Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn: Vùng phát thải thấp - giải pháp hữu hiệu để cải thiện môi trường

Về vấn đề này, phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn để làm rõ quyết tâm và lộ trình triển khai.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn.

Từ chính sách đồng bộ đến thực thi trách nhiệm

- Thưa ông, thành phố Hà Nội đã cụ thể hóa các chỉ đạo của Chính phủ về kiểm soát ô nhiễm không khí như thế nào?

- Ngay sau khi các chỉ đạo của Chính phủ được ban hành, UBND thành phố đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như: Kế hoạch số 267/KH-UBND triển khai Chỉ thị số 20/CT-TTg; Kế hoạch số 372/KH-UBND; Chỉ thị số 19/CT-UBND về các giải pháp cấp bách kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí…

Điểm đáng chú ý là các văn bản về vấn đề này không xây dựng theo kiểu đơn lẻ mà hình thành một hệ thống liên kết chặt chẽ, bổ trợ lẫn nhau. Đặc biệt, Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND của HĐND thành phố Hà Nội quy định thực hiện vùng phát thải thấp (Lez) là công cụ quan trọng để cải thiện chất lượng không khí.

Cùng với đó, các quyết định điều hành linh hoạt của thành phố cũng được ban hành kịp thời nhằm ứng phó với các đợt ô nhiễm theo mùa hoặc điều kiện thời tiết bất lợi. Cách tiếp cận của thành phố đã chuyển từ bị động sang chủ động, từ “chạy theo ô nhiễm” sang “kiểm soát từ gốc nguồn phát thải”.

- Trong bức tranh chung đó, vai trò của Sở Nông nghiệp và Môi trường được thể hiện ra sao, thưa ông?

- Sở được giao vai trò nòng cốt trong tham mưu và tổ chức thực hiện, nhưng chúng tôi xác định, nếu chỉ dừng ở việc xây dựng văn bản thì chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải tổ chức thực thi hiệu quả, gắn với thực tiễn cơ sở. Vì vậy, Sở đã chủ động thiết lập cơ chế phối hợp hai chiều với các cấp xã, phường. Khi có vấn đề phát sinh, địa phương có thể phản ánh ngay, từ đó Sở kịp thời hướng dẫn, hỗ trợ xử lý. Cách làm này giúp rút ngắn đáng kể thời gian phản ứng, hạn chế tình trạng chậm trễ hoặc xử lý không triệt để.

Sở cũng tham mưu với thành phố nhiều giải pháp kỹ thuật, đi vào từng lĩnh vực, từng nguồn phát thải như: Kiểm soát bụi trong thi công xây dựng; yêu cầu che chắn, phun nước giảm bụi; kiểm tra, xử lý tình trạng đốt rác tự phát; tăng cường vệ sinh môi trường… Những giải pháp này tuy không mới nhưng khi được triển khai đồng bộ, có kiểm tra, giám sát sẽ tạo ra chuyển biến rõ rệt.

Khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng là giải pháp tối ưu để bảo vệ môi trường. Ảnh: Đỗ Tâm

- Theo ông, làm thế nào để nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong kiểm soát ô nhiễm?

- Thành phố đã đưa tiêu chí môi trường vào đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các địa phương, coi đây là một trong những tiêu chí quan trọng để làm rõ trách nhiệm của chính quyền địa phương với công tác bảo vệ môi trường. Cùng với đó là cơ chế phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn. Cụ thể, khi chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động (từ ngày 1-7-2025), cấp xã, phường được trao quyền chủ động, trực tiếp quản lý, vận hành và thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường tại cơ sở. Cấp xã, phường chịu trách nhiệm chính về vệ sinh môi trường, xử lý chất thải sinh hoạt, kiểm tra, giám sát các nguồn thải nhỏ và tuyên truyền, vận động người dân bảo vệ môi trường. Thành phố cũng tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh những nơi làm chưa tốt.

Một yếu tố không thể thiếu là minh bạch thông tin môi trường. Khi dữ liệu được công khai, người dân có thể theo dõi, giám sát, phản ánh, từ đó tạo áp lực xã hội tích cực, góp phần thúc đẩy chính quyền hành động quyết liệt hơn.

Vùng phát thải thấp - giải pháp đột phá

- Vì sao Hà Nội lựa chọn xây dựng vùng phát thải thấp như một giải pháp đột phá, thưa ông?

- Thực tiễn tại các đô thị lớn trên thế giới cho thấy, vùng phát thải thấp là một trong nhiều công cụ hiệu quả để kiểm soát ô nhiễm không khí từ giao thông. Đối với thành phố Hà Nội, áp lực từ phương tiện cá nhân là rất lớn, trong khi chất lượng phương tiện giao thông, hạ tầng giao thông chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, dẫn đến ùn tắc và gia tăng phát thải.

Nếu không có giải pháp đủ mạnh, mang tính cấu trúc, thì rất khó đạt được mục tiêu cải thiện chất lượng không khí. Vùng phát thải thấp nhằm hạn chế phương tiện gây ô nhiễm và tạo động lực để người dân chuyển đổi sang phương tiện sạch, thúc đẩy phát triển giao thông công cộng, từng bước thay đổi thói quen đi lại của người dân. Đây là giải pháp mang tính lâu dài, tác động trực tiếp đến hành vi xã hội, do đó cần có lộ trình phù hợp, vừa bảo đảm mục tiêu môi trường, vừa tạo sự đồng thuận trong nhân dân.

- Lộ trình triển khai giải pháp này sẽ được thực hiện như thế nào?

- Theo Nghị quyết số 57/2025/ NQ-HĐND, thành phố Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp theo lộ trình rõ ràng từ năm 2026 đến sau năm 2030, với mục tiêu kiểm soát khí thải và từng bước thay đổi thói quen tham gia giao thông đô thị. Cụ thể, từ ngày 1-7-2026 đến hết năm 2027, thành phố thí điểm tại một số khu vực thuộc Vành đai 1, qua đó đánh giá hiệu quả và hoàn thiện cơ chế vận hành. Giai đoạn 2028-2029, phạm vi được mở rộng ra toàn bộ Vành đai 1 và một phần Vành đai 2. Từ ngày 1-1-2030, vùng phát thải thấp được triển khai đồng bộ từ Vành đai 3 trở vào, áp dụng trên toàn bộ các phường, xã theo quy định; từ năm 2031, các khu vực đáp ứng tiêu chí bắt buộc phải tổ chức thực hiện.

Song song với lộ trình, thành phố áp dụng nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Trọng tâm là phát triển hạ tầng và phương tiện sạch như: Khuyến khích giao thông công cộng, mở rộng không gian đi bộ, xe đạp, xây dựng trạm năng lượng sạch và hệ thống xử lý pin. Về quản lý phương tiện, ưu tiên xe không phát thải và phương tiện sử dụng năng lượng xanh, đồng thời siết chặt phương tiện chạy nhiên liệu hóa thạch: Cấm xe tải lớn, hạn chế xe máy chạy xăng theo khung giờ, kiểm soát tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô. Đáng chú ý, toàn bộ quá trình sẽ được giám sát bằng công nghệ hiện đại như: Camera, trí tuệ nhân tạo, kết nối dữ liệu liên ngành, áp dụng mã QR, ETC và tiếp nhận phản ánh qua các nền tảng số, bảo đảm minh bạch, hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

- Vậy còn ứng dụng công nghệ như hệ thống HanoiAir có ý nghĩa như thế nào trong quản lý môi trường, thưa ông?

- Công nghệ đóng vai trò rất quan trọng trong nâng cao năng lực quản lý. Cụ thể, ứng dụng hệ thống dự báo chất lượng không khí HanoiAir đóng vai trò như một “trạm radar môi trường”, cho phép dự báo chỉ số chất lượng không khí (AQI-VN) trước 9 ngày, dựa trên phân tích dữ liệu PM2.5 và các yếu tố khí tượng, phát thải, địa hình, dân cư. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp hệ thống không chỉ phản ánh hiện trạng mà còn nhận diện xu hướng ô nhiễm, đặc biệt trong các đợt ô nhiễm kéo dài vào mùa đông - thời điểm Hà Nội thường xuyên ghi nhận chất lượng không khí ở mức xấu.

Quan trọng hơn, HanoiAir tạo ra nền tảng cảnh báo sớm, giúp cơ quan quản lý chủ động đưa ra các biện pháp điều hành, đồng thời hỗ trợ người dân điều chỉnh sinh hoạt, bảo vệ sức khỏe.

- Tuy nhiên, ô nhiễm không khí có tính liên vùng, thành phố Hà Nội đã làm gì để giải quyết bài toán này?

- Đây là một vấn đề rất quan trọng. Ô nhiễm không khí không dừng lại ở ranh giới hành chính, nên nếu chỉ một địa phương nỗ lực thì chưa đủ. Do vậy, Hà Nội đã chủ động phối hợp với các tỉnh, thành phố trong khu vực để cùng kiểm soát nguồn phát thải thông qua việc xây dựng quy chế phối hợp liên vùng về quản lý môi trường trong Vùng Thủ đô, trong đó tập trung vào chia sẻ dữ liệu, xây dựng các kịch bản ứng phó có tính liên vùng, phối hợp chính sách và triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm giảm hiệu ứng lan truyền ô nhiễm. Đây cũng là xu hướng chung trên thế giới, khi các đô thị lớn đều phải liên kết vùng để giải quyết các vấn đề môi trường.

- Theo ông, vai trò của cộng đồng trong giải quyết vấn đề này được nhìn nhận như thế nào?

- Có thể nói, cộng đồng là yếu tố quyết định sự thành công của các chính sách môi trường. Nếu người dân không thay đổi hành vi thì rất khó đạt được mục tiêu lâu dài. Vì vậy, thành phố rất chú trọng công tác truyền thông, nâng cao nhận thức. Khi người dân hiểu rõ tác hại của ô nhiễm và lợi ích của các giải pháp xanh, họ sẽ chủ động tham gia.

Bảo vệ môi trường không phải là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Từ hoàn thiện thể chế, kiểm soát nguồn phát thải, ứng dụng công nghệ đến thúc đẩy hợp tác liên vùng và huy động sự tham gia của cộng đồng, thành phố đang từng bước triển khai chiến lược tổng thể nhằm cải thiện chất lượng môi trường.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Hoàng Sơn thực hiện