Quảng Ngãi: Những nông dân phát triển sinh kế bền vững từ cây bản địa

Sản phẩm nước cốt nhàu của anh Hà Huy Hậu (xã Trường Giang). (Ảnh: Đinh Hương/TTXVN)

Tận dụng lợi thế tự nhiên và nguồn dược liệu, cây trồng tại địa phương, nhiều nông dân Quảng Ngãi đã đổi mới tư duy, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và quy trình chế biến sâu để phát triển sản phẩm hàng hóa giá trị cao.

Những mô hình khởi nghiệp sáng tạo này không chỉ mang lại thu nhập bền vững cho người dân mà còn mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, bảo vệ hệ sinh thái và phát triển du lịch địa phương.

Nâng tầm giá trị cây nhàu trên đất gò đồi

Xã Trường Giang đang chứng kiến sự thay đổi rõ nét từ mô hình chuyển đổi cây trồng của anh Hà Huy Hậu. Mạnh dạn phá bỏ tư duy sản xuất truyền thống, anh Hậu đầu tư chuyển đổi toàn bộ diện tích đất đồi của gia đình sang trồng 300 cây nhàu - loại cây dược liệu từng mọc hoang dại và ít được chú ý. Cây nhàu có ưu điểm vượt trội là phù hợp thổ nhưỡng gò đồi cằn cỗi, kháng sâu bệnh tốt, chi phí phân bón thấp và không tốn nhiều công chăm sóc.

Chia sẻ về hiệu quả của mô hình, anh Hậu cho biết: “Toàn bộ sản lượng quả tươi thu hoạch từ vườn (từ 300 - 500 kg/tháng) đều được chúng tôi giữ lại hoàn toàn để đưa vào chế biến sâu, tuyệt đối không bán quả tươi thô ra thị trường. Nhờ áp dụng quy trình ủ lên men chuẩn, sản phẩm nước cốt nhàu nguyên chất có giá bán 250.000 đồng/lít, mang lại nguồn thu nhập kinh tế cao và ổn định hơn so với diện tích trồng keo lai trước đây. Đặc biệt, việc phát triển cây nhàu không chỉ mang lại hiệu quả cho gia đình mà còn giúp người dân địa phương tiếp cận sản phẩm dược liệu tự nhiên tốt cho sức khỏe.”

Theo anh Hậu, quy trình sản xuất nước cốt nhàu được thực hiện khép kín qua 4 bước nghiêm ngặt. Đầu tiên, quả nhàu được thu hái tại vườn, phân loại cẩn thận để loại bỏ những quả dập hỏng.

Tiếp đó là khâu sơ chế, vì cây sinh trưởng tự nhiên ngoài vườn tới 7 tháng nên bám nhiều bụi bẩn, phải rửa sạch và để thật ráo nước. Bước thứ ba - khâu rất quan trọng là ủ lên men (quả nhàu được xếp thành từng lớp vào bồn, bổ sung đường theo đúng công thức chuẩn với thời gian ủ tối thiểu 3 tháng). Cuối cùng là bước lọc lấy phần nước cốt nguyên chất để đóng chai thành phẩm.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, cơ sở sản xuất của anh Hậu đã chủ động hoàn thiện các thủ tục pháp lý và được cấp chứng nhận an toàn thực phẩm.

Hiện nay, 100% sản lượng nhàu thu hoạch đều được đưa vào chế biến sâu thành nước cốt đóng chai. Cơ sở tiếp tục nâng cấp, hoàn thiện mẫu mã, bao bì sản phẩm để mở rộng kênh phân phối, tiến sâu vào các thị trường lớn như Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, anh Hậu dự kiến liên kết với các hộ dân trong vùng để xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, hỗ trợ kỹ thuật canh tác và cam kết bao tiêu sản phẩm. Mô hình góp phần giải quyết việc làm, tạo sinh kế lâu dài và giúp người dân địa phương khai thác tối đa tiềm năng của vùng đất gò đồi.

Đánh giá về tính hiệu quả của mô hình, ông Võ Đức Trinh, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam xã Trường Giang cho biết, mô hình trồng và chế biến các sản phẩm từ cây nhàu của anh Hậu là hướng đi triển vọng trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên địa bàn.

Địa phương đánh giá cao tinh thần đổi mới và mong muốn mô hình tiếp tục được nhân rộng. Chính quyền địa phương khuyến khích anh Hậu hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao quy trình kỹ thuật cho các hộ dân có nguyện vọng phát triển.

Anh Nguyễn Thương tác động cơ học lên cuống dừa để kích thích tiết mật. (Ảnh: Đinh Hương/TTXVN)

Khai thác mật dừa nước gắn với phát triển du lịch sinh thái

Với khát vọng làm giàu trên quê hương, anh Nguyễn Thương (thôn Trường Định, xã Tịnh Khê) - cựu kỹ sư điện từng có 3 năm làm việc tại Nhật Bản đã chọn hướng đi khác biệt khi khởi nghiệp từ mật dừa nước.

Ý tưởng này nhen nhóm khi anh thấy các sản phẩm dừa nước xuất khẩu sang Nhật Bản, gợi nhớ đến rừng dừa quê nhà. Sau khi về nước, anh có 5 năm làm việc cho các công ty nước ngoài để tích lũy vốn và kinh nghiệm trước khi bắt tay thực hiện ý tưởng của mình.

Sau hơn 2 năm kiên trì thử nghiệm với nhiều thất bại, anh Thương đã đúc kết thành công kỹ thuật tác động cơ học nhẹ nhàng lên cuống dừa để kích thích tiết mật.

Nói về quy trình khai thác độc đáo này, anh Thương chia sẻ: “Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn cao. Hằng ngày, tôi phải canh theo con nước để chèo ghe, lội bùn gõ búa nhẹ nhàng chăm sóc từng cuống dừa nước. Công việc này phải lặp đi lặp lại liên tục trong hơn 1,5 tháng mới có thể thu hoạch được những giọt mật dừa nước nguyên chất.”

Để chuyên tâm khởi nghiệp, anh Thương nghỉ việc tại công ty, hoàn thiện pháp lý thành lập cơ sở và được cấp chứng nhận an toàn thực phẩm. Bên cạnh mật dừa tươi, anh nghiên cứu thành công dòng mật dừa cô đặc dùng trong chế biến thực phẩm. Để kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao giá trị sản phẩm, anh đầu tư 500 triệu đồng trang bị hệ thống máy nấu cô đặc hiện đại.

Công nghệ này giúp giữ trọn khoáng chất, tạo ra sản phẩm có chỉ số đường huyết thấp, phù hợp cho người ăn kiêng và tiểu đường. Cơ sở đang tập trung nâng cấp bao bì để tăng nhận diện thương hiệu.

Nhận thấy tiềm năng du lịch sinh thái, anh Thương thuê hơn 5ha rừng dừa của người dân và liên kết với Hợp tác xã Du lịch rừng dừa nước Mỹ Khê. Mô hình giúp du khách trực tiếp trải nghiệm lấy mật, thưởng thức tại chỗ và lắng nghe câu chuyện khởi nghiệp, từ đó tạo điểm nhấn lan tỏa sản phẩm địa phương.

Anh Thương chia sẻ: “Mục tiêu của tôi là bảo tồn hệ sinh thái, nâng cao giá trị cây dừa nước và phát triển du lịch bền vững. Tôi đang lên kế hoạch liên kết bà con nông dân cùng bảo vệ, mở rộng diện tích rừng dừa để tạo sinh kế chung.”

Đánh giá về mô hình, ông Phạm Quốc Vương, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tịnh Khê cho biết, địa phương tiếp tục đồng hành hỗ trợ cơ sở chuẩn hóa quy trình, nâng tầm chất lượng đạt chuẩn OCOP; đồng thời phát triển du lịch cộng đồng rừng dừa nước gắn với khai thác mật để tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Các mô hình khởi nghiệp là những minh chứng rõ nét cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của người dân Quảng Ngãi. Việc chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế nông nghiệp, chú trọng chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tích hợp đa giá trị không chỉ nâng cao giá trị tài nguyên mà còn gợi mở định hướng phát triển nông thôn bền vững cho địa phương trong thời gian tới./.