Quản lý an toàn thực phẩm phải rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Nguyễn Khắc Thận điều hành phiên thảo luận Tổ 10

Phân định trách nhiệm, tránh chồng chéo trong quản lý

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm nhằm khắc phục những bất cập trong quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm, ĐBQH Trần Đức Thuận (Nghệ An) đánh giá việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở kiểm soát rủi ro là bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, nhất là đối với những vụ việc liên quan đến nhiều lĩnh vực.

ĐBQH Trần Đức Thuận (Nghệ An) phát biểu.

Góp ý Điều 63 và Điều 71, đại biểu nhất trí với chủ trương thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về ATTP tại Bộ Y tế. Tuy nhiên, dự thảo vẫn phân công trách nhiệm cho nhiều bộ, ngành mà chưa làm rõ đầy đủ cơ quan chủ trì khi xảy ra các vụ việc liên ngành. Một sản phẩm thực phẩm có thể trải qua nhiều khâu thuộc phạm vi quản lý của các cơ quan khác nhau, dễ dẫn đến chồng chéo hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 63 nguyên tắc mọi hoạt động quản lý phải xác định rõ một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính; quy định cụ thể vai trò của Bộ Y tế trong điều phối liên ngành, tổng hợp cảnh báo nguy cơ, xử lý sự cố liên ngành; đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp, thời hạn xử lý và cơ quan chủ trì đối với các sự cố nghiêm trọng.

Nhấn mạnh phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân định trách nhiệm, đại biểu cho rằng, không thể để tình trạng nhiều cơ quan cùng quản lý nhưng không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm chính và trách nhiệm cuối cùng.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tổ

Liên quan đến khoản 3 Điều 10, đại biểu Trần Đức Thuận nhận thấy quy định về ATTP phục vụ lực lượng công an, quân đội mới đề cập đến cung cấp suất ăn và tổ chức bếp ăn tập thể, chưa bao quát đầy đủ hoạt động bảo đảm thực phẩm trong huấn luyện, diễn tập, chiến đấu, phòng, chống thiên tai, cứu hộ, cứu nạn và thực hiện nhiệm vụ đặc biệt.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung các hoạt động dự trữ, vận chuyển, bảo quản, chế biến và sử dụng thực phẩm phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Những hoạt động này phải tuân thủ Luật An toàn thực phẩm và các quy định đặc thù do Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Công an ban hành theo thẩm quyền, phù hợp với yêu cầu bảo đảm bí mật nhà nước, bí mật quân sự, an ninh và nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu.

ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An) phát biểu.

Cùng quan tâm đến việc phân định trách nhiệm quản lý, ĐBQH Lê Thị Hoài Chung (Nghệ An) đề nghị rà soát Điều 71, phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm giữa UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã, thay vì quy định chung là “UBND các cấp”.

Theo đại biểu, một số nhiệm vụ tại các điểm b, g và m khoản 1 Điều 71 đang được quy định quá cụ thể đối với UBND cấp tỉnh, như quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố; tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về ATTP. Những nhiệm vụ này cần được phân định lại theo chức năng, thẩm quyền của từng cấp chính quyền.

Đối với UBND cấp tỉnh, đại biểu đề nghị tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ: thống nhất quản lý, chịu trách nhiệm toàn diện về ATTP trên địa bàn, ban hành quy hoạch, kế hoạch phối hợp liên ngành và bố trí nguồn lực; tổ chức quản lý chuyên ngành, giao Sở Y tế chủ trì phối hợp với các sở, ngành liên quan quản lý các nhóm sản phẩm và chuỗi sản xuất, chế biến thực phẩm; quản lý các cơ sở sản xuất, chế biến, cung ứng thực phẩm quy mô lớn, liên xã, liên vùng hoặc có nguy cơ cao; tổ chức giám sát, đánh giá nguy cơ, kiểm nghiệm và xử lý các vụ ngộ độc thực phẩm; thực hiện thanh tra, kiểm tra về ATTP trên địa bàn.

Các ĐBQH tỉnh Đồng Tháp dự phiên thảo luận tổ.

Từ thực tiễn sắp xếp tổ chức bộ máy tại Nghệ An và nhiều địa phương, đại biểu kiến nghị thiết lập lại đầu mối chuyên trách về ATTP ở cấp tỉnh theo mô hình Chi cục An toàn thực phẩm, có thể tập hợp chuyên môn của các ngành y tế, nông nghiệp, môi trường và công thương. Theo đại biểu, việc chuyển Chi cục An toàn thực phẩm thành một phòng thuộc Sở Y tế chưa bảo đảm nguồn lực về tổ chức để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ quản lý trong lĩnh vực liên quan đến nhiều ngành, nhiều khâu của chuỗi thực phẩm.

Đối với các nhiệm vụ quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, thức ăn đường phố và tuyên truyền, nâng cao nhận thức tại cộng đồng, đại biểu kiến nghị chuyển từ khoản 1 xuống khoản 2 Điều 71, thuộc trách nhiệm của UBND cấp xã. Qua đó, cấp tỉnh tập trung vào quản lý ở tầm chiến lược, điều phối liên ngành và kiểm soát nguy cơ, còn cấp xã trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ quản lý gắn với địa bàn.

Cũng đề nghị làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong bảo đảm ATTP, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng (Đồng Tháp) cho rằng, quy định tại khoản 1 Điều 4 về trách nhiệm của người dân, gia đình, cộng đồng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức liên quan còn chung chung, chưa xác định rõ trách nhiệm phối hợp, tiếp nhận kiến nghị và phản hồi kết quả giám sát.

ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng (Đồng Tháp) phát biểu

Theo đại biểu, khi xảy ra vi phạm, việc thiếu quy định cụ thể có thể gây khó khăn trong xác định cơ quan chịu trách nhiệm xử lý và giám sát. Vì vậy, cần làm rõ các nội dung này trong Luật hoặc văn bản hướng dẫn thi hành.

Kiểm soát nguy cơ, giám sát thực chất điều kiện ATTP

Đề cập định hướng đổi mới phương thức quản lý ATTP, đại biểu Lê Thị Hoài Chung đánh giá cao cách tiếp cận dựa trên phân tích, kiểm soát và phòng ngừa nguy cơ từ sớm, từ xa, phù hợp với các nguyên tắc của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex) và xu hướng chung của thế giới. Theo đại biểu, mục tiêu cuối cùng không phải là kiểm tra được bao nhiêu cơ sở mà là ngăn ngừa được bao nhiêu nguy cơ gây hại cho sức khỏe người dân.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, bảo đảm ATTP là trách nhiệm của mỗi người dân, gia đình, các cấp chính quyền, tổ chức và toàn xã hội. Ngay cả khi thực phẩm được sản xuất bảo đảm an toàn, việc bảo quản, chế biến không đúng cách tại gia đình vẫn có thể gây mất ATTP. Vì vậy, cần đề cao trách nhiệm của từng người dân trong phòng ngừa nguy cơ.

ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) phát biểu

Từ yêu cầu kiểm soát nguy cơ trong suốt quá trình sản xuất, kinh doanh thực phẩm, ĐBQH Ngô Nam Cường (Nghệ An) đề nghị làm rõ cơ chế giám sát việc duy trì thực hành vệ sinh tốt (GHP) sau khi cơ sở được công nhận đáp ứng điều kiện. Theo đại biểu, cần phân biệt việc đáp ứng các tiêu chí tại thời điểm kiểm tra với trách nhiệm duy trì những điều kiện này trong suốt quá trình hoạt động.

Từ thực tiễn công tác tại địa phương, đại biểu phản ánh tình trạng một số cơ sở chỉ chuẩn bị máy móc, nhân sự khi có đoàn kiểm tra, thậm chí mượn thiết bị, thuê người để đáp ứng yêu cầu nhưng sau đó không duy trì các điều kiện đã được đánh giá. Bên cạnh đó, việc thay đổi nguồn nguyên liệu, thiết bị, nhân sự hoặc quy trình bảo quản cũng có thể làm phát sinh nguy cơ mất ATTP.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm thường xuyên duy trì GHP, nghĩa vụ thông báo khi có thay đổi ảnh hưởng đến điều kiện bảo đảm ATTP, cơ chế kiểm tra dựa trên nguy cơ và hậu quả pháp lý khi cơ sở không tiếp tục đáp ứng các điều kiện đã được công nhận. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số để theo dõi, giám sát thường xuyên việc tuân thủ của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Toàn cảnh phiên thảo luận tổ

Ở góc độ chính sách hỗ trợ và giám sát xã hội, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng đề nghị hoàn thiện khoản 3 và khoản 8 Điều 5 nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển sản xuất bền vững và phát huy vai trò giám sát của các tổ chức liên quan.

Đối với khoản 3 Điều 5, đại biểu nhấn mạnh phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm chất lượng nông sản, ATTP và phát triển nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở quy định “khuyến khích” thì chưa đủ tạo động lực thực hiện, nhất là khi doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp phải đối mặt với chi phí lớn và nhiều rủi ro. Vì vậy, đại biểu kiến nghị có chính sách hỗ trợ cụ thể để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia phát triển nông nghiệp xanh, an toàn và bền vững.

Đối với khoản 8 Điều 5, đại biểu đề nghị chuyển từ quy định “khuyến khích” sang “bảo đảm điều kiện” để Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức liên quan tham gia giám sát ATTP. Theo đại biểu, cần bảo đảm kinh phí và các điều kiện cần thiết để hoạt động giám sát được triển khai hiệu quả, thay vì chỉ dừng ở việc khuyến khích tham gia.