Quản lý người bắt buộc chữa bệnh: Camera giám sát nhưng phải tôn trọng quyền riêng tư

Nghị định 257/2026/NĐ-CP Chính phủ về tổ chức quản lý người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh trong thời gian điều trị tại cơ sở khám, chữa bệnh đã thể hiện sự chuyển đổi rõ nét trong tư duy quản lý, kết hợp giữa bảo đảm an ninh, yêu cầu chuyên môn và tôn trọng quyền con người, quyền riêng tư của người bệnh.

Nhiều quy định mới trong quản lý người bắt buộc chữa bệnh phải đảm bảo tôn trọng quyền riêng tư. Ảnh NIMH

An ninh nhưng không đánh đổi quyền riêng tư

Điểm mới đáng chú ý của Nghị định 257 là quy định về hệ thống camera giám sát.

Theo đó, khu điều trị bắt buộc phải lắp đặt camera tại các khu vực cần thiết nhằm quan sát liên tục, phát hiện sớm các hành vi có nguy cơ gây mất an toàn, nâng cao hiệu quả quản lý.

Tuy nhiên, lần đầu tiên văn bản pháp luật nhấn mạnh yêu cầu việc giám sát phải "tôn trọng quyền riêng tư của người bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh".

Quy định này thể hiện quan điểm rất rõ: Việc tăng cường các giải pháp bảo đảm an ninh không đồng nghĩa với việc xâm phạm quyền riêng tư hay nhân phẩm của người bệnh.

Camera được sử dụng nhằm phục vụ công tác điều trị và phòng ngừa rủi ro, nhưng vẫn phải bảo đảm các quyền hợp pháp của người đang điều trị.

Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận, phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền con người trong hoạt động khám, chữa bệnh cũng như trong thi hành các biện pháp tư pháp.

Quản lý theo mức độ nguy hiểm thay vì áp dụng cứng nhắc

Một điểm mới khác là Nghị định không áp dụng một mô hình quản lý đồng nhất đối với tất cả người bị bắt buộc chữa bệnh.

Việc tiếp nhận và bố trí điều trị trên cơ sở phân loại theo tình trạng tâm thần, mức độ nguy hiểm đối với bản thân và người xung quanh cũng như yêu cầu chuyên môn.

Tương ứng với từng mức độ nguy cơ, cơ sở điều trị có thể áp dụng các biện pháp phù hợp như yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm nội quy, tăng cường giám sát, bố trí lực lượng bảo vệ phối hợp với nhân viên y tế hoặc cách ly …

Như vậy, việc quản lý không còn mang tính hành chính cứng nhắc mà hướng tới đánh giá từng trường hợp cụ thể, vừa bảo đảm an toàn, vừa tránh áp dụng các biện pháp hạn chế quá mức đối với người bệnh.

Đây cũng là cơ sở để các quyết định quản lý gắn chặt với yêu cầu điều trị và diễn biến bệnh lý thay vì chỉ dựa trên việc người đó đang bị áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh.

Quy trình riêng khi người bệnh phải điều trị bệnh khác

Trong thực tế, người bị bắt buộc chữa bệnh không chỉ mắc rối loạn tâm thần mà còn có thể cần cấp cứu, phẫu thuật hoặc điều trị các bệnh lý thuộc chuyên khoa khác.

Để giải quyết tình huống này, Nghị định lần đầu tiên quy định quy trình phối hợp khá chi tiết: Trước khi chuyển người bệnh sang cơ sở khám, chữa bệnh khác phải hội chẩn chuyên môn, trừ trường hợp cấp cứu; lập biên bản bàn giao và chuyển đầy đủ hồ sơ chuyên môn.

Trường hợp người bệnh phải điều trị nội trú tại cơ sở khác, trách nhiệm quản lý được phân định rõ giữa cơ sở điều trị bắt buộc và cơ sở tiếp nhận điều trị, đồng thời có thể đề nghị công an cấp xã phối hợp nếu cần thiết.

Liệu pháp điều trị bằng âm nhạc tại Viện Sức khỏe tâm thần Quốc gia

Người thân có quyền đồng hành nhưng phải tuân thủ quy định

Theo Nghị định, người thân thích được gặp, phối hợp chăm sóc người bệnh và có quyền kiến nghị, phản ánh, khiếu nại hoặc tố cáo liên quan đến công tác quản lý.

Nhưng, người thân phải xuất trình giấy tờ, tuân thủ quy định kiểm soát an ninh; không được quay phim, chụp ảnh, ghi âm trong quá trình thăm gặp; không mang các vật dụng nguy hiểm hoặc chất cấm vào khu điều trị; đồng thời có trách nhiệm phối hợp truy tìm nếu người bệnh bỏ trốn.

Việc quy định đồng thời quyền và nghĩa vụ của người thân giúp tăng cường sự phối hợp giữa gia đình và cơ sở điều trị, đồng thời bảo đảm môi trường điều trị an toàn cho tất cả người bệnh và nhân viên y tế.

Có thể thấy, thông điệp xuyên suốt của Nghị định 257/2026/NĐ-CP là chuyển từ tư duy "quản lý đơn thuần để bảo đảm an ninh" sang mô hình quản lý dựa trên sự hài hòa giữa yêu cầu an ninh, mục tiêu điều trị và bảo vệ quyền con người.

Những quy định mới đều hướng tới xây dựng một cơ chế quản lý chặt chẽ nhưng nhân văn, đặt người bệnh vào trung tâm của hoạt động chăm sóc và điều trị.