Quảng Ngãi: Khi học trò trở thành 'người giữ lửa' văn hóa Xơ Đăng

Từ ký ức gia đình đến khát vọng giữ gìn bản sắc

Trường THCS xã Đăk Pxi hiện có hơn 500 học sinh, trong đó trên 95% là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Giữa không gian học đường ấy, việc một câu lạc bộ múa xoang được thành lập không chỉ mang ý nghĩa sinh hoạt ngoại khóa, mà còn là dấu hiệu cho thấy văn hóa truyền thống vẫn đang được nuôi dưỡng từ chính thế hệ trẻ.

Nhà rông trở thành không gian sinh hoạt văn hóa quen thuộc của Câu lạc bộ múa xoang Trường THCS xã Đăk Pxi.

Ý tưởng hình thành câu lạc bộ bắt nguồn từ những ký ức rất riêng. Lớn lên trong tiếng chiêng, điệu múa của làng, em Y Phượng và Huỳnh Thị Tú Cẩm (học sinh lớp 9) sớm cảm nhận được vẻ đẹp của múa xoang Xơ Đăng. Khi người bà – biểu tượng gắn liền với những mùa lễ hội – qua đời, khoảng trống văn hóa ấy khiến các em nhận ra: điệu múa từng rất gần gũi nay đang dần thưa vắng trong đời sống của lớp trẻ.

Từ những trăn trở ấy, hai em mạnh dạn chia sẻ mong muốn với giáo viên, đề xuất ý tưởng lập một câu lạc bộ nhỏ để cùng nhau học múa, gìn giữ nét đẹp của dân tộc mình.

Nhà trường làm điểm tựa, học sinh làm trung tâm

Theo cô Lương Thị Giang, giáo viên Trường THCS xã Đăk Pxi, đề xuất của học sinh khiến cô vừa bất ngờ, vừa xúc động. Dù không phải người Xơ Đăng và không chuyên sâu về múa xoang, cô vẫn chủ động báo cáo, đề xuất với ban giám hiệu để tạo điều kiện cho các em có không gian sinh hoạt văn hóa đúng nghĩa.

Sự đồng thuận nhanh chóng được hình thành. Trong năm học 2024 – 2025, Câu lạc bộ múa xoang Trường THCS Đăk Pxi chính thức ra đời, thu hút hơn 50 học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 tham gia. Các buổi sinh hoạt được duy trì đều đặn từ một đến hai lần mỗi tuần, trở thành khoảng thời gian được học sinh mong chờ sau giờ học chính khóa.

Sự gặp gỡ giữa các thế hệ trong hành trình bảo tồn văn hóa

Để việc truyền dạy đảm bảo đúng bản sắc, nhà trường đã kết nối với bà Y Hlá (62 tuổi), Trưởng thôn Đăk Wek – một nghệ nhân múa xoang có uy tín trong cộng đồng. Khi biết tin học sinh mong muốn học múa, bà Y Hlá vui vẻ nhận lời, xem đó như một cái duyên đẹp giữa các thế hệ.

Nghệ nhân Y Hlá đồng hành cùng học sinh trong các buổi truyền dạy múa xoang.

Không chỉ truyền dạy kỹ thuật, bà Y Hlá còn kiên nhẫn giải thích cho học sinh ý nghĩa của từng động tác, từng nhịp bước – những chi tiết gắn liền với đời sống sản xuất, sinh hoạt truyền thống của người Xơ Đăng. Những buổi học diễn ra linh hoạt tại nhà rông, tại nhà nghệ nhân hay ngay trong khuôn viên trường, nhưng ở đâu cũng đầy ắp sự say mê và kết nối.

Điều đáng quý là trong quá trình học tập, học sinh không chỉ tiếp thu từ nghệ nhân mà còn chủ động hỗ trợ, hướng dẫn lẫn nhau. Sự lan tỏa ấy khiến ngày càng nhiều em nhỏ bày tỏ mong muốn được tham gia, biến câu lạc bộ thành một không gian văn hóa sống động, mang tính kế thừa tự nhiên.

Đưa văn hóa truyền thống trở thành nền tảng giáo dục

Từ những kết quả ban đầu, Trường THCS Đăk Pxi đang hướng tới việc mở rộng quy mô, đưa múa xoang trở thành một kỹ năng văn hóa quen thuộc đối với học sinh nữ trong trường. Song song đó, nhà trường cũng ấp ủ kế hoạch thành lập câu lạc bộ cồng chiêng, hoàn thiện hơn bức tranh bảo tồn văn hóa dân tộc trong môi trường học đường.

Theo đại diện nhà trường, việc lồng ghép các hoạt động văn hóa truyền thống không chỉ góp phần giữ gìn di sản, mà còn giúp học sinh hình thành niềm tự hào, ý thức trách nhiệm với bản sắc dân tộc ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Lan tỏa giá trị từ những điều giản dị

Câu lạc bộ múa xoang Trường THCS xã Đăk Pxi là minh chứng cho thấy: bảo tồn văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những chương trình lớn, mà có thể khởi nguồn từ tình yêu chân thành của học sinh, sự đồng hành của nhà trường và tâm huyết của nghệ nhân trong cộng đồng.

Hoạt động tập luyện cồng chiêng được Trường THCS xã Đăk Pxi duy trì nhằm bồi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc cho học sinh.

Từ những bước xoang mộc mạc nơi sân trường vùng cao, một mô hình giáo dục văn hóa giàu ý nghĩa đang được hình thành – lặng lẽ nhưng bền bỉ, cần được quan tâm, duy trì và nhân rộng trong hành trình phát triển văn hóa bền vững.

Khắc Mạnh