Thống nhất một đầu mối quản lý nhưng không chỉ dựa vào một Bộ, ngành giải quyết an toàn thực phẩm

Chiều 24-10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật An toàn thực phẩm (ATTP) sửa đổi. Đa số ý kiến ĐBQH cho rằng, ATTP là vấn đề đặc biệt quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng, chất lượng cuộc sống của nhân dân, sự phát triển của giống nòi và bảo đảm phát triển bền vững. Tuy vậy, thực tiễn quản lý ATTP thời gian qua bộc lộ nhiều hạn chế… Vì vậy, việc sửa đổi là rất cần thiết.

Phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu thảo luận tổ

Phát biểu thảo luận tại Tổ 13, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đánh giá, dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) đã có bước tiến khi xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về ATTP. Tuy nhiên, mô hình được thiết kế vẫn có nguy cơ mới dừng ở một đầu mối điều phối, chưa thực sự bảo đảm một cơ quan chịu trách nhiệm đến cùng.

Phó Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng: khoản 2 Điều 63 của dự thảo Luật xác định Bộ Y tế là cơ quan đầu mối, nhưng đồng thời vẫn giao nhiều Bộ thực hiện nhiệm vụ quản lý chuyên ngành. Trong khi đó, Điều 64 tiếp tục giao Bộ Y tế thực hiện nhiệm vụ hậu kiểm đối với thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của các Bộ chuyên ngành khác khi cần thiết.

Vì thế, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định nhằm phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa Bộ Y tế với tư cách cơ quan đầu mối và các Bộ quản lý chuyên ngành, bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một cơ quan chịu trách nhiệm chính và xác định rõ trách nhiệm đến cùng khi xảy ra vi phạm, sự cố.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu thảo luận tổ

Phát biểu thảo luận tại Tổ 3, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh mục tiêu, tinh thần chung đối với Luật ATTP (sửa đổi) là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và bảo đảm ATTP, đồng thời tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo Thủ tướng, điểm quan trọng nhất tại dự thảo luật này là Chính phủ đã đề xuất nhiều cơ chế chính sách mới, như quản lý theo nguy cơ (theo rủi ro), theo chuỗi, chuyển đổi số và đặc biệt là một đầu mối quản lý thống nhất.

Cùng đó, Bộ Y tế sẽ là cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm về ATTP. Tại địa phương sẽ là Sở Y tế và cấp xã sẽ có Phòng Văn hóa - Xã hội. Trong đó sẽ phải bổ sung nhân sự để chuyên về lĩnh vực bảo đảm ATTP.

"Đây là quan điểm để bảo đảm sự thống nhất rất cao, một đầu mối về quản lý nhà nước về VSATTP. Các lĩnh vực này bảo đảm thống nhất một việc thì chỉ có một cơ quan chủ trì" - Thủ tướng nhấn mạnh.

Về cơ chế hậu kiểm, tần suất kiểm tra, theo quy định doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn, vậy cơ chế kiểm soát sẽ như thế nào? Theo Thủ tướng, trách nhiệm không chỉ mỗi cơ quan quản lý nhà nước mà đòi hỏi sự tham gia của Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp sản xuất trong ngành, và người tiêu dùng cũng phải đấu tranh mạnh mẽ với những hành vi vi phạm về ATTP.

Chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"

Phát biểu tại Tổ 7 (gồm Đoàn ĐBQH TP. Bắc Ninh và Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo đã thông tin thêm về các vấn đề ĐBQH quan tâm.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu thảo luận tổ

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, mục tiêu cao nhất của dự thảo Luật là "sức khỏe của người dân là trên hết và trước hết".

Cơ quan quản lý nhà nước cũng phải giải bài toán hài hòa lợi ích: vừa bảo đảm ATTP cho người tiêu dùng, vừa tạo môi trường sản xuất, kinh doanh thông thoáng, không gây cản trở hay gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Các quy định cũng phải đáp ứng yêu cầu thương mại quốc tế, tránh gây ách tắc hoạt động xuất nhập khẩu thực phẩm.

Với quan điểm đó, dự thảo Luật ATTP (sửa đổi) tập trung vào 5 nhóm thay đổi lớn, gồm: quản lý ATTP theo chuỗi; cắt giảm thủ tục hành chính; xây dựng hệ thống số hóa thông tin, dữ liệu; quản lý thực phẩm kinh doanh trên môi trường điện tử và xác định một cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về ATTP.

Phân tích cụ thể hơn về mô hình quản lý, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, trước đây, trách nhiệm quản lý ATTP được phân chia theo ngành hàng. Bộ Y tế quản lý 6 trong tổng số 33 nhóm ngành hàng, Bộ Công Thương quản lý 8 nhóm, còn Bộ NN&MT quản lý 19 nhóm.

Còn theo định hướng mới, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thống nhất về ATTP, nhưng không đồng nghĩa với việc tiếp quản toàn bộ hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan lý giải, trách nhiệm quản lý sản xuất ban đầu vẫn cần được phân định với trách nhiệm bảo đảm ATTP. Chẳng hạn, ngành nông nghiệp quản lý việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, còn yêu cầu về ngưỡng tồn dư và ảnh hưởng đến sức khỏe con người phải được kiểm soát trong chuỗi ATTP.

Theo Bộ trưởng Bộ Y tế, để mô hình quản lý mới vận hành hiệu quả, cần có cơ chế phối hợp liên ngành, bố trí nhân lực chuyên môn từ cấp cơ sở, đầu tư thiết bị, hạ tầng và hệ thống kiểm nghiệm. Công tác giám sát cũng cần sự tham gia của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và người dân nhằm phát hiện sớm các vi phạm ngay tại cơ sở.

Người đứng đầu ngành y tế khẳng định, không thể chỉ dựa vào một cơ quan hay riêng ngành y tế để giải quyết toàn bộ vấn đề ATTP. Các bộ, ngành, địa phương cần cùng vào cuộc, đồng thời bảo đảm điều kiện về nhân lực và cơ chế phối hợp để những quy định mới có thể triển khai trong thực tế.

“Cùng với công tác hậu kiểm thường xuyên của ngành Y tế và các lực lượng chức năng, sự đồng hành giám sát trực tiếp từ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng người dân tại cơ sở sẽ là "màng lọc" hiệu quả nhất để kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ ban đầu” – Bộ trưởng Đào Hồng Lan nói.