Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà kiểm tra Trung tâm Giám định ADN tìm lại danh tính liệt sĩ

Tham gia đoàn công tác có Thượng tướng Lê Quốc Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an; Thượng tướng Lê Quang Minh, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam; Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương; Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà; đại diện lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, Văn phòng Chính phủ cùng các thành viên Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo quốc gia 515).

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia 515 tới thăm, kiểm tra thực tế tại Trung tâm Giám định ADN.

Tại đây, Phó Thủ tướng ghi nhận những nỗ lực của đội ngũ cán bộ, nhà khoa học của Viện Sinh học trong việc làm chủ công nghệ mới, đồng thời yêu cầu các đơn vị tiếp tục tập trung tháo gỡ những vấn đề về nhân lực, dữ liệu và tổ chức triển khai để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng lớn.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà và đoàn công tác kiểm tra tại Trung tâm Giám định ADN.

Công nghệ mới tạo bước đột phá trong xác định danh tính liệt sĩ

Theo báo cáo của Viện Sinh học, Trung tâm Giám định ADN hiện đang làm chủ hai nhóm công nghệ gồm công nghệ ADN ty thể truyền thống và công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới kết hợp phân tích đa hình đơn nucleotide (NGS-SNP). 

Điểm ưu việt của công nghệ NGS-SNP là khả năng khai thác thông tin di truyền từ những mẫu xương đã bị phân hủy nghiêm trọng sau nhiều năm nằm dưới lòng đất - một đặc điểm phổ biến của hài cốt liệt sĩ tại Việt Nam.

Viện Sinh học đã nghiên cứu, tối ưu thành công hai quy trình tách chiết ADN chuyên biệt cho mẫu xương phân hủy nặng, nâng hiệu suất thu hồi ADN nhân lên tới 80%; đồng thời xây dựng hệ thống phân tích dữ liệu, thuật toán đối khớp quan hệ huyết thống theo cả dòng cha và mẹ ở khoảng cách tới 4 thế hệ.

Phó Thủ tướng đánh giá đây là hướng đi quan trọng, bởi công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ đòi hỏi sự chính xác về khoa học mà còn cần tốc độ triển khai phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

“Các đồng chí đã tiếp nhận công nghệ hiện đại nhất thế giới hiện nay và đã khẩn trương triển khai các nhiệm vụ mà Chính phủ và Ban Chỉ đạo giao phó”, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nói.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà ghi nhận những nỗ lực của đội ngũ cán bộ, nhà khoa học của Viện Sinh học trong việc làm chủ công nghệ mới.

Tiếp nhận hơn 37.000 mẫu hài cốt

Tính đến thời điểm hiện tại, Trung tâm Giám định ADN đã tiếp nhận, lưu trữ 37.610 mẫu hài cốt liệt sĩ từ 8 tỉnh, thành phố theo phân công của Ban Chỉ đạo quốc gia 515. Trong đó có những địa phương có số lượng mẫu rất lớn như Tây Ninh 15.674 mẫu, TPHCM 7.113 mẫu, Đồng Nai 4.618 mẫu, Thừa Thiên Huế 3.918 mẫu và Đồng Tháp 3.216 mẫu.

Từ đầu năm đến nay, bằng việc kết hợp công nghệ ADN ty thể và công nghệ NGS-SNP có độ phân giải cao, Trung tâm đã xác định đủ căn cứ khoa học và pháp lý để công bố danh tính 10 trường hợp hài cốt liệt sĩ, đồng thời tổ chức trao kết quả cho các gia đình thân nhân.

Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia 515 yêu cầu Viện Sinh học cần khẩn trương chuẩn bị để tiếp nhận công nghệ mới, đồng thời tổ chức tập huấn sớm cho đội ngũ vận hành.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng, kết quả này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Trung tâm vừa triển khai thử nghiệm công nghệ mới, vừa phải xử lý khối lượng công việc lớn.

“Số lượng nói là 10 nhưng thực ra đây là sự nỗ lực vượt bậc bởi chúng ta vừa thử nghiệm công nghệ mới, vừa triển khai luôn khối lượng công việc lớn thế này”, Phó Thủ tướng nhận định.

Báo cáo của Viện Sinh học cho thấy, tại Nghĩa trang liệt sĩ Trà Lĩnh (Cao Bằng), công nghệ NGS-SNP đã được triển khai thử nghiệm với 58 mẫu hài cốt. Kết quả, có 54/58 mẫu đạt dữ liệu chuẩn để đối sánh, đạt tỷ lệ 93%.

Tại Nghĩa trang liệt sĩ Giồng Riềng (An Giang), Trung tâm đã thực hiện đợt triển khai quy mô lớn hơn: khai quật 965 phần mộ, thu được mẫu sinh phẩm đủ điều kiện phân tích từ 535 mộ. Đây được xem là đợt thử nghiệm quy mô lớn nhất từ trước đến nay đối với công nghệ NGS-SNP tại Việt Nam.

Bài toán lớn về nhân lực, dữ liệu và hạ tầng

Ghi nhận những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng lưu ý một số khó khăn cần sớm giải quyết, đặc biệt là vấn đề nhân lực.

Hiện Trung tâm Giám định ADN có 32 cán bộ trực tiếp tham gia các công đoạn tiếp nhận, bảo quản, tách chiết, phân tích và đối khớp dữ liệu ADN. Tuy nhiên, với yêu cầu mở rộng quy mô giám định, Phó Thủ tướng cho rằng cần nhanh chóng huy động, đào tạo bổ sung nguồn nhân lực từ các đơn vị có năng lực.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Trung tâm và Viện Sinh học tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu ADN, bảo đảm kết nối giữa dữ liệu liệt sĩ, dữ liệu thân nhân và dữ liệu dân cư quốc gia. “Chúng ta phải tính toán làm sao để có được dữ liệu cập nhật đồng bộ, khớp nối với dữ liệu của Bộ Công an”, Phó Thủ tướng nêu rõ.

Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia 515 nhấn mạnh, Viện Sinh học cần khẩn trương chuẩn bị để tiếp nhận công nghệ mới, đồng thời tổ chức tập huấn sớm cho đội ngũ vận hành công nghệ này.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái báo cáo tại buổi làm việc.

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái khẳng định, Viện xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, yêu cầu sự tập trung cao nhất về nhân lực, công nghệ và sự phối hợp giữa các đơn vị.

Theo ông Thái, Trung tâm Giám định ADN đang có lực lượng cán bộ chuyên môn nòng cốt, đồng thời Viện Hàn lâm còn có hơn 200 cán bộ thuộc lĩnh vực sinh học có thể huy động khi cần thiết để phục vụ nhiệm vụ. 

Để đáp ứng yêu cầu triển khai trên quy mô lớn, vấn đề quan trọng hàng đầu là xây dựng cơ sở dữ liệu ADN liên thông, đồng bộ, bảo đảm việc đối chiếu được thực hiện nhanh chóng, chính xác. Viện Hàn lâm thống nhất cao với chủ trương triển khai kết nối cơ sở dữ liệu và sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này.

Về đào tạo nhân lực, ông cho rằng cần kết hợp giữa đào tạo lý thuyết và thực hành thực tế, trong đó ưu tiên đưa cán bộ đến làm việc trực tiếp tại Trung tâm để nhanh chóng tiếp cận quy trình, công nghệ mới.