'Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi'

Sự kiện được triển khai đồng thời tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, thu hút hơn 300 đại biểu là các chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, trọng tài viên và đại diện doanh nghiệp tham dự. Đây cũng là sự kiện tổng kết chuỗi hoạt động AMS 2026, khép lại một chuỗi các chương trình chuyên môn với nhiều nội dung trao đổi có giá trị, góp phần thúc đẩy nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực tiễn trong lĩnh vực trọng tài và hòa giải thương mại tại Việt Nam.

Toàn cảnh Hội thảo tại điểm cầu Trường Đại học Luật Hà Nội

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS. TS. Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch VIAC nhấn mạnh, sự gia tăng của các tranh chấp dạng chuỗi là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế theo hướng phức hợp. Mô hình tố tụng trọng tài truyền thống – vốn được thiết kế cho các tranh chấp đơn lẻ – đang bộc lộ những hạn chế nhất định khi xử lý các tranh chấp có tính liên kết cao. Trước thực tiễn đó, VIAC đang chủ động nghiên cứu, tìm kiếm và từng bước hoàn thiện các cơ chế phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và giải quyết tranh chấp dạng chuỗi, bao gồm các định hướng liên quan.

GS. TS. Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch VIAC phát biểu khai mạc

Chủ tịch VIAC cho hay, sự hình thành các chuỗi tranh chấp không chỉ ảnh hưởng đến tiến trình kinh doanh – đầu tư của doanh nghiệp mà còn đang đặt ra nhiều thách thức lớn cho hoạt động giải quyết tranh chấp, trong đó có tài phán trọng tài. Sự gia tăng của các chuỗi tranh chấp khiến mô hình tố tụng trọng tài truyền thống – được thiết kế chủ yếu để giải quyết các tranh chấp đơn lẻ, xuất hiện nhiều bất cập. Bởi lẽ, các tranh chấp có tính chuỗi đòi hỏi cách tiếp cận mới hơn, không chỉ là giải quyết từng vụ riêng biệt mà còn là quản trị toàn bộ “hệ sinh thái tranh chấp” một cách nhất quán, chặt chẽ. Vì lẽ đó, vấn đề “quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi” mà chúng ta thảo luận trong các sự kiện trước đây và tại Diễn đàn ngày hôm nay không còn là một vấn đề lý luận thuần túy mà là yêu cầu thực tiễn cấp thiết. Quản trị tố tụng không chỉ dừng lại ở việc điều hành thủ tục tố tụng, mà còn bao hàm việc nhận diện sớm các mối liên hệ giữa các tranh chấp, lựa chọn cơ chế xử lý phù hợp, điều phối giữa các bên và các hội đồng trọng tài, cũng như đảm bảo tính nhất quán và hiệu quả của các phán quyết.

“Trên thế giới, nhiều tổ chức trọng tài quốc tế đã sớm nhận diện xu hướng này và có những phản ứng tương ứng. Các quy tắc tố tụng hiện đại đã bổ sung các cơ chế như gộp vụ việc, tham gia của nhiều bên, giải quyết tranh chấp hàng loạt, hay thậm chí là điều phối giữa các hội đồng trọng tài khác nhau. Những công cụ này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, mà còn hạn chế nguy cơ đưa ra các phán quyết mâu thuẫn, từ đó nâng cao hiệu quả tổng thể của quá trình giải quyết chuỗi tranh chấp. Tại Việt Nam, thực tiễn cũng cho thấy VIAC cũng như các tổ chức trọng tài khác đang từng bước tiếp cận và áp dụng các phương thức quản trị tiên tiến này. Tuy nhiên, do đặc thù của hệ thống pháp lý và mức độ phát triển của thị trường, việc quản trị các chuỗi tranh chấp vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức từ việc nhận diện, thu thập và đánh giá chứng cứ, cho đến việc điều phối thủ tục và yêu cầu về tính thống nhất trong phán quyết. Điều này đòi hỏi không chỉ sự hoàn thiện về quy tắc tố tụng, mà còn cần sự hoàn thiện khung pháp lý trọng tài hiện hành” - GS. TS. Lê Hồng Hạnh nói.

GS. TS. Đỗ Văn Đại - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh cũng cho rằng, trong bối cảnh hệ thống pháp luật còn đang hoàn thiện, sự gia tăng của các tranh chấp có tính chuỗi đặt ra nhiều thách thức mới, đòi hỏi các tổ chức trọng tài cần chủ động nhận diện và nghiên cứu các cơ chế phù hợp, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Đại diện Trường Đại học Luật Hà Nội, PGS. TS. Nguyễn Bá Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội đánh giá, Hội thảo là diễn đàn có giá trị trong việc kết nối giữa nghiên cứu và thực tiễn áp dụng pháp luật. Ông nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết của việc nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế trong quản trị tố tụng trọng tài, qua đó góp phần hoàn thiện khung pháp lý và các quy tắc tố tụng tại Việt Nam. Đồng thời, ông cũng ghi nhận sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo và VIAC trong việc thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực giải quyết tranh chấp.

PGS. TS. Nguyễn Bá Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu

Tại Hội thảo, các chuyên gia đã tập trung trao đổi, phân tích các vấn đề cốt lõi trong quản trị tố tụng trọng tài đối với tranh chấp dạng chuỗi như:Gộp vụ tranh chấp đối với các tranh chấp dạng chuỗi; Quản trị và xem xét chứng cứ trong tranh chấp dạng chuỗi; Cơ chế xét xử “mẫu”: Thuận lợi, thách thức và mức độ khả thi khi áp dụng với tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam; Nguyên tắc bảo mật và mức độ tham khảo đối với phán quyết trọng tài trong tranh chấp dạng chuỗi; Án lệ trọng tài” (Arbitral Precedent): Định nghĩa, kinh nghiệm quốc tế và những vấn đề đặt ra khi áp dụng trong tranh chấp dạng chuỗi tại Việt Nam...

Từ các trao đổi tại Hội thảo, một số định hướng quan trọng đã được gợi mở nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực tiễn áp dụng tại Việt Nam trong bối cảnh các tranh chấp có cấu trúc phức hợp ngày càng gia tăng. Theo đó, các ý kiến thống nhất về sự cần thiết phải từng bước hoàn thiện các cơ chế xử lý tranh chấp nhiều bên và gộp vụ, phù hợp với đặc thù của các quan hệ pháp lý liên kết. Đồng thời, yêu cầu xây dựng một cơ chế quản trị và đánh giá chứng cứ hiệu quả, có khả năng xử lý khối lượng thông tin lớn và mang tính liên vụ cũng được đặt ra như một ưu tiên cấp thiết.

Các chuyên gia, diễn giả nhận Kỷ niệm chương của Ban tổ chức

Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế được nhấn mạnh như một hướng đi cần thiết, nhằm bảo đảm sự tiệm cận với thông lệ quốc tế nhưng vẫn phù hợp với khuôn khổ pháp luật trong nước. Song song với đó, các chuyên gia cũng đề cao yêu cầu tăng cường tính nhất quán trong giải quyết tranh chấp, đồng thời bảo đảm nguyên tắc độc lập trong hoạt động xét xử của Hội đồng Trọng tài – một yếu tố nền tảng bảo đảm tính hợp pháp và khả năng thi hành của phán quyết./.