Phù điêu Maya 1.300 năm tuổi khắc họa nữ tướng quyền lực

Tấm bia được cho là dựng vào năm 692, đánh dấu thời điểm kết thúc một k'atun, tức khoảng thời gian 20 năm trong lịch Maya. Hiện vật thuộc bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland và được phục dựng từ hơn 40 mảnh đá vôi chạm khắc. Phần còn lại cao khoảng 2,74 m và nặng hơn 1,1 tấn.

Phù điêu đá vôi khắc họa nữ hoàng Maya Lady K'abel.Nguồn: Cleveland Museum of Art.

Lady K'abel, còn được gọi là Na Kan Ajaw, từng là một thành viên của triều đại Kaanul, hay “triều đại Rắn” quyền lực. Bà cai trị El Perú-Waka' với vai trò thống đốc quân sự và được phong danh hiệu Ix Kaloomte', có nghĩa là “Nữ Đại Thống soái”. Một số chuyên gia cho rằng Lady K'abel thậm chí từng dẫn quân từ thành phố Calakmul chống lại Tikal, một trong những thành bang Maya lớn và hùng mạnh nhất.

Trên tấm bia, nữ hoàng xuất hiện trong bộ trang phục vô cùng cầu kỳ. Bà đội chiếc mũ kết từ lông chim quetzal xanh, đeo vòng cổ bằng ngọc bích và mặc một bộ trang phục dạng lưới cũng được trang trí bằng ngọc. Lady K'abel cầm một quyền trượng và chiếc khiên tròn, thể hiện rõ vai trò của bà với tư cách một nhà lãnh đạo quân sự.

Trang phục của nữ hoàng còn mang ý nghĩa tôn giáo. Các nhà nghiên cứu cho rằng hình ảnh Lady K'abel được xây dựng dựa trên một vị thần Maya, có thể là thần ngô hoặc nữ thần Mặt Trăng. Việc một con người khoác trang phục của thần được xem như cách biến họ thành một nhân vật mang tính thần thánh.

Hình ảnh này đặc biệt phù hợp với mục đích của tấm bia. Công trình được tạo ra để kỷ niệm 20 năm trị vì của Lady K'abel, đồng thời đánh dấu sự chuyển giao giữa hai k'atun. Việc khắc nữ hoàng trong hình tượng thần ngô được cho là nhằm gắn bà với những ý niệm về sự sống, sinh sôi và tái sinh.

Điều thú vị là tấm bia từng đứng cạnh một tấm bia khác khắc hình chồng của Lady K'abel là K'inich Bahlam II. Tuy nhiên, dù là chồng, ông được mô tả với địa vị thấp hơn vợ. Chi tiết này cho thấy quyền lực chính trị và quân sự của Lady K'abel không chỉ mang tính biểu tượng mà còn có vị trí nổi bật trong xã hội Maya lúc bấy giờ.

Tấm bia được đưa vào bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Cleveland từ năm 1967, nhưng phải nhiều thập kỷ sau, các nhà khảo cổ mới tìm thấy ngôi mộ được cho là của chính nữ hoàng. Năm 2012, trong quá trình khai quật tại El Perú-Waka', nhóm nghiên cứu phát hiện một ngôi mộ hoàng gia ở cuối một cầu thang chưa từng được biết đến, gần khu vực tìm thấy tấm bia.

Các nhà nghiên cứu còn tìm thấy một mảnh chạm khắc nhỏ bằng thạch cao, trên đó có chữ tượng hình ghi tên Lady K'abel là chủ nhân. Những bằng chứng này gần như xác nhận người được chôn trong ngôi mộ chính là nữ hoàng quyền lực được khắc trên tấm bia đá.