Quản lý dòng chảy thực phẩm liền mạch, minh bạch và có trách nhiệm giải trình

Làm rõ hơn lộ trình thực hiện truy xuất nguồn gốc

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn TP Hà Nội) đánh giá cao Chính phủ, Cơ quan chủ trì soạn thảo cùng Cơ quan chủ trì thẩm tra đã rất nỗ lực trong việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật, trong đó đã thực hiện tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, tiếp cận theo hướng quản lý rủi ro và phân cấp mạnh mẽ hơn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, tạo động lực, khơi thông nguồn lực, bảo vệ sức khỏe Nhân dân thì việc quản lý ATTP trên cơ sở chuỗi giá trị hay chuỗi cung ứng (từ sản xuất ban đầu đến tiêu dùng) là hết sức quan trọng, bảo đảm yêu cầu không chỉ là việc kiểm tra từng khâu riêng lẻ, mà là quản lý dòng chảy của thực phẩm từ nông trại đến bàn ăn một cách liền mạch, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

Góp ý tập trung vào nội dung này, đại biểu nêu 3 nhóm vấn đề lớn nhằm bảo đảm tính đồng bộ, khả thi và thực chất của dự thảo Luật.

Thứ nhất, về tính liên kết trong chuỗi cung ứng và mối quan hệ với các luật chuyên ngành, đại biểu nhận định, dự thảo Luật đã quy định quản lý theo chuỗi cung ứng tại khoản 4 Điều 4 và giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý về hoạt động sản xuất ban đầu về trồng trọt, chăn nuôi, thú y, thủy sản, bảo vệ và kiểm dịch thực vật (khoản 2 Điều 65).

Tuy nhiên, yêu cầu quản lý chuỗi giá trị đòi hỏi sự thống nhất từ khâu nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ đến chế biến, bảo quản và lưu thông. Do đó, đại biểu đề nghị rà soát lại Điều 3 về áp dụng Luật.

“Việc dẫn chiếu "thực hiện quy định của Luật ATTP" khi có quy định khác nhau giữa Luật ATTP và Luật khác là cần thiết, nhưng cần làm rõ nguyên tắc "Một sản phẩm, một chuỗi, một đầu mối chịu trách nhiệm chính", bảo đảm thực hiện đúng Kết luận số 114-KL/TW ngày 03/11/2026 của Bộ Chính trị”, đại biểu nhấn mạnh.

Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu thực chất giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương để tránh tình trạng cát cứ, chồng chéo trong phân công, đặc biệt là tại các điểm giao thoa như: cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối, hay thực phẩm tươi sống bao gói sẵn.

Thứ hai, về quản lý rủi ro và truy xuất nguồn gốc, cho rằng đây chính là "linh hồn" của chuỗi giá trị, đại biểu chỉ ra, dự thảo Luật dành Chương VI về biện pháp quản lý ATTP và Điều 51 để quy định về phân tích nguy cơ, phân loại thực phẩm nguy cơ cao/thấp.

Tuy vậy, đại biểu cho rằng cần làm rõ hơn lộ trình thực hiện truy xuất nguồn gốc. Theo đại biểu, dự thảo Luật quy định thực phẩm nguy cơ cao phải thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm hàng hóa, nhưng cần quy định lộ trình cụ thể, khả thi và có cơ chế hỗ trợ cho các cơ sở nhỏ lẻ, hộ gia đình - những chủ thể chiếm tỷ trọng lớn trong chuỗi giá trị nông sản Việt Nam.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định về hộ chiếu số cho sản phẩm hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc tối thiểu đối với các sản phẩm thiết yếu, đồng thời có chính sách hỗ trợ công nghệ, đào tạo cho các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ để họ không bị "bỏ lại phía sau" trong quá trình chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, tại Điều 19 về Cơ sở dữ liệu về ATTP, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Y tế trong việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của các Bộ, ngành và địa phương theo đúng tinh thần “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”

Thứ ba, về nâng cao hiệu lực thi hành, nhấn mạnh tư duy "quản lý" sang "kiến tạo và phục vụ", đại biểu chỉ ra, dự thảo Luật đã có những quy định cắt giảm thủ tục, phân cấp mạnh cho địa phương (Điều 72) và quy định rõ về hậu kiểm (Điều 57).

Song, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cơ chế phản hồi từ doanh nghiệp, người dân một cách thường xuyên, thực chất hơn. Đồng thời, tại Điều 46 về hình thức công bố, tiêu chí phân loại, đối tượng công bố sản phẩm và miễn công bố sản phẩm, đại biểu đề nghị rà soát lại danh mục các sản phẩm phải đăng ký công bố để bảo đảm thực sự cần thiết, theo thông lệ quốc tế, tránh tạo gánh nặng hành chính không đáng có cho doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Giải quyết tận gốc những điểm nghẽn

Nhấn mạnh quan điểm ATTP không chỉ là chuyện miếng ăn hàng ngày, mà quan trọng hơn, đây là sức khỏe của Nhân dân, nòi giống của dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước, đại biểu đại Tô Ái Vang (Đoàn TP Cần Thơ) cho rằng một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi nó giải quyết được tận gốc những điểm nghẽn của thực tiễn và pháp lý nhằm bảo vệ sức khỏe của hơn 100 triệu người dân Việt Nam.

Đại biểu Tô Ái Vang phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Trên tinh thần đó, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị, về quản lý thực phẩm và nguyên liệu nhập khẩu, cần đi thẳng vào việc kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, xóa bỏ kẽ hở pháp lý và chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị kỹ thuật số. Do đó, đại biểu đề nghị thiết kế chặt chẽ hơn quy định liên quan đến các nội dung này tại các Điều 6, 7, 8 và 11 của dự thảo Luật.

Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, người tiêu dùng đôi khi còn hạn chế về nhận thức, nhưng phần lớn là do họ thiếu thông tin, không có công cụ để tự bảo vệ mình giữa một “trận đồ” thực phẩm thật giả lẫn lộn. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định Bộ Y tế chủ trì vận hành ứng dụng Nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia công khai trên điện thoại di động; người dân chỉ cần quét mã QR là tra cứu được ngay nhật ký sản xuất, chứng nhận an toàn cũng như lịch sử xử phạt của cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ chế cảnh báo Luồng Đỏ liên thông; khi cơ sở bị kết luận vi phạm nghiêm trọng thì hệ thống dữ liệu quốc gia phải tự động cập nhật cơ sở đó vào Luồng Đỏ vi phạm trong vòng 24 giờ. Đồng thời, bắt buộc các sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến phải tự động ngắt kết nối hoặc hiển thị cảnh báo Luồng Đỏ đối với gian hàng đó.

Đặc biệt, về kích hoạt tố giác và truyền thông, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế trích tỷ lệ phần trăm tiền phạt vi phạm để thưởng cho người dân khi tố giác chính xác.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước, đại biểu kiến nghị luật hóa nguyên tắc “Một sản phẩm, một khâu – Một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm đến cùng”. Theo đó, tại Điều 71, cần cá thể hóa trách nhiệm pháp lý của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp khi để xảy ra các điểm nóng về thực phẩm bẩn, lò mổ chui hoặc ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng kéo dài trên địa bàn.

Về chế tài xử lý, đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc xử phạt tài chính triệt để. Đặc biệt, đối với hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại, làm giả hồ sơ thực phẩm, đại biểu cho rằng phải quy định chế tài cấm vĩnh viễn cá nhân, chủ cơ sở đó thành lập hoặc quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.