Phó Cục trưởng Môi trường nói về việc chưa phát hiện sai phạm tại trạm quan trắc

Sau loạt sai phạm tại các trạm quan trắc phát thải, trong đó phát hiện nhiều trường hợp bị can thiệp, làm sai lệch số liệu, trao đổi với VietNamNet tại họp báo thường kỳ sáng 1/4, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường - NN&MT) cho biết, trách nhiệm trước hết thuộc về đơn vị vận hành, đồng thời thừa nhận vẫn còn những hạn chế trong khâu giám sát, hậu kiểm.

Theo ông Hải, pháp luật hiện hành như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định 08/2022/NĐ-CP và Thông tư 10/2021/TT-BTNMT đã quy định rõ trách nhiệm quản lý hệ thống quan trắc theo từng cấp. Trong đó, doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp về lắp đặt, vận hành và bảo đảm tính chính xác, trung thực của số liệu; cơ quan quản lý nhà nước thực hiện tiếp nhận, giám sát, kiểm tra và hậu kiểm.

“Việc can thiệp, làm sai lệch số liệu quan trắc là hành vi vi phạm pháp luật và trước hết thuộc trách nhiệm của tổ chức vận hành hệ thống”, ông Hải nhấn mạnh.

Hạn chế trong giám sát kỹ thuật, hậu kiểm

Từ vụ việc vừa qua, Bộ NN&MT nhìn nhận một số hạn chế trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là công tác giám sát kỹ thuật và hậu kiểm chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Trong bối cảnh số lượng hệ thống quan trắc tự động liên tục gia tăng nhanh, khối lượng dữ liệu lớn, việc kiểm soát toàn diện gặp nhiều thách thức. Tuy nhiên, lãnh đạo Cục Môi trường khẳng định đây không phải là “khoảng trống pháp luật”, mà là vấn đề trong khâu thực thi cần tiếp tục siết chặt.

Ông Nguyễn Xuân Hải trả lời báo chí tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Vũ Điệp

Hiện nay, hệ thống quan trắc môi trường trên cả nước vẫn vận hành bình thường, liên tục và được giám sát theo thời gian thực. Dữ liệu từ các trạm được truyền trực tiếp về cơ quan quản lý cấp tỉnh và kết nối về Bộ để phục vụ quản lý tập trung.

Bên cạnh đó, các cơ chế bảo đảm chất lượng dữ liệu đã được quy định, gồm: kiểm tra kỹ thuật trước khi vận hành, kiểm tra bằng chất chuẩn định kỳ hàng tháng, kiểm định – hiệu chuẩn – bảo trì định kỳ và quan trắc đối chứng hàng năm.

Sau vụ việc, Bộ đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu quan trắc.

Cụ thể, các địa phương được yêu cầu rà soát toàn diện hệ thống quan trắc tự động, tập trung kiểm tra cấu hình thiết bị, hệ thống truyền nhận dữ liệu, niêm phong cổng kết nối và quản lý tài khoản điều khiển.

Đồng thời, cơ quan quản lý tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng, đặc biệt với các cơ sở có dấu hiệu bất thường; đối chiếu, xác minh dữ liệu thông qua nguồn độc lập và các đợt quan trắc tại hiện trường.

Bộ cũng đang rà soát, hoàn thiện các quy định kỹ thuật theo hướng tăng cường bảo mật, kiểm soát truy cập, lưu trữ dữ liệu gốc và khả năng phát hiện sớm các hành vi can thiệp trái phép.

“Chúng tôi xác định rõ trách nhiệm thuộc về đơn vị vận hành hệ thống; đồng thời cơ quan quản lý sẽ tăng cường kiểm tra, hậu kiểm để bảo đảm số liệu quan trắc là chính xác, đáng tin cậy”, ông Hải khẳng định.

Sai phạm do thủ đoạn tinh vi, sẽ bổ sung lớp kiểm soát

Trả lời về vấn đề minh bạch và độc lập của hệ thống quan trắc, lãnh đạo Cục Môi trường cho biết thêm, hệ thống hiện nay được thiết kế theo hướng khách quan, minh bạch và có cơ chế kiểm soát nhiều lớp.

Dù doanh nghiệp vận hành hệ thống nhưng dữ liệu vẫn được truyền trực tiếp, liên tục về cơ quan quản lý nhà nước và chịu sự kiểm định, hiệu chuẩn, kiểm soát chất lượng định kỳ, cũng như giám sát, hậu kiểm.

Tuy nhiên, với câu hỏi vì sao vẫn xảy ra tình trạng can thiệp dữ liệu mà chưa được phát hiện kịp thời, lãnh đạo Cục Môi trường thừa nhận các hành vi vi phạm có tính chất tinh vi, có thể tác động vào phần mềm, cấu hình hệ thống hoặc quá trình truyền dữ liệu. Trong khi đó, hệ thống hiện nay chủ yếu được thiết kế để giám sát giá trị môi trường và trạng thái vận hành, nên chưa phát hiện kịp các hành vi can thiệp có chủ đích, sử dụng công nghệ cao trong một số trường hợp.

Dù vậy, chính thông qua công tác thanh tra, kiểm tra và điều tra của cơ quan chức năng, các sai phạm đã được phát hiện và xử lý theo quy định.

Sau vụ việc, Bộ xác định cần bổ sung thêm các lớp kiểm soát, gồm siết chặt quản lý truy cập và cấu hình hệ thống, tăng cường giám sát từ xa, phân tích dữ liệu bất thường để cảnh báo sớm; đẩy mạnh kiểm tra đột xuất, hậu kiểm và hoàn thiện quy định kỹ thuật về bảo mật, toàn vẹn dữ liệu.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường nhấn mạnh: “Pháp luật đã thiết kế hệ thống theo hướng minh bạch, có kiểm soát nhiều lớp. Vấn đề là tiếp tục hoàn thiện công cụ giám sát và tăng cường thực thi để bảo đảm tính minh bạch được thực hiện đầy đủ trên thực tế”.

Vũ Điệp