PMI lĩnh vực sản xuất: Động lực phục hồi, sức ép chi phí và vai trò của chính sách tiền tệ
Hoạt động sản xuất của Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong 10 tháng đầu năm 2026, thể hiện qua chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) liên tục nằm trên ngưỡng 50 điểm. Tuy nhiên, đằng sau tín hiệu tích cực này là những diễn biến không đồng nhất, với đơn hàng phục hồi, sản lượng mở rộng nhưng việc làm chưa tăng ổn định, trong khi chi phí nguyên liệu, nhiên liệu và vận tải vẫn tạo sức ép lên doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có vai trò quan trọng trong việc duy trì khả năng tiếp cận vốn, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và tạo thêm việc làm.
PMI tăng trở lại nhưng đà sản xuất chưa thực sự bứt phá
Sau giai đoạn tăng trưởng tương đối mạnh đầu năm, PMI lĩnh vực sản xuất Việt Nam đã trải qua những tháng biến động đáng chú ý. Từ mức 52,5 điểm trong tháng 1, chỉ số tăng lên 54,3 điểm trong tháng 2/2026.

Lãi suất cho vay giảm giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí tài chính, đặc biệt đối với những đơn vị cần vốn lưu động lớn để nhập khẩu nguyên liệu, duy trì tồn kho và thực hiện đơn hàng xuất khẩu. Ảnh: Nguyên Tình
Tuy nhiên, đà tăng trưởng bắt đầu suy yếu từ tháng 3/2026. PMI giảm xuống 51,2 điểm, sau đó tiếp tục giảm còn 50,5 điểm trong tháng 4/2026, mức thấp nhất kể từ tháng 9/2025.
Tháng 5/2026 ghi nhận sự phục hồi đáng kể khi PMI tăng lên 52,8 điểm, sau đó đạt 52,9 điểm trong tháng 7/2026 và 53,3 điểm trong tháng 8/2026.
Sang tháng 9/2026, PMI giảm còn 51,9 điểm; số lượng việc làm giảm tháng thứ hai liên tiếp, phản ánh tình trạng nhân viên nghỉ việc và quá trình tái cơ cấu tại một số doanh nghiệp. Đến tháng 10, PMI nhích lên 52,3 điểm, đánh dấu tháng thứ 16 liên tiếp nằm trên ngưỡng 50, nhưng tốc độ tăng của sản lượng và đơn hàng mới lại xuống mức thấp nhất trong sáu tháng. Việc làm tiếp tục giảm tháng thứ ba liên tiếp.
Diễn biến này cho thấy cần phân biệt giữa việc ngành sản xuất tiếp tục mở rộng và khả năng tạo thêm việc làm. PMI trên 50 điểm phản ánh các điều kiện kinh doanh cải thiện so với tháng trước, chứ không có nghĩa mọi doanh nghiệp đều tăng sản lượng, tuyển thêm lao động hoặc đạt lợi nhuận cao hơn. Đặc biệt, chỉ số PMI tổng hợp không thể hiện đầy đủ mức độ phân hóa giữa doanh nghiệp có đơn hàng ổn định, doanh nghiệp phụ thuộc xuất khẩu và doanh nghiệp đang phải thu hẹp chi phí.
Một điểm đáng chú ý khác là áp lực giá cả chưa biến mất. Sau khi hạ nhiệt trong tháng 6 và tháng 7/2026, lạm phát chi phí đầu vào tăng trở lại trong tháng 9/2026 và tháng 10/2026. Chi phí nhiên liệu, vận tải và những khó khăn trong tiếp cận nguyên liệu tiếp tục kéo dài thời gian giao hàng. Tháng 10/2026, giá đầu vào tăng nhanh nhất kể từ tháng 6/2026, kéo theo tốc độ tăng giá bán nhanh hơn. Điều này đặt doanh nghiệp trước hai sức ép đồng thời: phải duy trì giá bán đủ cạnh tranh để giữ đơn hàng, nhưng cũng phải bảo đảm dòng tiền để thanh toán chi phí nguyên liệu và vận hành.
Dẫu vậy, niềm tin kinh doanh trong tháng 10/2026 đã đạt mức cao nhất trong tám tháng. Kỳ vọng nguyên vật liệu sẵn có hơn và điều kiện thị trường cải thiện là những yếu tố giúp doanh nghiệp duy trì kế hoạch sản xuất. Đây là tín hiệu tích cực, nhưng để chuyển hóa thành tăng trưởng bền vững, thị trường cần thêm những điều kiện thuận lợi về vốn, chi phí và sức cầu.
Chính sách tiền tệ: Giữ dòng vốn lưu thông để duy trì sản xuất và việc làm
Trong bối cảnh hoạt động sản xuất phục hồi nhưng chưa đồng đều, điều hành lãi suất của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Đặc thù của ngành sản xuất là phải ứng vốn trước để mua nguyên liệu, trả lương, thanh toán chi phí vận chuyển và duy trì hàng tồn kho, trong khi doanh thu chỉ được thu về sau khi hoàn thành đơn hàng. Vì vậy, lãi suất cho vay và khả năng tiếp cận tín dụng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định duy trì công suất, nhận thêm đơn hàng và tuyển dụng lao động.
Trong năm 2026, NHNN duy trì ổn định các mức lãi suất điều hành, qua đó tạo điều kiện để các tổ chức tín dụng (TCTD) tiếp cận nguồn vốn từ NHNN với chi phí thấp, thay vì tạo thêm áp lực tăng chi phí vốn cho hệ thống ngân hàng. NHNN đồng thời triển khai các biện pháp điều tiết thanh khoản và định hướng giảm lãi suất trên thị trường. Một trong những biện pháp đáng chú ý là yêu cầu các ngân hàng thương mại giảm lãi suất huy động và cho vay. Theo Công văn số 9736/NHNN-CSTT ngày 21/10/2026, NHNN yêu cầu giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi bình quân đối với các giao dịch mới có kỳ hạn từ sáu tháng trở lên. Đồng thời, các ngân hàng được yêu cầu giảm lãi suất cho vay từ 1,5-2%/năm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. NHNN cũng tăng cường theo dõi lãi suất thực tế, yêu cầu các ngân hàng không cạnh tranh bằng cách đẩy lãi suất huy động lên cao, gây áp lực lên chi phí vốn toàn hệ thống.
Tác động của định hướng này đối với doanh nghiệp sản xuất có thể được nhìn nhận qua ba khía cạnh. Thứ nhất, lãi suất cho vay giảm giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí tài chính, đặc biệt đối với những đơn vị cần vốn lưu động lớn để nhập khẩu nguyên liệu, duy trì tồn kho và thực hiện đơn hàng xuất khẩu. Thứ hai, chi phí vay thấp hơn giúp doanh nghiệp có thêm dư địa tài chính để duy trì hoạt động trong giai đoạn đơn hàng biến động, thay vì phải cắt giảm lao động hoặc trì hoãn kế hoạch sản xuất. Thứ ba, mặt bằng lãi suất hợp lý góp phần cải thiện hiệu quả của các dự án đầu tư mở rộng nhà xưởng, đổi mới máy móc và nâng cao năng lực sản xuất.
Bên cạnh định hướng lãi suất, NHNN còn chủ động hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng thông qua nghiệp vụ thị trường mở, chào mua giấy tờ có giá có kỳ hạn với các kỳ hạn từ 7 đến 91 ngày. Việc cung ứng thanh khoản linh hoạt giúp các ngân hàng chủ động hơn trong cân đối nguồn vốn, hạn chế tình trạng thiếu hụt vốn ngắn hạn gây áp lực lên lãi suất liên ngân hàng và lãi suất huy động. Đáng chú ý, ngày 3/11/2026, NHNN thông báo triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ lấy VND với kỳ hạn sáu tháng. Khác với những đợt hoán đổi kỳ hạn ngắn trước đó, công cụ mới giúp các TCTD chủ động hơn về nguồn vốn VND trong thời gian dài hơn, giảm áp lực phải liên tục tìm kiếm nguồn thanh khoản thay thế. Đây là giải pháp có ý nghĩa trong bối cảnh nhu cầu tín dụng tăng nhanh hơn huy động vốn, đồng thời giúp các ngân hàng có thêm dư địa giảm chi phí vốn và lãi suất cho vay.
Một số điều chỉnh về quy định an toàn hoạt động ngân hàng cũng góp phần hỗ trợ khả năng cung ứng vốn. Việc giảm 50% tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với bốn ngân hàng thương mại nhận chuyển giao bắt buộc, cho phép tính tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào tổng tiền gửi khi xác định tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR), cùng với điều chỉnh tỷ lệ vốn ngắn hạn được sử dụng cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40%, giúp giảm bớt áp lực cân đối nguồn vốn của các TCTD. Tuy nhiên, những điều chỉnh này cần đi cùng giám sát chặt chẽ để bảo đảm an toàn thanh khoản và hạn chế rủi ro chênh lệch kỳ hạn.
Điểm quan trọng là tác động của chính sách tiền tệ không chỉ nằm ở việc giảm một vài điểm phần trăm lãi suất, mà còn ở khả năng duy trì dòng tín dụng liên tục đến khu vực sản xuất. Khi ngân hàng có đủ thanh khoản và chi phí vốn ổn định, doanh nghiệp có điều kiện tiếp tục vay để mua nguyên liệu, thanh toán tiền lương, duy trì dây chuyền sản xuất và thực hiện các hợp đồng đã ký. Những hoạt động này tạo ra nhu cầu lao động trực tiếp, đồng thời kéo theo nhu cầu đối với vận tải, kho bãi, thương mại và các dịch vụ hỗ trợ sản xuất.
Thời gian tới, cần tăng cường phối hợp đồng bộ giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa và các chính sách kinh tế vĩ mô khác, đặc biệt thông qua đẩy nhanh giải ngân đầu tư công gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, tháo gỡ các vướng mắc về thủ tục đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh nhằm khơi thông các nguồn lực cho tăng trưởng. Khi sức cầu được cải thiện, đơn hàng phục hồi và doanh nghiệp có triển vọng tiêu thụ rõ ràng hơn, chi phí vốn thấp sẽ tạo thêm động lực để doanh nghiệp vay vốn, đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao công suất và tuyển dụng lao động. Qua đó, hiệu quả truyền dẫn của chính sách tiền tệ vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và tăng trưởng kinh tế được cải thiện.

