Phương tiện bay không người lái với nhiệm vụ xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc - Bài 3: Khẳng định trình độ, nâng cao năng lực tác chiến của Quân đội (Tiếp theo và hết)

Sử dụng UAV làm mục tiêu bay

Trong chặng đường nghiên cứu và phát triển UAV, dấu ấn đậm nét của Viện Kỹ thuật Phòng không-Không quân (PK-KQ) là những mẫu UAV sử dụng làm mục tiêu bay (M96D, M96-CT, M100-CT, M400-CT2, MT220-A...) phục vụ huấn luyện, diễn tập, bắn đạn thật của các đơn vị hỏa lực PK-KQ. Những sản phẩm này đã tạo ra bước đột phá trong lĩnh vực hàng không không người lái, với khả năng mô phỏng linh hoạt nhiều kịch bản tác chiến, từ bay thấp, bay cao đến bay tốc độ nhanh, cự ly xa, bảo đảm quỹ đạo bay ổn định, khả năng phản ứng linh hoạt.

Khách tham quan sản phẩm UAV của Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội trưng bày tại Triển lãm thành tựu đất nước với chủ đề “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”, tháng 9-2025. Ảnh: VĂN HIẾU

Thượng tá Vũ Hòa Bình, Trưởng phòng Nghiên cứu UAV, Viện Kỹ thuật PK-KQ, chia sẻ: Đối với UAV mục tiêu bay, chúng tôi đã làm chủ các công nghệ thiết kế, chế tạo, khí động lực học, công nghệ gia công, chế tạo. Đó là sử dụng các loại vật liệu mới, bảo đảm UAV có trọng lượng nhẹ, thời gian bay dài, sẵn sàng đáp ứng các bài toán huấn luyện tác chiến. Điển hình là M400-CT2 được thiết kế, chế tạo tương thích với tổ hợp ngắm bắn và điều khiển hỏa lực của máy bay Su30-MK2 về tốc độ, khả năng cơ động, giao diện, đáp ứng yêu cầu làm mục tiêu bắn chặn kích cho Su30-MK2. Bên cạnh đó, thiết kế tối ưu về kết cấu và khả năng mang tải vượt trội cho phép M400-CT2 có thể hoán cải thành UAV chiến đấu. Việc trang bị vũ khí, cảm biến ra-đa, hệ thống tác chiến điện tử được thực hiện dễ dàng, biến UAV trở thành phương tiện tác chiến linh hoạt, hiệu quả trên chiến trường.

Trong hành trình nghiên cứu, làm chủ công nghệ UAV, Viện Kỹ thuật PK-KQ từng bước chinh phục những yêu cầu phức tạp, từ thiết kế, chế tạo vỏ thân, kết cấu khí động học đến phát triển hệ thống điện-điện tử điều khiển thông minh. Nền tảng công nghệ vững chắc này đã mở ra khả năng sản xuất nhiều dòng UAV khác nhau, đáp ứng đa dạng nhiệm vụ. Đặc biệt, dòng UAV FPV (First Person View) mới được Viện Kỹ thuật PK-KQ nghiên cứu chế tạo thành công thể hiện sự bứt phá mạnh mẽ của đội ngũ cán bộ kỹ thuật nơi đây. Đây là dòng UAV được thiết kế đặc biệt với hệ thống camera truyền tải hình ảnh trực tiếp, cho phép người điều khiển nhìn thấy những hình ảnh thực, giúp điều khiển thiết bị chính xác và nhanh hơn.

Phương tiện bay không người lái do Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội nghiên cứu, sản xuất. Ảnh: TUẤN HUY

Điểm nhấn công nghệ của UAV FPV hiện nay là khả năng cơ động cao, thích ứng nhanh với những tình huống phức tạp. Đặc biệt, Viện Kỹ thuật PK-KQ đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ xử lý cận biên (edge AI) vào hệ thống điều khiển, mở ra xu hướng UAV FPV tự hành bán tự động, giảm tối đa sự can thiệp của con người. Đây là bước tiến quan trọng trong làm chủ công nghệ lõi UAV thế hệ mới, thể hiện năng lực nghiên cứu, sáng tạo và sự đột phá của đội ngũ cán bộ, kỹ sư trong việc tiệm cận xu thế phát triển UAV trên thế giới.

Thiếu tướng Bùi Đức Hiền, Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân chủng PK-KQ cho biết: Hiện nay, Quân chủng chỉ đạo Viện Kỹ thuật PK-KQ triển khai đề án nghiên cứu thiết kế, chế tạo tổ hợp UAV chống các loại UAV; thiết kế, chế tạo tổ hợp UAV đánh giá kết quả bắn cho hỏa lực phòng không, bảo đảm tác chiến, phòng thủ, phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.

Bứt phá của ngành công nghiệp quốc phòng

Thiếu tướng Nguyễn Hồng Sơn, Cục trưởng Cục Quản lý công nghệ (Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng) cho biết: Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng đã hình thành năng lực nghiên cứu thiết kế, chế tạo UAV tập trung tại các nhà máy, như: Z113, Z131, Z199. Hiện nay, các đơn vị đã làm chủ và chế tạo được thân vỏ, lập trình phần mềm điều khiển, ứng dụng AI vào xử lý hình ảnh để tự động phát hiện và bám theo mục tiêu di chuyển; tổng lắp sản phẩm; đồng thời, đã nghiên cứu tích hợp một số dạng vũ khí, hình thành năng lực tích hợp hệ thống hỏa lực trên nền tảng UAV.

Là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong sản xuất vật liệu nổ và các loại đạn, đây là lợi thế để Nhà máy Z131 tiến hành phát triển các loại vũ khí, trang bị công nghệ cao, phù hợp với tác chiến hiện đại, trong đó trọng tâm là các dòng UAV tấn công. Tốc độ nhanh, chính xác, sức công phá lớn... là mục tiêu đặt ra cho đội ngũ cán bộ, kỹ sư Nhà máy Z131 trước khi bắt tay vào nghiên cứu, chế tạo UAV. Không có tài liệu tham chiếu hay mẫu sản phẩm để phân tích ngược, cán bộ, kỹ sư, nhân viên Nhà máy Z131 nghiên cứu bắt đầu từ thu thập, chắt lọc thông tin, tính toán các thông số từ quỹ đạo, hình dáng, cấu hình, thuật toán điều khiển đến các thành phần bên trong UAV. Những phác thảo thiết kế đầu tiên thành hình. Các chỉ tiêu kỹ thuật, yêu cầu tính năng được mô tả để bắt tay vào chế tạo. Những bản vẽ thiết kế được chuyển thành các khuôn xốp với những thông số chính xác gần như tuyệt đối trước khi đưa vào xưởng sản xuất.

Các loại phương tiện bay không người lái do Viện Kỹ thuật Phòng không - Không quân nghiên cứu, chế tạo. Ảnh: PHÚ CÔNG

Một trong những đặc trưng của UAV quân sự là sự tích hợp nhiều hệ thống công nghệ cao như vũ khí, máy tính, camera, AI. Thiết kế khí động là yếu tố đầu tiên và cũng là quan trọng bậc nhất trong các khâu thiết kế một sản phẩm UAV. Độ chính xác của thiết kế khí động sẽ quyết định máy bay có thể cất cánh được hay không, bay cao hay thấp, tính cơ động ra sao... Để tạo nên những phần kết cấu hoàn hảo, đội ngũ cán bộ, kỹ sư Nhà máy Z131 từng bước nghiên cứu, phát triển từ các mô hình khí động thiết kế, chất liệu cùng cách thức triển khai sản xuất bảo đảm hiệu quả và chủ động nhất.

Hướng đến tăng tỷ lệ tự chủ trong các linh kiện phức tạp của UAV, hạn chế phụ thuộc vào nhập khẩu, Nhà máy Z131 tập trung cải tiến chỉ tiêu tính năng kỹ thuật để sản phẩm có thể hoạt động trong các điều kiện thời tiết khắc nghiệt, ứng dụng nhiều công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực hàng không vũ trụ, công nghệ vật liệu, các cảm biến trinh sát, tình báo, điều khiển và dẫn đường tích hợp vào sản phẩm...

Xây dựng hệ sinh thái UAV hiện đại

Cách đây 15 năm, nhận thấy vai trò quan trọng của UAV trong hoạt động quân sự, các kỹ sư trẻ của Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) bắt tay vào nghiên cứu sản phẩm UAV trinh sát hạng nhẹ tầm gần VUA-SC-3G. Với sự quyết tâm, nỗ lực không ngừng, năm 2015, sản phẩm VUA-SC-3G đã được các kỹ sư của Viettel chế tạo thành công và đưa vào thử nghiệm. Năm 2018, UAV của Viettel đã được đưa vào trang bị cho một số đơn vị. Với sự sáng tạo và trách nhiệm cao của đội ngũ cán bộ, kỹ sư, đến nay, Viettel đã xây dựng được hệ sinh thái UAV hiện đại, bao gồm UAV trinh sát, UAV đa năng tầm xa và UAV cảm tử. Các sản phẩm UAV này đều được Viettel làm chủ công nghệ, tự nghiên cứu, phát triển và chế tạo.

Theo Trung tướng Tào Đức Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel, về mặt sản phẩm có liên quan đến đặc điểm sử dụng của UAV, hiện nay có các xu thế công nghệ: Một là, từ điều khiển từ xa đến trí tuệ tự hành. Xương sống của thế hệ UAV hiện nay không chỉ là khung vỏ, động cơ mà là AI và khả năng tự hành cao. Đang dịch chuyển mạnh mẽ từ các hệ thống phụ thuộc vào GPS sang khả năng điều hướng dựa trên thị giác máy tính, cho phép UAV hoạt động hiệu quả trong môi trường bị áp chế điện tử mạnh. Đặc biệt, xu thế “tác chiến bầy đàn” đang biến những cá thể đơn lẻ thành một mạng lưới thông minh, có khả năng phối hợp hiệp đồng các chủng loại để vượt qua các hệ thống phòng thủ tinh vi nhất.

Hai là, tác chiến hiện đại và ứng dụng đa lĩnh vực. Đối với lĩnh vực quân sự, UAV đã định nghĩa lại khái niệm “sức mạnh”. Chuyển từ trinh sát thuần túy sang tác chiến hiệp đồng đa miền, đa chủng loại. Chuỗi liên kết dữ liệu thời gian thực giữa UAV và hỏa lực đã rút ngắn thời gian tiêu diệt mục tiêu. Các dòng UAV tự sát, FPV giá rẻ đang trở thành "pháo binh tầm xa" mới, trong khi các hệ thống MALE và HALE đóng vai trò là những trung tâm chỉ huy trên không.

Ba là, xây dựng chuỗi nghiên cứu và sản xuất tự chủ. Yêu cầu cấp thiết làm chủ UAV không chỉ là làm chủ việc vận hành mà còn làm chủ chuỗi giá trị toàn diện: Thiết kế hệ thống; làm chủ “bộ não”; công nghệ vật liệu; tải trọng chuyên dụng; duy trì chuỗi bảo trì.

“Hiện tại, Viettel đã tạo dựng được chuỗi năng lực UAV hoàn chỉnh từ trinh sát, chỉ thị mục tiêu đến tác chiến đa nhiệm, tấn công cảm tử, tương đương mô hình, công nghệ mà các cường quốc quân sự đang áp dụng”, Trung tướng Tào Đức Thắng nhấn mạnh.

Phát biểu tại hội thảo phương thức tác chiến phòng, chống UAV do Quân chủng PK-KQ tổ chức mới đây, Thượng tướng Nguyễn Văn Hiền, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng yêu cầu các cơ quan, đơn vị trong toàn quân tiếp tục nghiên cứu sự phát triển UAV của quân đội các nước, khả năng tác chiến, biện pháp phòng, chống UAV. Đặc biệt, trong tác chiến UAV, các đơn vị chú trọng nghiên cứu sâu về tác chiến điện tử, ứng dụng công nghệ vào nghiên cứu, sản xuất, chế tạo và nâng cấp vũ khí, trang bị sử dụng trong phòng, chống UAV; tổ chức phối hợp, hiệp đồng, triển khai phương án tác chiến chặt chẽ; đánh giá đúng khả năng, thực lực trong tác chiến phòng, chống UAV của từng đơn vị để có biện pháp tập huấn, bồi dưỡng, huấn luyện về điều khiển và chế áp UAV; xây dựng cơ sở dữ liệu về quản lý UAV...