Quản lý điện thoại học sinh: Cách làm mới từ địa phương đầu tiên trong cả nước

Ảnh minh họa

Ngày 13.7, UBND xã Hòa Vang (Đà Nẵng) đã ban hành Quyết định 959/QĐ-UBNDQuy định tạm thời về một số biện pháp quản lý việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội và hỗ trợ chuyển đổi số an toàn đối với học sinh dưới 16 tuổi trên địa bàn. Đây là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành quy định riêng về quản lý việc sử dụng điện thoại và mạng xã hội đối với học sinh dưới 16 tuổi.

Điểm đáng chú ý là quy định không đi theo hướng cấm tuyệt đối. Học sinh vẫn có thể mang điện thoại đến trường nhưng phải tắt nguồn hoặc chuyển sang chế độ im lặng, gửi tại tủ bảo quản của lớp và chỉ được sử dụng khi giáo viên cho phép để phục vụ hoạt động học tập.

Mỗi lớp được bố trí tủ bảo quản điện thoại ở vị trí thuận tiện, dễ giám sát, khuyến khích lắp camera theo dõi và đưa vào nội quy nhà trường. Đồng thời, các trường không được yêu cầu học sinh phải có điện thoại để học, mà phải có phương án thay thế đối với những em không có thiết bị công nghệ.

Nhìn vào các quy định này có thể thấy tư duy quản lý của địa phương. Thay vì coi điện thoại là "thủ phạm" và tìm cách loại bỏ, Hòa Vang lựa chọn quản lý cách sử dụng. Điều đó cũng phù hợp với thực tế khi rất khó để tách trẻ em ra khỏi môi trường số trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Thực tế, chiếc điện thoại luôn mang hai mặt. Nó giúp học sinh tiếp cận tri thức nhanh hơn, học tập linh hoạt hơn và làm quen với những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI). Nhưng chỉ cần thiếu kiểm soát, thiết bị này cũng có thể kéo các em vào mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, video ngắn hay những nội dung chưa phù hợp với lứa tuổi.

Không ít mâu thuẫn giữa học sinh hiện nay cũng bắt đầu từ các hội nhóm trên mạng xã hội rồi kéo ra ngoài đời thực. Bên cạnh đó là tình trạng mất tập trung trong học tập, lệ thuộc vào màn hình, ảnh hưởng sức khỏe tinh thần và khả năng giao tiếp trực tiếp - những vấn đề ngày càng được nhắc đến nhiều trong môi trường học đường.

Có lẽ vì vậy mà quy định của Hòa Vang không chỉ hướng đến nhà trường. Gia đình cũng được giao trách nhiệm quản lý việc sử dụng điện thoại của con theo từng độ tuổi, hạn chế trang bị điện thoại thông minh riêng cho học sinh tiểu học khi chưa thực sự cần thiết, theo dõi nội dung trẻ tiếp cận trên mạng và khuyến khích các hoạt động như đọc sách, thể thao, giao tiếp trực tiếp...

Ở chiều ngược lại, nhà trường được yêu cầu ưu tiên sử dụng các nền tảng chuyên dụng của ngành giáo dục thay vì phụ thuộc vào mạng xã hội trong trao đổi, học tập; đồng thời tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng an toàn trên môi trường mạng và từng bước triển khai chương trình giáo dục công dân số, AI.

Có thể nói, quy định này đặt cả ba bên gồm gia đình, nhà trường và chính quyền vào cùng một "đường ray". Khi việc quản lý không còn là trách nhiệm của riêng phụ huynh hay giáo viên, khả năng thực hiện đồng bộ cũng cao hơn.

Thực tế, trước khi ban hành quy định, địa phương đã lấy ý kiến hơn 2.700 phụ huynh cùng các trường học và nhiều đơn vị liên quan. Ban đầu vẫn có những băn khoăn về việc liên lạc với con khi cần thiết. Tuy nhiên, sau khi được giải thích rằng học sinh không bị cấm mang điện thoại mà chỉ quản lý cách sử dụng, đa số phụ huynh đều đồng tình vì cho rằng đây là điều nhiều gia đình mong muốn nhưng khó tự thực hiện.

Khảo sát với 2.707 phụ huynh cũng cho thấy 79,2% đánh giá điện thoại và mạng xã hội ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc học tập, rèn luyện của học sinh; 95,5% cho rằng cần có giải pháp quản lý, hạn chế sử dụng đối với học sinh dưới 16 tuổi. Những con số này phản ánh mối lo không còn là câu chuyện của từng gia đình mà đã trở thành vấn đề chung của xã hội.

Dưới góc độ tâm lý học và giáo dục, nhiều chuyên gia cũng cho rằng việc sử dụng điện thoại quá thường xuyên có thể khiến trẻ giảm khả năng tập trung, phụ thuộc vào các kích thích ngắn từ mạng xã hội, ảnh hưởng đến tư duy phản biện, trí nhớ dài hạn và chất lượng giấc ngủ.

Việc giao tiếp chủ yếu qua màn hình còn khiến trẻ ít có cơ hội rèn luyện khả năng đồng cảm, giải quyết xung đột trong đời thực. Trong khi đó, những hình ảnh được chọn lọc trên mạng dễ tạo áp lực so sánh, làm giảm lòng tự trọng và gia tăng cảm giác bất an. Nguy hiểm hơn, việc tiếp xúc thường xuyên với các nội dung độc hại hoặc hội nhóm kích động có thể khiến trẻ dần coi bạo lực là cách giải quyết mâu thuẫn.

Tất nhiên, từ quy định của một địa phương đến việc áp dụng rộng rãi trên cả nước vẫn còn khoảng cách. Nhiều ý kiến cho rằng nếu muốn nhân rộng mô hình này cần có một khung định hướng chung từ Bộ Giáo dục và Đào tạo để các địa phương vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế. Các trường cũng cần chuẩn bị hạ tầng như tủ bảo quản điện thoại, quy trình thu - trả thiết bị rõ ràng và triển khai theo lộ trình thí điểm thay vì áp dụng đồng loạt...