Quân đội trong tầm nhìn chiến lược Đại hội XIV - Bài 1: 'Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa', góp phần kiến tạo hòa bình

Các nước lớn và các trung tâm quyền lực tiếp tục điều chỉnh chiến lược, vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, thỏa hiệp, song cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt hơn. Xung đột, chiến tranh, chạy đua vũ trang công nghệ cao diễn ra ở nhiều khu vực, nguy hiểm hơn, không loại trừ nguy cơ chiến tranh.

Trong bối cảnh đó, lực lượng bảo vệ Tổ quốc là toàn dân, cả hệ thống chính trị, trong đó Quân đội nhân dân được xác định đóng vai trò nòng cốt; toàn Đảng, toàn dân và toàn quân phát huy mọi nguồn lực thực hiện chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để xây dựng và phát triển đất nước.

Các đồng chí nguyên lãnh đạo Bộ Quốc phòng cùng Đoàn đại biểu Đảng bộ Quân đội tại Đại hội XIV. Ảnh: TRỌNG HẢI

Kế sách nhất quán “giữ nước từ khi nước chưa nguy”

Trong suốt 40 năm đổi mới, tư duy lý luận về quốc phòng của Việt Nam luôn nhất quán nhưng không ngừng phát triển.

Lần đầu tiên khái niệm “bảo vệ Tổ quốc từ xa” được Đảng nêu lên trong Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa VIII (12-1998) về chiến lược an ninh quốc gia. Hội nghị Trung ương 8 khóa IX (7-2003) nêu ra quan điểm: “Chủ động phòng ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu những nhân tố bên trong có thể dẫn đến những đột biến bất lợi”.

Đến Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (10-2013) thì vấn đề bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa đã được định hình rõ cả trong mục tiêu, quan điểm, phương châm chỉ đạo và nhiệm vụ, giải pháp thực hiện. Đại hội XII của Đảng tiếp tục hoàn thiện tư duy chiến lược về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa với phương hướng: “Có kế sách ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa; chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và triệt tiêu các nhân tố bất lợi, nhất là các nhân tố bên trong có thể gây ra đột biến”.

Đại hội XIII của Đảng đặc biệt chú trọng bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy với phương hướng “Có kế sách ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa. Nỗ lực phấn đấu để ngăn ngừa xung đột, chiến tranh và giải quyết các tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình phù hợp với luật pháp quốc tế. Kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, vùng trời, vùng biển; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển”.

Sách trắng Quốc phòng Việt Nam cũng khẳng định quan điểm này trong Lời mở đầu: “Xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững chắc, đẩy mạnh hội nhập quốc tế về quốc phòng, ngăn ngừa nguy cơ chiến tranh, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, bảo vệ nền hòa bình bền vững, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; đồng thời, duy trì sức mạnh quốc phòng cần thiết, sẵn sàng đánh bại mọi hình thái chiến tranh xâm lược”. Văn kiện trình Đại hội Đảng XIV tiếp tục khẳng định vai trò hàng đầu của bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy với những mục tiêu, phương thức cụ thể.

Trong thực tiễn, một trong những minh chứng sống động, cụ thể hóa nhiệm vụ “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” mà Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện là tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Các bệnh viện dã chiến cấp 2, các đội công binh cũng như những sĩ quan được cử đi theo diện cá nhân tham gia thực hiện sứ mệnh gìn giữ hòa bình tại Nam Sudan, Cộng hòa Trung Phi và khu vực Abyei không chỉ thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm quốc tế, mà còn là cách chúng ta chủ động bảo vệ lợi ích quốc gia từ xa.

Bên cạnh việc tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, dưới sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, Quân đội ta cũng chủ trương mở rộng đối ngoại quốc phòng, thiết lập quan hệ quân sự-quốc phòng sâu rộng với các đối tác, xây dựng một nền quốc phòng đủ mạnh với công nghiệp quốc phòng vững chắc để thực hiện kế sách “giữ nước từ khi nước chưa nguy”.

Những minh chứng điển hình cụ thể hóa đường lối nêu trên là việc Quân đội nhân dân Việt Nam thường xuyên tổ chức các hoạt động đa phương như “Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới” với các nước láng giềng Trung Quốc, Lào và Campuchia; “Giao lưu Cảnh sát biển Việt Nam và những người bạn” với các quốc gia có biển; Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam…

Những hoạt động của lực lượng quân đội Việt Nam tại các phái bộ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc như UNISFA, MINUSCA và UNMISS trong hơn 10 năm qua; những cuộc giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới, 2 cuộc triển lãm quốc phòng gần đây cũng như những hoạt động đối ngoại quốc phòng thường niên như đối thoại chính sách quốc phòng, hợp tác công nghiệp quốc phòng… đã góp phần tạo nên một “sức mạnh mềm” to lớn, đem lại uy tín ngày càng vững chắc và sâu rộng cho Việt Nam.

Khi uy tín quốc tế của Việt Nam được nâng cao, khả năng tập hợp lực lượng và tiếng nói ủng hộ Việt Nam trong các vấn đề về chủ quyền trong trường hợp xảy ra tình huống không mong muốn cũng gia tăng tương ứng. Xây dựng tiềm lực quốc phòng đủ mạnh, tăng cường đối ngoại quốc phòng, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, đối thoại chính sách quốc phòng... đã và đang là một phần trong những hoạt động cụ thể mà Quân đội nhân dân Việt Nam tiến hành nhằm thực hiện kế sách “giữ nước từ khi nước chưa nguy” đầy trí tuệ mà Đảng và Nhà nước ta đúc kết qua lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước và hai cuộc kháng chiến “gian lao mà anh dũng” của nhân dân ta.

Một trong những minh chứng sống động, cụ thể hóa nhiệm vụ “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” là việc Việt Nam tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.

Vị trí trọng yếu trong mạch vận động phát triển đất nước

Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong 40 năm qua ở Việt Nam trình Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cho thấy “bảo vệ Tổ quốc” trong giai đoạn mới nhấn mạnh việc “chủ động ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa”.

Trong bối cảnh “thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen”, tư duy bảo vệ Tổ quốc của Đảng ta đã có bước phát triển mang tính đột phá. Không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn bờ cõi, phương châm “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” trong thời kỳ phát triển mới đã được nâng tầm thành nghệ thuật chủ động kiến tạo hòa bình, giữ nước bằng sức mạnh tổng hợp của quân sự, ngoại giao, văn hóa…

Về vấn đề này, Tiến sĩ Lê Hải, Ủy viên Ban Biên tập, Trưởng Ban Tạp chí Cộng sản điện tử, Tạp chí Cộng sản, cho rằng cụm từ “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” được đặt ở vị trí trọng yếu trong văn kiện trình Đại hội XIV không chỉ nhấn mạnh về mặt khẩu hiệu, mà là một bước phát triển rõ rệt trong tư duy lý luận và nghệ thuật bảo vệ Tổ quốc của Đảng ta trong giai đoạn mới.

Nếu trước đây, trọng tâm phòng thủ thường được nhìn qua lăng kính phản ứng, tức là “khi có tình huống thì xử lý”, thì ngày nay, nhận thức ấy đã chuyển sang một cấp độ chủ động hơn: Phải “ngăn nguy từ khi nước chưa nguy”, phải phòng thủ bằng năng lực dự báo - kiểm soát - răn đe - hóa giải. Bảo vệ Tổ quốc không còn chỉ là bảo vệ trong chiến tranh, khi có tình huống quốc phòng, mà là bảo vệ trong hòa bình, bảo vệ bằng thế mạnh tổng hợp quốc gia, bảo vệ ngay từ trong cấu trúc phát triển đất nước.

Tiến sĩ Lê Hải nhấn mạnh: “Quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa hiện nay là sự kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng giữ nước từ khi nước chưa nguy của cha ông. Nếu như trước đây, tư tưởng ấy chủ yếu được cha ông ta vận dụng trong việc chuẩn bị lực lượng và xây dựng thế trận quân sự khi nguy cơ chiến tranh đã hiện hữu, thì ngày nay, Đảng ta đã nâng tầm thành một quan điểm chỉ đạo toàn diện, bao quát mang tính chủ động chuẩn bị và phòng ngừa ngay trong thời bình, nhận diện sớm các nguy cơ, thách thức, không để tích tụ thành khủng hoảng hay xung đột”.

Theo PGS, TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội: “Trong bối cảnh quốc tế biến động nhanh, khó đoán, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, xung đột cục bộ và chiến tranh phi truyền thống ngày càng phổ biến, việc bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa càng trở thành nguyên tắc chỉ đạo xuyên suốt. "Từ xa" không chỉ là khoảng cách địa lý mà là từ sớm về thời gian; từ sớm trong nhận diện nguy cơ; từ xa trong tư duy chiến lược; từ xa trong thế trận ngoại giao, quốc phòng, an ninh, kinh tế, văn hóa; từ xa trong bảo vệ không gian mạng, không gian thông tin và không gian tư tưởng. Đó là bảo vệ chủ quyền nhưng đồng thời cũng bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định để phát triển”.

PGS, TS Bùi Hoài Sơn cũng chỉ ra rằng tư duy này cho thấy Đảng ta đặt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa ở vị trí trọng yếu, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường với củng cố quốc phòng, an ninh. Điều này thể hiện bước chuyển từ tư duy “ứng phó” sang tư duy “chủ động, tự chủ và phòng ngừa” chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Đây là bước phát triển mang tính chất căn bản trong tư duy bảo vệ Tổ quốc, phù hợp với yêu cầu của chiến tranh hiện đại và các thách thức an ninh phi truyền thống. Điểm quan trọng là tư duy này cho thấy Đảng ta đã đặt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vào cùng mạch vận động với nhiệm vụ xây dựng đất nước. Phát triển bền vững chính là điều kiện tốt nhất của quốc phòng; và quốc phòng vững mạnh chính là “tấm khiên” cho phát triển. Bởi vậy, “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa” hôm nay chính là bảo vệ tương lai, bảo vệ không gian phát triển và bảo vệ khát vọng Việt Nam 2045.

Dân tộc Việt Nam luôn coi trọng giữ ổn định bên trong và hòa hiếu, hữu nghị với các quốc gia, các dân tộc khác để tạo dựng môi trường hòa bình cho xây dựng và phát triển đất nước. Như đã được xác định trong văn kiện trình Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Quân đội nhân dân Việt Nam đã và đang thực hiện xuất sắc vai trò nòng cốt trong bảo vệ Tổ quốc và chiến lược bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa của Đảng và Nhà nước, góp phần kiến tạo hòa bình.

(Còn nữa)