Quảng Ninh ban hành chính sách trợ giúp pháp lý đặc thù cho người dân tộc thiểu số

Kịp thời lấp đầy khoảng trống chính sách

Căn cứ ban hành Nghị quyết mới xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi chính sách trợ giúp pháp lý hiện hành theo Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND ngày 4/11/2022 của HĐND tỉnh sẽ hết hiệu lực vào ngày 31/12/2025. Qua 3 năm triển khai (2023 - 2025), chính sách đặc thù của tỉnh đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội so với quy định chung của Trung ương. Cụ thể, phạm vi điều chỉnh đã tác động tới 65 xã và 22 thôn, bản (theo địa giới hành chính trước tháng 7/2025) trên địa bàn tỉnh. Ước tính số lượng người DTTS được hưởng chính sách này đạt hơn 77.000 người, gấp 23,67 lần so với diện đối tượng được trợ giúp theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý cùng giai đoạn.

Trợ giúp viên pháp lý nhà nước tỉnh Quảng Ninh phát tờ gấp tuyên truyền pháp luật cho đồng bào DTTS vùng cao Ba Chẽ. Ảnh Q.M.G

Về hiệu quả thực thi, số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý cho người DTTS đã tăng mạnh. Trong giai đoạn 2023 - 2025, các cơ quan chức năng đã tiếp nhận và thụ lý 198 vụ việc cho 198 lượt người, tăng gần 25 lần so với giai đoạn 2019 - 2021 khi chưa có Nghị quyết số 03/2022/NQ-HĐND (thời điểm đó chỉ có 8 vụ việc). Chính sách này đã trực tiếp hỗ trợ đồng bào bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong các vụ án dân sự, hình sự; góp phần giảm thiểu mâu thuẫn tại cơ sở và giúp người dân hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật liên quan đến đất đai, an sinh xã hội.

Một lý do cấp thiết khác là sự thay đổi trong phân định các vùng khó khăn. Theo Luật Trợ giúp pháp lý hiện hành, chính sách chỉ áp dụng cho người DTTS cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, theo Quyết định số 4525/QĐ-UBND ngày 28/11/2025 của UBND tỉnh, Quảng Ninh hiện nay không còn xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn. Điều này đồng nghĩa với việc nếu không có Nghị quyết riêng của tỉnh, đại bộ phận đồng bào DTTS tại Quảng Ninh sẽ không còn thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí. Do đó, việc ban hành Nghị quyết cho giai đoạn 2026 - 2030 là bước đi cần thiết để duy trì sự bình đẳng trong tiếp cận giữa các vùng miền.

Chuẩn hóa quy định, bảo đảm nguồn lực thực thi đồng bộ

Nghị quyết trong giai đoạn 2026 – 2030 tập trung vào việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người DTTS cư trú tại các địa bàn vùng đồng bào DTTS và miền núi, biên giới, hải đảo do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Đối tượng thụ hưởng là người DTTS cư trú tại các địa bàn này, ngoại trừ những người đã thuộc diện trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý để tránh chồng chéo. Các hình thức trợ giúp bao gồm tham gia tố tụng, tư vấn pháp luật và đại diện ngoài tố tụng trong hầu hết các lĩnh vực pháp luật, trừ kinh doanh và thương mại.

Chủ tọa kỳ họp điều hành phiên thảo luận tại hội trường Kỳ họp thứ 2, HĐND tỉnh Quảng Ninh Khóa XV. Ảnh: Thu Chung (Q.M.G)

Trong quá trình thẩm tra, Ban Pháp chế HĐND tỉnh Quảng Ninh đã có những ý kiến đóng góp quan trọng để hoàn thiện dự thảo. Về tên gọi, Ban Pháp chế đề nghị bổ sung từ "và" vào cụm từ "vùng đồng bào DTTS và miền núi" để bảo đảm tính thống nhất với thuật ngữ tại Nghị định số 272/2025/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định số 4525/QĐ-UBND của tỉnh. Về bố cục, để tránh trùng lặp, các quy định chi tiết về quyền, nghĩa vụ và trình tự thủ tục được điều chỉnh theo hướng dẫn chiếu trực tiếp đến các điều khoản tương ứng của Luật Trợ giúp pháp lý. Các kiến nghị này đã được UBND tỉnh tiếp thu toàn bộ và chỉnh lý trong hồ sơ trình kỳ họp.

Để bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống, tỉnh Quảng Ninh đã dự toán chi tiết nguồn lực thực thi. Kinh phí thực hiện hoàn toàn do Ngân sách nhà nước bảo đảm. Về nguồn nhân lực, tỉnh sẽ tiếp tục sử dụng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, luật sư và cán bộ hiện có của Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thuộc Sở Tư pháp. Phương án này giúp triển khai chính sách ngay lập tức mà không làm phát sinh thêm bộ máy hay biên chế mới. HĐND tỉnh giao UBND tỉnh tổ chức thực hiện công khai, minh bạch, đúng đối tượng; đồng thời giao Thường trực, các Ban và đại biểu HĐND tỉnh giám sát chặt chẽ quá trình thực thi Nghị quyết.

Có hiệu lực từ ngày 8/5/2026 đến hết ngày 31/12/2030, Nghị quyết không chỉ là sự tiếp nối các chính sách hiệu quả của giai đoạn trước mà còn khẳng định cam kết của tỉnh Quảng Ninh trong việc không để ai bị bỏ lại phía sau trên hành trình phát triển kinh tế - xã hội bền vững gắn với bảo đảm an ninh, quốc phòng vùng đồng bào DTTS.