Phục dựng khu vườn 336 năm tuổi của 'cha đẻ lịch sử tự nhiên'

Khu vườn được trồng trước một hậu duệ của cây táo nổi tiếng đã truyền cảm hứng cho Isaac Newton. Ảnh: Trinity College Cambridge

Nổi tiếng với việc đặt ra các thuật ngữ như "cánh hoa" và "phấn hoa", John Ray được đánh giá là nhà tự nhiên học người Anh có ảnh hưởng nhất thế kỷ XVII.

Chính tại Cambridge vào những năm 1650, khi còn là một gia sư trẻ, ông đã bắt đầu nghiên cứu thực vật một cách có hệ thống và xây dựng khu vườn thực nghiệm đầu tiên của mình.

Để chuẩn bị cho dịp kỷ niệm 400 năm ngày sinh của John Ray vào năm tới, những người làm vườn tại Trinity College đã phục dựng khu vườn lịch sử này ngay tại vị trí được cho là nơi ông từng trồng cây và tiến hành các nghiên cứu ban đầu.

Dựa trên những manh mối từ một bản khắc có niên đại năm 1690, nhóm thực hiện đã tái tạo khu vườn tại khuôn viên phía trước trường, gần hậu duệ của cây táo nổi tiếng từng gắn với một nhà khoa học tiên phong khác của Trinity College là Isaac Newton.

Khu vườn không chỉ là nơi John Ray trồng và nghiên cứu các loài thực vật mà còn gắn liền với công trình khoa học quan trọng đầu tiên của ông. Trong tác phẩm Catalogus Plantarum circa Cantabrigiam Nascentium (Danh mục các loài thực vật mọc quanh Cambridge) xuất bản năm 1660 bằng tiếng Latin, Ray đã ghi chép tỉ mỉ về hệ thực vật địa phương, trở thành một trong những nhà thực vật học đầu tiên tại Anh thực hiện công việc này theo phương pháp khoa học.

Bà Karen Wells, người làm vườn chính của Trinity College cho biết việc tái hiện khu vườn đòi hỏi quá trình nghiên cứu công phu từ các tài liệu lịch sử.

“Ông ấy thường nhắc đến những loại cây mà mình trồng trong khu vườn nhỏ ở Cambridge. Chúng tôi phải lần theo các ghi chép bằng tiếng Latin để xác định chính xác các loài thực vật đó. John Ray thường đi khắp vùng để thu thập cây cối rồi mang về nghiên cứu”, bà nói.

Bản khắc năm 1690 ghi lại hình ảnh khu vườn lịch sử tại Trinity College, nguồn tư liệu quan trọng giúp các chuyên gia phục dựng không gian gắn với nhà thực vật học John Ray. Ảnh: Trinity College Cambridge

Theo các nhà nghiên cứu, John Ray từng cố gắng trồng khoảng 700 loài thực vật khác nhau, bao gồm cả địa y, nấm, cây vùng đầm lầy và nhiều loại cây hiếm.

Tuy nhiên, khu vườn được phục dựng ngày nay tập trung vào những loài cây chịu hạn, thân thiện với các loài thụ phấn và phù hợp với mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Nhóm phục dựng cũng đưa vào khu vườn loài cây mang tên Good King Henry, một loại rau thảo mộc thời Trung cổ. Theo ghi chép của John Ray, đây là loại cây có thân non được nấu với bơ và từng rất phổ biến trong ẩm thực Anh.

Khi dự án dần hoàn thiện, bà Wells cho biết cảm giác như đang được chứng kiến lịch sử sống dậy trước mắt.

“Khi tạo ra khu vườn này, tôi có cảm giác như mình đang du hành xuyên thời gian”, bà chia sẻ.

Không chỉ gắn với John Ray, địa điểm của khu vườn còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với lịch sử khoa học thế giới.

Năm 2005, một cuộc khảo sát do Giáo sư Peter Spargo thuộc Đại học Cape Town thực hiện đã phát hiện khu vực này có hàm lượng cao các kim loại như đồng, asen, vàng và thủy ngân. Những dấu vết này được cho là liên quan đến các thí nghiệm hóa học từng được Isaac Newton tiến hành tại Trinity College.

Theo Giáo sư Richard Serjeantson, giảng viên lịch sử tại Trinity College, việc khu vườn gắn với cả John Ray lẫn Isaac Newton khiến nơi đây có thể được xem là một trong những địa điểm khoa học quan trọng nhất của nước Anh trong thế kỷ XVII.

John Ray sinh ra trong gia đình một người thợ rèn và đến Cambridge năm 16 tuổi nhờ học bổng. Ban đầu ông theo học các môn hùng biện, logic và ngữ pháp trước khi chuyển hướng sang nghiên cứu thế giới tự nhiên.

Trong lời tựa của cuốn sách về hệ thực vật Cambridgeshire, John Ray từng kể rằng niềm đam mê thiên nhiên bắt nguồn từ những chuyến cưỡi ngựa và đi bộ nhằm cải thiện sức khỏe trong thời gian học tập căng thẳng.

Theo các nhà sử học, điều khiến John Ray trở nên khác biệt là ông không chỉ nghiên cứu thực vật trong sách vở mà còn trực tiếp khảo sát ngoài thực địa, ghi chép có hệ thống và khuyến khích các nhà tự nhiên học khác làm điều tương tự.

Giáo sư Serjeantson cho rằng khu vườn được phục dựng không chỉ là sự tưởng nhớ một nhà khoa học tiên phong mà còn mang ý nghĩa đương đại khi khuyến khích con người quan tâm hơn đến hệ sinh thái bản địa.

“Trong thời đại mà mọi thứ có thể được vận chuyển từ khắp nơi trên thế giới, khu vườn này nhắc chúng ta nhìn lại giá trị của thiên nhiên địa phương, đa dạng sinh học và những tác động môi trường mà con người đang đối mặt”, ông nói.