảy ra vi phạm khá nghiêm trọng; công tác xây dựng văn hóa học đường, bảo vệ học sinh trên môi trường mạng còn những hạn chế nhất định.

Vì vậy, theo Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh, đây là thời điểm cần thiết để Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội thực hiện chức năng giám sát, đánh giá khách quan quá trình tổ chức, triển khai thực hiện của Bộ Giáo dục và Đào tạo thông qua phiên giải trình đối với Bộ trưởng.

Lãnh đạo các bộ dự phiên giải trình

Phiên giải trình nhằm đánh giá tình hình triển khai thực hiện các luật, nghị quyết được ban hành trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo sau gần 9 tháng thực hiện; làm rõ tiến độ xây dựng, ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; kết quả bước đầu triển khai trên thực tế; những khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện, phân tích nguyên nhân của những khó khăn, vướng mắc, bất cập; làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, các bộ, ngành, địa phương trong tổ chức thực hiện các quy định pháp luật.

Từ đó, đề xuất các giải pháp tiếp tục hoàn thiện về chính sách, pháp luật; giải pháp trong tổ chức thực hiện phù hợp với thực tiễn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; bảo đảm quy định của các luật, nghị quyết của Quốc hội được triển khai đồng bộ, thống nhất, hiệu quả trong thời gian tới, đặc biệt là các quy định, giải pháp mang tính chất đột phá dành cho lĩnh vực.

Tập trung giải trình 5 nội dung lớn

Phát biểu chỉ đạo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh khẳng định, giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, có ý nghĩa quyết định đối với tương lai dân tộc. Thời gian qua, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt cho việc hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực này. Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển mạnh sang tổ chức thực hiện, để những chính sách mới thực sự đi vào cuộc sống.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu tại phiên giải trình

Theo tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, cần tạo chuyển biến thực chất trong nhà trường, lớp học, trong điều kiện làm việc của người thầy và trải nghiệm học tập của người học; chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

Vì vậy, “kết quả phải được thể hiện bằng những thay đổi cụ thể. Thước đo không chỉ là số lượng văn bản đã ban hành hay nhiệm vụ đã triển khai, mà quan trọng hơn là người thầy có điều kiện để dạy tốt hơn, người học được học tốt hơn và chất lượng giáo dục có chuyển biến thực chất”, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thanh đề nghị các đại biểu tập trung vào 5 nội dung.

Một là, về tổ chức triển khai các luật, nghị quyết của Quốc hội, đề nghị đánh giá thực chất tiến độ và kết quả triển khai các luật, nghị quyết; việc ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành; tính đồng bộ, thống nhất giữa các quy định và điều kiện bảo đảm thực hiện. Cần làm rõ những chính sách nào còn chậm, còn vướng; nguyên nhân, trách nhiệm và hướng xử lý. Đồng thời, làm rõ việc phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục, nhất là trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền hai cấp; bảo đảm nhiệm vụ đi đôi với thẩm quyền, nhân lực, nguồn lực và trách nhiệm giải trình, không để phát sinh khoảng trống hoặc chồng chéo trong tổ chức thực hiện.

Hai là, về đội ngũ và chính sách đối với nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, Luật Nhà giáo đã được Quốc hội thông qua với nhiều chính sách mới. Đề nghị làm rõ việc triển khai các quy định về tuyển dụng, quản lý, sử dụng, tiếp nhận, điều động, biệt phái, thuyên chuyển nhà giáo; chính sách tiền lương, phụ cấp, chế độ đãi ngộ và thu hút nhà giáo đến công tác tại vùng khó khăn. Đặc biệt, tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ theo cấp học, môn học, địa bàn vẫn cần có giải pháp căn cơ. Cần làm rõ công tác dự báo cung, cầu giáo viên gắn với biến động dân số, mạng lưới trường lớp; cơ chế tuyển dụng, điều tiết và sử dụng đội ngũ, để nơi có học sinh phải có giáo viên đáp ứng yêu cầu dạy và học.

Các đại biểu dự phiên giải trình

Ba là, về phân luồng học sinh, hỗ trợ người học và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đề nghị làm rõ việc triển khai mô hình trường trung học nghề, chính sách phân luồng học sinh sau trung học cơ sở; điều kiện bảo đảm chất lượng, cơ chế liên thông và cơ hội tiếp tục học tập của người học.

Đối với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần làm rõ sự gắn kết giữa dự báo nhu cầu nhân lực với đào tạo, thu hút và sử dụng nhân lực, nhất là đối với những ngành, lĩnh vực đất nước đang có nhu cầu lớn; khắc phục tình trạng đào tạo chưa sát nhu cầu sử dụng. Đồng thời, đánh giá hiệu quả các chính sách hỗ trợ người học, bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, không để hoàn cảnh kinh tế, điều kiện địa lý trở thành rào cản đối với việc học tập và phát triển.

Bốn là, về kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông và tuyển sinh đại học, nhấn mạnh, “đây là vấn đề cử tri, Nhân dân, học sinh và phụ huynh đặc biệt quan tâm”, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá phương thức tổ chức kỳ thi, bảo đảm nghiêm túc, khách quan, công bằng, an toàn, ổn định và giảm áp lực không cần thiết.

Đối với tuyển sinh đại học, cần làm rõ tính minh bạch, khả năng đối sánh giữa các phương thức, tổ hợp xét tuyển; tính ổn định, nhất quán và khả năng dự báo của chính sách, hạn chế những thay đổi gây khó khăn cho người học. “Việc thi, kiểm tra, đánh giá phải đặt trong yêu cầu chung về giáo dục thực chất, khắc phục bệnh thành tích, tâm lý chạy theo điểm số, đánh giá đúng năng lực và sự tiến bộ của người học”, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thanh lưu ý.

Các đại biểu dự phiên giải trình

Năm là, về văn hóa học đường, giáo dục toàn diện và môi trường giáo dục, cần quan tâm xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, nhân văn; tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng; tư vấn tâm lý, công tác xã hội; phòng, chống bạo lực học đường và bảo vệ học sinh trên môi trường mạng.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, trước sự phát triển rất nhanh của trí tuệ nhân tạo, cần có định hướng phù hợp trong quản lý và sử dụng AI trong giáo dục. “Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải phục vụ thiết thực cho việc nâng cao chất lượng dạy và học, nâng cao quản trị nhà trường; đồng thời bảo đảm liêm chính học thuật, an toàn dữ liệu và khả năng tư duy độc lập, sáng tạo của người học”.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, sau phiên giải trình, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tổng hợp đầy đủ các ý kiến; xác định rõ những việc cần làm, cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành và kết quả cần đạt được; kiến nghị giải pháp hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thực hiện, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan có thẩm quyền.