Quan họ làng nối dài câu hát

Diễn ra trong hai ngày 17 và 18/11 tại Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh (phường Kinh Bắc), liên hoan các làng quan họ gốc lần thứ I là dịp tôn vinh sức sống của quan họ làng, kết nối những người yêu dân ca và lan tỏa giá trị di sản. Giữa nhịp sống sôi động của thành phố trẻ, những "làng quan họ bé bỏng trong thành phố" vẫn bền bỉ gìn giữ mạch nguồn văn hóa, nuôi dưỡng và trao truyền những làn điệu dân ca đằm thắm, nghĩa tình.

Cơ hội giao lưu, làm giàu vốn liếng

Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, Liên hoan các làng quan họ gốc thành phố năm nay thu hút hơn 1.500 nghệ nhân, liền anh, liền chị của 49 đoàn nghệ thuật quần chúng đến từ 49 làng quan họ gốc trên địa bàn thành phố tham gia. Mỗi đoàn mang đến những tiết mục được chuẩn bị công phu, kỹ lưỡng, giới thiệu phong cách chơi quan họ đặc trưng của từng làng. Đây cũng là dịp để mỗi cộng đồng có thêm cơ hội nhận diện vốn liếng, học hỏi kinh nghiệm từ quan họ bạn, đồng thời ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm gìn giữ di sản.

 Đoàn nghệ thuật quần chúng làng quan họ gốc Viêm Xá (phường Kinh Bắc) với làn điệu cổ "Đền em thờ Đức Vua Bà".

Đoàn nghệ thuật quần chúng làng quan họ gốc Viêm Xá (phường Kinh Bắc) với làn điệu cổ "Đền em thờ Đức Vua Bà".

Nhạc sĩ Ngọc Lương, Trưởng Phòng Văn hóa cơ sở, Trung tâm Văn hóa và Xúc tiến du lịch thành phố, cho biết: Dù lần đầu tổ chức nhưng liên hoan đã quy tụ đủ 49/49 làng quan họ gốc tham gia, thể hiện sự hưởng ứng và tinh thần trách nhiệm của cộng đồng đối với di sản. Qua đánh giá sơ bộ, các đoàn đều có sự chuẩn bị nghiêm túc, dành thời gian luyện tập chu đáo; chương trình được dàn dựng công phu, các tiết mục cơ bản đáp ứng tiêu chí, yêu cầu theo thể lệ, bám sát định hướng bảo tồn và phát huy giá trị Dân ca Quan họ Bắc Ninh.

Vinh dự được lựa chọn biểu diễn mở màn tại chương trình khai mạc Liên hoan, các thành viên trong đoàn nghệ thuật quần chúng làng Diềm (phường Kinh Bắc) càng thêm phấn khởi, dành nhiều thời gian luyện tập, chăm chút kỹ lưỡng từng câu hát, động tác biểu diễn, để vừa giữ nét nền nã, tinh tế của quan họ truyền thống, vừa tạo được ấn tượng trên sân khấu. Thể hiện làn điệu quan họ cổ “Đền em thờ Đức Vua Bà”, cặp liền chị Nguyễn Thị Tưởng - Ngô Thị Liên cho biết, đã dành nhiều ngày cùng nhau luyện hơi, luyện giọng, trau chuốt từng câu hát với mong muốn giới thiệu vẻ đẹp, chất "vang, rền, nền, nảy" đặc trưng của đất Thủy tổ quan họ.

Suốt nhiều ngày qua, không khí chuẩn bị cho Liên hoan diễn ra sôi nổi tại khắp làng quan họ gốc từ bờ Nam đến bờ Bắc sông Cầu. Để có những tiết mục chỉn chu, mang đậm bản sắc, nhiều câu lạc bộ đã dành hàng tuần, thậm chí hàng tháng miệt mài tập luyện. Ban ngày bận rộn với công việc thường nhật, tối đến, các nghệ nhân, liền anh, liền chị lại quây quần bên nhau luyện từng câu hát, sửa từng làn điệu, trau chuốt kỹ thuật biểu diễn. Mỗi buổi tập cũng là dịp để người đi trước truyền dạy, người đi sau tiếp nối, cùng gìn giữ và bồi đắp vốn quan họ của làng mình.

Thành lập năm 2000 chỉ với 7 thành viên, đến nay Câu lạc bộ Quan họ Nội Ninh (tổ dân phố Ninh Hồng, phường Vân Hà) đã phát triển được 46 hội viên thuộc nhiều lứa tuổi, từ học sinh tiểu học, trung học phổ thông đến người trung niên và cao tuổi. Bà Đàm Thị Bùi, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Nội Ninh chia sẻ: "Để chuẩn bị cho Liên hoan, chúng tôi đã duy trì tập luyện suốt 20 ngày liên tiếp. Đội hình tham gia gồm 29 thành viên với đủ các lứa tuổi, trong đó, có nhiều hội viên đang làm việc tại các công ty nên chỉ có thể tập trung vào buổi tối, thường từ 21 giờ đến 23 giờ, có hôm say sưa luyện tập đến gần 12 giờ đêm mới ra về".

Giữ cho gốc vững thì cành mới xanh

Sức sống quan họ làng được minh chứng sinh động qua phong trào thực hành rộng khắp trong cộng đồng. Nhiều thế hệ cùng tham gia sinh hoạt, biểu diễn và truyền dạy. Các nghệ nhân, liền anh, liền chị trở thành những người giữ lửa, kết nối, trao truyền tình yêu di sản. Từ những canh hát chay hát mộc "ca sự tại đình" đến các hoạt động giao lưu giữa các làng; từ không gian sinh hoạt truyền thống đến những sân khấu với âm thanh, ánh sáng hiện đại, những làn điệu dân ca quan họ đã hiện diện, thấm ngấm như một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của người dân Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Mỗi người góp một giọng ca, mỗi câu lạc bộ duy trì một nếp sinh hoạt, mỗi làng gìn giữ một phong cách chơi quan họ đặc trưng... Tất cả cùng góp sức làm nên diện mạo phong phú của di sản. Quan họ sẽ mãi là niềm tự hào của người dân Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Dẫu vậy, nhìn vào thực tiễn tại các làng quan họ gốc hiện nay, bên cạnh những địa phương hoạt động tích cực, hiệu quả vẫn còn nhiều nơi đối diện với nguy cơ mai một khi thiếu hụt người am hiểu, vốn cổ thất truyền, lề lối diễn xướng truyền thống cũng dần phai nhạt. Là người tâm huyết với công tác nghiên cứu và thực hành quan họ, anh hai Dương Đức Thắng, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ quan họ Hoài Trung (xã Liên Bão) trăn trở: "Qua quá trình điền dã và giao lưu, tôi nhận thấy trong tổng số 49 làng Quan họ gốc, vẫn còn một số làng đang đứng trước nguy cơ mai một. Thậm chí, nhiều liền anh, liền chị chưa hiểu rõ giá trị và nét đặc trưng trong sinh hoạt quan họ của chính làng mình".

Thực tế, mỗi làng quan họ gốc đều sở hữu một kho tàng, phong cách và bản sắc riêng được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Vì vậy, các cơ quan chuyên môn, nhà nghiên cứu cùng đội ngũ nghệ nhân cần sớm phối hợp sưu tầm, hệ thống hóa tư liệu của từng làng gốc, trên cơ sở đó phục dựng những làn điệu, lề lối cổ đã thất truyền, đồng thời tổ chức tập huấn, hướng dẫn để các làng từng bước khôi phục bản sắc riêng. Bởi "gốc có vững thì cành mới xanh", muốn quan họ phát triển bền vững thì nhất định phải củng cố được nền tảng truyền thống của từng làng quan họ gốc.

Câu chuyện phục hồi phong trào tại làng quan họ gốc Đông Yên (xã Tam Đa) là một điểm sáng đáng chú ý để các địa phương có thể tham khảo. Quan họ Đông Yên từng có khoảng thời gian mai một, đứt gãy khi các nghệ nhân nắm giữ vốn cổ lần lượt qua đời trong khi thế hệ trẻ chưa kịp tiếp nối. Thế nhưng, khoảng hơn 10 năm trở lại đây, những người nặng lòng với di sản ở Đông Yên đã chủ động tìm kiếm, sưu tầm và học hỏi từ chính làng kết nghĩa trước đây, tiêu biểu như làng Châm Khê. Nhờ đó, họ dần phục hồi lại những nét đặc trưng lề lối trong sinh hoạt quan họ truyền thống.

Mỗi người góp một giọng ca, mỗi câu lạc bộ duy trì một nếp sinh hoạt, mỗi làng gìn giữ một phong cách chơi quan họ đặc trưng... Tất cả cùng góp sức làm nên diện mạo phong phú của di sản. Quan họ sẽ mãi là niềm tự hào của người dân Bắc Ninh - Kinh Bắc.

Thuận Thảo

Nguồn Bắc Ninh: https://baobacninhtv.vn/quan-ho-lang-noi-dai-cau-hat-postid458564.bbg