Quản trị không gian biển theo hướng hiện đại, tổng hợp, thống nhất

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Tăng cường điều phối liên ngành, liên vùng, phân quyền gắn với hậu kiểm

Sáng 18/9, Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tổ chức Phiên họp thẩm tra sơ bộ Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Theo Tờ trình của Chính phủ, Dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) gồm 6 chương, 76 điều với 4 nhóm chính sách lớn.

Dự thảo Luật hoàn thiện chính sách và nguyên tắc quản lý theo hướng quản trị biển hiện đại, tổng hợp, thống nhất; làm rõ trách nhiệm của Chính phủ, cơ quan quản lý tổng hợp, Bộ, cơ quan ngang Bộ và chính quyền địa phương; tăng cường điều phối liên ngành, liên vùng, phân quyền gắn với hậu kiểm và trách nhiệm giải trình.

Các nội dung bổ sung của Dự thảo Luật gồm: Chế định quản lý, sử dụng không gian biển; cơ chế giải quyết chồng lấn, xung đột trong sử dụng không gian biển; phân định trách nhiệm quản lý hành chính trên biển; quản lý đảo nhân tạo, công trình trên biển; cơ chế xác lập và thực hiện quyền sử dụng khu vực biển: giao, cho thuê, đăng ký; đấu giá…; cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển hoạt động kinh tế trên biển, hải đảo theo nguyên tắc, tiêu chí, đối tượng và điều kiện cụ thể…; cơ chế kiểm soát dự án, hoạt động có yếu tố nước ngoài và giao dịch quyền sử dụng khu vực biển…

Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo.

Theo Cơ quan thẩm tra, Chương III quy định cụ thể về phân bổ không gian biển, xác lập quyền sử dụng khu vực biển và các chính sách ưu đãi phát triển kinh tế biển là điểm mới cốt lõi của Dự thảo Luật. Chính phủ cần tiếp tục làm rõ quy định phân vùng sử dụng biển để tránh tạo thêm cấp quy hoạch, đồng thời hoàn thiện cơ chế giải quyết xung đột giữa các nhu cầu sử dụng biển liên ngành, liên vùng.

Đối với quy định về đảo nhân tạo và công trình trên biển tại Điều 23, Thường trực Ủy ban yêu cầu bảo đảm tính thống nhất với các trường hợp giao, thuê khu vực biển và không làm thay đổi phân loại công trình theo pháp luật chuyên ngành.

Nhằm bảo đảm tính cạnh tranh công khai, Cơ quan thẩm tra tán thành nguyên tắc đấu giá quyền sử dụng khu vực biển có tiềm năng, đồng thời đề nghị phân biệt rõ giữa chính sách ưu đãi với cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.

Đối với các quy định mới như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và Quỹ không gian biển, Cơ quan thẩm tra đề nghị cần làm rõ phạm vi, thẩm quyền và mục đích thành lập để bảo đảm rút ngắn thủ tục đầu tư, không mở rộng chính sách vượt quá thẩm quyền.

Tháo gỡ vướng mắc pháp lý, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu đề xuất hoàn thiện thể chế quản trị không gian biển quốc gia hiện đại dựa trên dữ liệu số và quy hoạch không gian biển, đồng thời bổ sung các khái niệm mới như biển sâu, kinh tế tuần hoàn biển, carbon xanh và khung chính sách ưu đãi cho các ngành công nghệ cao.

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Để khơi thông nguồn lực phát triển, đại biểu kiến nghị cần tháo gỡ các vướng mắc pháp lý cốt lõi như: xây dựng cơ chế đăng ký quyền sở hữu công trình, tài sản trên biển phục vụ thế chấp huy động vốn; hoàn thiện cơ chế tài chính và trách nhiệm bồi thường khi khai thác đa mục đích, cần quy định nguyên tắc phân bổ nghĩa vụ tài chính theo tầng không gian thực tế sử dụng.

Đồng thời, cần bổ sung căn cứ pháp lý chuyên ngành để xử lý tranh chấp và phân định trách nhiệm bồi thường khi xảy ra sự cố kỹ thuật hay ô nhiễm giữa các chủ thể.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh việc quy định rõ về phân định ranh giới và thẩm quyền giao biển, bảo vệ quyền tiếp cận biển và không gian sinh hoạt cộng đồng của người dân, bảo đảm sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số ven biển; thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích công bằng từ nguồn thu tín chỉ carbon cho người dân trực tiếp tham gia bảo vệ rừng và hệ sinh thái biển.

Chỉ đạo tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo ngành sang quản trị không gian biển tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia; phân định rõ trách nhiệm giữa Chính phủ, Bộ quản lý tổng hợp về biển và các Bộ, ngành, địa phương; hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành để xử lý dứt điểm các vướng mắc, chồng lấn trong sử dụng không gian biển.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu, Dự thảo cần làm rõ bản chất của quyền sử dụng khu vực biển, mối quan hệ giữa giao, cho thuê, đăng ký khu vực biển với pháp luật chuyên ngành; cơ chế đấu giá gắn với đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư; quy định rõ ràng chế độ quản lý đối với đảo nhân tạo và công trình trên biển…

Bên cạnh đó, cần có chính sách ưu đãi thúc đẩy kinh tế biển xanh và khai thác hiệu quả tiềm năng trên tất cả các tầng: mặt biển, đáy biển, lòng đất dưới đáy biển và vùng trời trên biển, nhất là các vùng biển sâu, biển xa.

Đối với các công nghệ và mô hình kinh tế biển mới, Dự thảo Luật cần quy định cụ thể phạm vi, điều kiện áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Về Quỹ không gian biển, Cơ quan soạn thảo cần đánh giá kỹ cơ sở pháp lý, mục đích và phương thức vận hành để quỹ hoạt động thực chất, góp phần rút ngắn thời gian và chi phí đầu tư.

Đồng thời, Luật phải hoàn thiện quy định về hành lang bảo vệ bờ biển, sức chịu tải môi trường, kiểm soát ô nhiễm, cơ chế bồi thường thiệt hại do sự cố ô nhiễm dầu và bảo tồn đa dạng sinh học biển,…bảo đảm tính đồng bộ với pháp luật về đất đai, xây dựng và bảo vệ môi trường.