Quảng Ninh với tầm nhìn thành phố trực thuộc Trung ương

Quảng Ninh định hướng phát triển theo mô hình đô thị xanh, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc. Ảnh: TÙNG THANH

Kiến tạo không gian phát triển mới

Việc xây dựng Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương phản ánh tư duy phát triển mới trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn tăng trưởng dựa trên liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và phát huy lợi thế đặc thù của từng địa phương. Nếu được thông qua, Quảng Ninh sẽ mở ra một không gian phát triển mới, nơi biển, đảo, biên giới, đô thị, di sản và công nghiệp văn hóa được kết nối trong một chỉnh thể thống nhất, tạo động lực tăng trưởng cho vùng Đông Bắc và cả nước.

Mới đây, Đoàn công tác liên ngành của Trung ương do Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long làm Trưởng đoàn đã khảo sát, thẩm định hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương. Theo Đề án, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở giữ nguyên toàn bộ địa giới hành chính của tỉnh Quảng Ninh hiện nay, với diện tích tự nhiên 6.231,27 km², quy mô dân số hơn 1,52 triệu người và 54 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Đây là phương án bảo đảm tính ổn định về tổ chức bộ máy, đồng thời phát huy hiệu quả những thành quả phát triển mà địa phương đã tích lũy trong nhiều năm qua.

Vị trí địa lý cũng tạo nên lợi thế đặc biệt cho thành phố Quảng Ninh trong tương lai. Với phía Đông giáp Biển Đông, phía Bắc giáp Trung Quốc, phía Nam giáp thành phố Hải Phòng và phía Tây giáp tỉnh Bắc Ninh, Lạng Sơn, Quảng Ninh hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành đầu mối giao thương quốc tế, trung tâm kinh tế biển, logistics, du lịch và hợp tác xuyên biên giới của vùng Đông Bắc.

Quan trọng hơn, đây là địa phương sở hữu hệ giá trị đặc sắc được hình thành từ sự giao thoa giữa thiên nhiên, lịch sử và văn hóa. Từ Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử, bãi cọc Bạch Đằng, hệ thống di sản công nghiệp mỏ, đến không gian văn hóa biển đảo và văn hóa các dân tộc vùng Đông Bắc, Quảng Ninh đang sở hữu nguồn lực văn hóa hiếm có để phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao và kinh tế sáng tạo. Chính sự hội tụ của những giá trị ấy tạo nên bản sắc riêng, đồng thời mở rộng dư địa phát triển của thành phố trong tương lai.

Nền tảng của một đô thị trung tâm cấp quốc gia

Kết quả thẩm định cho thấy, Quảng Ninh đã đáp ứng đầy đủ 5/5 điều kiện thành lập thành phố theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và đạt 7/7 tiêu chuẩn theo Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý, mà còn phản ánh quá trình chuẩn bị bài bản, đồng bộ của địa phương trong nhiều năm qua. Đằng sau những tiêu chí đạt được là quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của Quảng Ninh. Từ một địa phương dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, tỉnh đã từng bước xây dựng nền kinh tế theo hướng dịch vụ, công nghiệp hiện đại, kinh tế biển và du lịch, lấy cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và đổi mới quản trị làm động lực phát triển.

Những kết quả đó được phản ánh rõ qua các chỉ số kinh tế - xã hội. Năm 2025, tổng thu ngân sách trên địa bàn đạt hơn 85.909 tỉ đồng, bằng 155% dự toán Trung ương giao. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ chiếm gần 84% GRDP; tốc độ tăng trưởng GRDP ba năm liên tiếp đều cao hơn mức tăng GDP cả nước; thu nhập bình quân đầu người duy trì ở mức cao và toàn tỉnh không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều. Đây là những nền tảng quan trọng để Quảng Ninh hướng tới mô hình đô thị trung tâm có năng lực cạnh tranh ở tầm quốc gia.

Một trong những điểm nổi bật của Đề án là định hướng phát triển Quảng Ninh theo mô hình đô thị xanh, văn minh, hiện đại và giàu bản sắc; tái cấu trúc không gian phát triển trên cơ sở tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản thành một hệ sinh thái thống nhất. Đây là bước chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tổ chức không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, mở và liên kết, phù hợp với yêu cầu phát triển của các đô thị lớn trong bối cảnh mới.

Theo Đề án, động lực tăng trưởng của thành phố Quảng Ninh trong giai đoạn tới sẽ dựa trên khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời phát triển đồng bộ kinh tế xanh, kinh tế biển, kinh tế di sản, kinh tế biên giới, kinh tế ban đêm và công nghiệp văn hóa. Cùng với đó là đầu tư hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại gồm đường bộ, đường sắt tốc độ cao, cảng biển, sân bay và hạ tầng đô thị thông minh, tạo khả năng kết nối mạnh mẽ giữa các cực phát triển trong vùng và cả nước.

Đề án hướng tới hình thành một trung tâm có chất lượng tăng trưởng cao, cân bằng giữa phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, gìn giữ bản sắc văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây cũng là định hướng phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn hiện nay, khi giá trị văn hóa ngày càng trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước.

Tại Hội nghị thẩm định nói trên, các thành viên Đoàn công tác liên ngành Trung ương đều đánh giá cao chất lượng hồ sơ Đề án, thống nhất nhận định Quảng Ninh hoàn toàn đủ điều kiện để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Theo các ý kiến tại Hội nghị, việc thành lập thành phố Quảng Ninh sẽ đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương trong giai đoạn mới, đồng thời phát huy vai trò là trung tâm kinh tế - xã hội của vùng, tăng cường khả năng kết nối, lan tỏa động lực phát triển tới các địa phương trong khu vực và cả nước.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long đề nghị tỉnh Quảng Ninh tiếp tục rà soát, cập nhật và hoàn thiện hồ sơ, đặc biệt cần cụ thể hóa rõ hơn định hướng phát triển sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Theo Thứ trưởng, trọng tâm là nghiên cứu, thực nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới để từng bước đưa Quảng Ninh trở thành hình mẫu chuyển đổi phát triển ở tầm quốc gia; là trung tâm có khả năng dẫn dắt, kết nối và lan tỏa, giữ vai trò mắt xích quan trọng trong cấu trúc phát triển mới của đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Định hướng này cũng cho thấy yêu cầu đặt ra đối với Quảng Ninh không dừng ở việc đáp ứng các tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Điều quan trọng hơn là xây dựng một mô hình quản trị hiện đại, khai thác hiệu quả các lợi thế khác biệt về vị trí địa kinh tế, tài nguyên thiên nhiên, di sản và văn hóa để tạo lập cực tăng trưởng mới của vùng Đông Bắc, đóng góp vào mạng lưới các trung tâm phát triển quốc gia.

Hiện thực hóa một tầm nhìn phát triển

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Quảng Ninh Vũ Văn Diện cho biết, tỉnh Quảng Ninh sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến góp ý của Hội đồng thẩm định, rà soát, bổ sung và hoàn thiện nội dung Đề án theo đúng quy định, bảo đảm chất lượng hồ sơ trước khi trình các cấp có thẩm quyền xem xét. Theo kế hoạch, sau hội nghị thẩm định, tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Nội vụ hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ và Quốc hội xem xét tại kỳ họp tháng 8.2026.

Để phục vụ công tác thẩm định, Đoàn công tác liên ngành Trung ương đã khảo sát thực tế tại Bảo tàng - Thư viện tỉnh Quảng Ninh, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh cùng Trung tâm Phục vụ hành chính công tỉnh. Đây đều là những công trình tiêu biểu phản ánh định hướng phát triển đồng bộ của Quảng Ninh trong xây dựng hạ tầng văn hóa, quy hoạch đô thị và cải cách hành chính, góp phần tạo dựng nền tảng cho một mô hình quản trị hiện đại.

Việc thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, trong tương lai sẽ đánh dấu bước phát triển mới của địa phương sau nhiều năm kiên trì đổi mới mô hình tăng trưởng và hoàn thiện thể chế phát triển. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để Quảng Ninh phát huy mạnh mẽ những lợi thế khác biệt về biển, đảo, biên giới, di sản và vị trí cửa ngõ giao thương quốc tế; đồng thời kiến tạo một không gian phát triển tích hợp, nơi kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ và chất lượng sống của người dân cùng được đặt ở vị trí trung tâm.

Khi được Quốc hội thông qua, thành phố Quảng Ninh sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới cho vùng Đông Bắc, đồng thời bổ sung thêm một cực tăng trưởng quan trọng trong cấu trúc phát triển quốc gia. Từ nền tảng đã được tích lũy, cùng khát vọng đổi mới và tư duy phát triển hướng tới tương lai, Quảng Ninh được kỳ vọng tiếp tục giữ vai trò tiên phong về tốc độ tăng trưởng, chất lượng quản trị và năng lực đổi mới sáng tạo. Xa hơn, địa phương hướng tới khẳng định vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh, một hệ điều tiết của phát triển, góp phần tạo dựng nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững và hài hòa.