Quan hệ Mỹ - Hàn Quốc thay đổi ra sao dưới thời ông Trump?

Các binh sĩ thuộc Lục quân Mỹdi chuyển các thùng chứa nhiên liệu tại một căn cứ quân sự của Mỹ gần khu phi quân sự phân chia hai miền Triều Tiên, ở Dongducheon, Hàn Quốc, ngày 18/8. Ảnh: Reuters.

Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu thu hẹp các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc đã khơi lại một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất trong nhiệm kỳ đầu của ông, đồng thời cho thấy cách tiếp cận thiên về đàm phán và thỏa thuận của ông tiếp tục đặt dấu hỏi đối với liên minh Mỹ - Hàn đã tồn tại hơn 70 năm.

Dưới đây là những thay đổi đáng chú ý trong quan hệ Mỹ - Hàn dưới thời ông Trump.

Chính sách Triều Tiên của ông Trump đã định hình liên minh như thế nào?

Năm 2017, ông Trump chuyển từ việc đe dọa Triều Tiên bằng “lửa và thịnh nộ” sang gặp nhà lãnh đạo Kim Jong Un tại Singapore năm 2018, Hà Nội năm 2019 và tại Khu phi quân sự (DMZ) vào cuối năm đó.

Sau hội nghị thượng đỉnh Singapore, ông Trump đình chỉ cuộc tập trận chung Ulchi Freedom Guardian với Hàn Quốc vào tháng 8/2018, cho rằng hoạt động này tốn kém và mang tính khiêu khích. Một số cuộc tập trận sau đó cũng bị hủy hoặc điều chỉnh.

Các cuộc đàm phán tại Hà Nội kết thúc mà không đạt được thỏa thuận về phi hạt nhân hóa. Sau đó, Triều Tiên tiếp tục mở rộng năng lực tên lửa và hạt nhân. Kể từ đó, Mỹ và Hàn Quốc đã khôi phục các cuộc tập trận quy mô lớn hơn, hiện bao gồm cả những kịch bản đối phó UAV và tấn công mạng.

Lệnh mới nhất của ông Trump đang khơi lại cách tiếp cận từng được áp dụng trong nhiệm kỳ đầu, nhưng trong một bối cảnh hoàn toàn khác. Triều Tiên đã mở rộng kho vũ khí, tiếp tục thử tên lửa và thiết lập quan hệ quân sự ngày càng chặt chẽ với Nga.

Dù vậy, ông Trump vẫn khẳng định quan hệ giữa ông và ông Kim là tốt đẹp, đồng thời mô tả Triều Tiên là một quốc gia “không đe dọa và tôn trọng” Mỹ trong thời gian ông làm tổng thống.

Cam kết an ninh của Mỹ có thay đổi?

Ông Trump nhiều lần đặt câu hỏi về chi phí duy trì khoảng 28.500 binh sĩ Mỹ tại Hàn Quốc, dù vẫn khẳng định Seoul là một đồng minh quan trọng.

Chính quyền Trump nhiệm kỳ hai cũng thúc đẩy việc “hiện đại hóa” liên minh, trong đó có khả năng trao cho lực lượng Mỹ nhiều dư địa hơn để ứng phó với các thách thức bên ngoài bán đảo Triều Tiên, đặc biệt là Trung Quốc.

Điều này tạo ra một bài toán khó cho Seoul. Hàn Quốc phụ thuộc vào Washington trong việc răn đe Triều Tiên, nhưng lại không muốn bị cuốn vào một cuộc xung đột liên quan Đài Loan, hòn đảo dân chủ mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền.

Các cuộc đàm phán với ông Trump cũng giúp Hàn Quốc thúc đẩy một số ưu tiên của mình. Năm ngoái, Tổng thống Mỹ ủng hộ kế hoạch của Seoul phát triển tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.

Hàn Quốc cũng muốn có thêm dư địa để làm giàu uranium và tái xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, đồng thời đẩy nhanh việc chuyển giao quyền kiểm soát tác chiến thời chiến.

Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung đã tăng chi tiêu quốc phòng và cam kết đóng vai trò lớn hơn trong an ninh khu vực, đồng thời khẳng định cam kết phòng thủ của Washington vẫn vững chắc.

Vì sao chia sẻ chi phí quốc phòng vẫn gây tranh cãi?

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump yêu cầu Hàn Quốc tăng mạnh khoản đóng góp cho việc duy trì lực lượng Mỹ, khiến Seoul lo ngại Washington có thể giảm quân số nếu nước này không đáp ứng yêu cầu.

Hai nước hiện có thỏa thuận chia sẻ chi phí cho giai đoạn 2026-2030. Theo đó, Hàn Quốc sẽ đóng góp khoảng 1.520 tỷ won, tương đương 1,1 tỷ USD, trong năm nay để hỗ trợ duy trì lực lượng Mỹ.

Tuy nhiên, ông Trump vẫn cho rằng Hàn Quốc đang trả quá ít, trong khi Seoul khẳng định thỏa thuận hiện tại cần được tôn trọng.

Quan hệ thương mại đã thay đổi như thế nào?

Trong nhiệm kỳ đầu, chính quyền Trump đã đàm phán lại hiệp định thương mại tự do song phương Mỹ - Hàn và áp thuế đối với một số mặt hàng thép của Hàn Quốc.

Nhiệm kỳ hai chứng kiến sức ép thuế quan rộng hơn. Washington ban đầu đe dọa áp mức thuế 25%, trước khi hai bên thống nhất mức 15% để đổi lấy các khoản đầu tư và những cam kết khác từ Seoul.

Sau đó, ông Trump một lần nữa đe dọa tăng thuế, cáo buộc Hàn Quốc triển khai thỏa thuận quá chậm.

Washington cũng bày tỏ quan ngại về cách Seoul quản lý các công ty công nghệ Mỹ. Cách Hàn Quốc xử lý Coupang, tập đoàn thương mại điện tử niêm yết tại Mỹ, đã trở thành một điểm gây khó chịu mới trong quan hệ song phương.

Vì sao đầu tư trở nên quan trọng đến vậy?

Các doanh nghiệp Hàn Quốc đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực bán dẫn, pin, xe điện và đóng tàu tại Mỹ.

Seoul cũng cam kết dành 350 tỷ USD cho các dự án tại Mỹ để đổi lấy việc giảm thuế quan. Tuy nhiên, bất đồng nảy sinh sau khi ông Trump mô tả khoản tiền này như một khoản phải thanh toán trước.

Phía Hàn Quốc cho rằng cam kết sẽ được thực hiện thông qua các khoản vay, bảo lãnh và đầu tư vốn cổ phần, đồng thời cảnh báo việc phải thanh toán toàn bộ bằng tiền mặt có thể gây bất ổn cho nền kinh tế.

Việc hàng trăm lao động Hàn Quốc bị bắt trong một cuộc truy quét nhập cư tại dự án sản xuất pin Hyundai-LG ở bang Georgia năm 2025 cũng khiến Seoul lo ngại và làm dấy lên cảnh báo rằng các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể cân nhắc lại những dự án tại Mỹ.

Cách quản lý quan hệ chính trị đã thay đổi ra sao?

Hai nhiệm kỳ của ông Trump phần lớn trùng với thời kỳ Hàn Quốc do các chính phủ có xu hướng tự do lãnh đạo, vốn ủng hộ chính sách giảm căng thẳng và thúc đẩy đối thoại với Triều Tiên.

Cựu Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in từng đóng vai trò trung gian giúp thúc đẩy ngoại giao giữa ông Trump và ông Kim. Tuy nhiên, những khác biệt về trừng phạt và hợp tác liên Triều đôi khi gây ra căng thẳng giữa Seoul và Washington.

Chính quyền bảo thủ của cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol lại theo đường lối cứng rắn với Bình Nhưỡng và tăng cường hợp tác an ninh với Mỹ và Nhật Bản.

Nhiệm kỳ hai của ông Trump một lần nữa phần lớn trùng với một chính phủ tự do tại Seoul dưới thời Tổng thống Lee Jae Myung, người cũng ủng hộ việc hạ nhiệt căng thẳng với Triều Tiên.

Cách ông Trump tiến hành ngoại giao mang tính cá nhân cao cũng khiến Seoul phải tìm kiếm những kênh tiếp cận đặc biệt với Nhà Trắng. Trong các cuộc đàm phán về thuế quan năm 2025, các quan chức Hàn Quốc đã làm việc trực tiếp với Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles, người mà họ kỳ vọng có thể giúp làm rõ ý định của ông Trump.

Việc cựu nghị sĩ Cộng hòa Michelle Steel, người sinh tại Seoul, trở thành Đại sứ Mỹ tại Hàn Quốc cũng mang đến cho ông Trump một đại diện có cùng định hướng chính trị, trong bối cảnh Washington và Seoul phải xử lý hàng loạt bất đồng liên quan đến Triều Tiên, chi phí quốc phòng, thuế quan và đầu tư.