Quảng Trị biến nắng gió thành trụ cột năng lượng

Từ vùng đất nắng gió đến trung tâm năng lượng miền Trung

Trước sáp nhập, Quảng Trị là dải đất chịu nhiều tác động khắc nghiệt của thời tiết với nắng nóng kéo dài, mưa bão dồn dập, gió Lào hun rát những triền đồi. Vùng đất láng giềng cũng không kém phần khắc nghiệt khi “chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình” luôn là nỗi ám ảnh trong ký ức nhiều thế hệ. Nắng và gió nơi đây từng là biểu tượng của gian khó, tạo áp lực lên sản xuất và đời sống.

Nhưng cùng với sự chuyển dịch tư duy phát triển, cách nhìn về nắng và gió cũng đổi khác. Khi không thể né tránh điều kiện tự nhiên, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để biến bất lợi thành nguồn lực.

Từ góc nhìn đó, công nghiệp năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, được lựa chọn như hướng đi phù hợp với điều kiện tự nhiên, đồng thời bắt nhịp xu thế phát triển bền vững toàn cầu. Hàng loạt dự án điện gió, điện mặt trời hình thành, dần biến những yếu tố từng bị xem là khắc nghiệt thành lợi thế cạnh tranh.

Công nghiệp năng lượng, trong đó có năng lượng tái tạo được Quảng Trị xác định là một trong những trụ cột chiến lược, tạo nền tảng phát triển kinh tế bền vững.

Sau sáp nhập hai tỉnh, Quảng Trị tiếp tục xác định năng lượng là một trong những động lực trụ cột. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Trị lần thứ nhất, nhiệm kỳ 2025–2030, đã đặt năng lượng vào nhóm bốn trụ cột kinh tế. Lựa chọn này không mang tính ngẫu nhiên mà là kết quả tích lũy kinh nghiệm từ cả hai địa phương trước sáp nhập, nơi điện gió và điện mặt trời đã sớm trở thành trụ đỡ của ngành công nghiệp điện năng.

Hiện Quảng Trị có 37 nhà máy năng lượng tái tạo đang vận hành cùng hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất gần 1.500 MW, cung cấp hơn 3,6 tỷ kWh mỗi năm. So với năm 2020, quy mô này tăng hơn 3,5 lần, đóng góp đáng kể cho an ninh năng lượng quốc gia và tạo nguồn thu ổn định cho địa phương.

Những cánh quạt gió trên các sườn đồi Hướng Hóa, Cam Lộ hay các cụm điện gió tại Quảng Ninh, Lệ Thủy trở thành dấu hiệu rõ nét của một cấu trúc kinh tế mới. Năng lượng không chỉ được khai thác mà đang được tích hợp vào quy hoạch phát triển dài hạn, hình thành hệ sinh thái dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp phụ trợ.

Năng lượng – “xương sống” trong cấu trúc phát triển mới

Ngay sau sáp nhập, dòng đầu tư vào năng lượng tiếp tục duy trì mạnh mẽ. Chỉ trong bốn tháng, UBND tỉnh Quảng Trị đã chấp thuận chủ trương đầu tư ba dự án điện gió quy mô lớn, trong đó có Nhà máy điện gió Phong Liệu mở rộng và Nhà máy điện gió Tân Hợp 1, với tổng vốn hơn 3.498 tỷ đồng. Điều này cho thấy bộ máy sau hợp nhất vận hành thông suốt và môi trường đầu tư ngày càng ổn định.

Quảng Trị đang từng bước biến thiên nhiên khắc nghiệt thành nguồn lực phát triển.

Nổi bật là dự án điện gió Halcom Hồng Đức công suất 200 MW, tổng vốn hơn 9.100 tỷ đồng, triển khai tại các xã Sen Ngư, Tân Mỹ và Trường Phú, với thời hạn hoạt động 50 năm. Dự án không chỉ bổ sung nguồn điện sạch mà còn mở ra dư địa phát triển dịch vụ vận hành, bảo dưỡng, đào tạo nhân lực và chuỗi cung ứng phụ trợ.

Ở phía Bắc tỉnh, dưới chân đèo Ngang, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch đang trở thành điểm nhấn quan trọng của bản đồ năng lượng miền Trung. Nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch I, tổng mức đầu tư hơn 42.000 tỷ đồng, công suất 1.403 MW, dự kiến hòa đồng bộ và phát điện tổ máy 1 vào đầu năm 2026.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Trung tâm Điện lực Quảng Trạch gồm bốn dự án với tổng công suất 4.403 MW. Việc kết hợp điện gió, điện mặt trời và điện khí LNG cho thấy Quảng Trị đang xây dựng cơ cấu nguồn điện đa dạng, linh hoạt, bảo đảm ổn định hệ thống trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn.

Theo Quy hoạch điện VIII và điều chỉnh, đến năm 2030 tổng công suất nguồn điện tại Quảng Trị dự kiến đạt 12.963 MW, trong đó điện gió chiếm 4.614 MW. Hệ thống lưới điện truyền tải được quy hoạch đồng bộ nhằm tháo gỡ bài toán giải tỏa công suất – điểm nghẽn từng kìm hãm năng lượng tái tạo.

Phát triển năng lượng được đặt trong cấu trúc tăng trưởng tổng thể sau sáp nhập. Không gian ven biển từ Cửa Việt, Cửa Tùng đến dải đô thị sinh thái phía Nam được tổ chức lại như một không gian phát triển tổng hợp, gắn công nghiệp ven bờ với dịch vụ cảng và logistics. Trục Lao Bảo – Hướng Hóa tiếp tục giữ vai trò cửa ngõ trên Hành lang kinh tế Đông – Tây.

Hiện Quảng Trị có bảy khu công nghiệp được phê duyệt cùng 393 dự án trong khu kinh tế, khu công nghiệp, với tổng vốn đăng ký hơn 241.000 tỷ đồng. Khu công nghiệp Quảng Trị (Hải Lăng), do liên danh VSIP – Amata – Sumitomo phát triển, đang hình thành nền tảng cho công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao, tận dụng lợi thế nguồn điện ổn định.

Cảnh sắc tuyệt đẹp của Di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng. Ảnh: Báo Quảng Trị.

Du lịch cũng hưởng lợi từ cấu trúc hạ tầng mới, với di sản thiên nhiên thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng, hệ thống hang động Sơn Đoòng, hang Én; dải biển Cửa Việt, Cửa Tùng và đảo Cồn Cỏ. Khi cao tốc Bắc – Nam, sân bay và cảng biển hoàn thiện, dịch vụ chất lượng cao có cơ hội bứt phá.

Năm 2025, GRDP của Quảng Trị tăng 8%, hoàn thành và vượt 17/17 chỉ tiêu kinh tế – xã hội; thu nhập bình quân đầu người đạt 79,1 triệu đồng. Những con số này cho thấy hiệu ứng cộng hưởng từ một cấu trúc phát triển mới, nơi năng lượng giữ vai trò then chốt.

Từ vùng đất từng chịu đựng nắng gió, Quảng Trị đang biến nắng và gió thành điện, và dòng điện ấy thành động lực tăng trưởng. Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, lựa chọn này mở ra con đường dài hạn để địa phương từng bước định hình vị thế trung tâm năng lượng miền Trung, hướng đến kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Xuân Nha