Quảng Trị: Phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới
Xây dựng nông thôn mới không chỉ được đo bằng những con đường bê tông, nhà văn hóa khang trang hay số tiêu chí đạt chuẩn, mà quan trọng hơn là sự đổi thay trong đời sống và ý thức của mỗi người dân. Trước những yêu cầu mới của giai đoạn 2026–2030, Quảng Trị đang hướng đến cách làm thực chất hơn, trong đó người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn trực tiếp tham gia bàn bạc, lựa chọn, giám sát, góp phần tạo nên những thay đổi trên quê hương mình.
Từ những tuyến đường được mở rộng, cảnh quan thôn xóm được chỉnh trang đến các mô hình sản xuất từng bước hình thành, diện mạo nông thôn luôn mang dấu ấn từ sự chung sức của chính quyền và người dân. Mỗi công trình không đơn thuần là kết quả của một khoản đầu tư, mà còn phản ánh sự đồng thuận, trách nhiệm và ý thức gìn giữ của cộng đồng.

Phụ nữ xã Trường Phú chung tay chăm sóc, giữ gìn cảnh quan các tuyến đường nông thôn mới – Ảnh: N.H.
Thực tiễn cho thấy, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở việc vận động đóng góp công sức, kinh phí hay tham gia các phong trào tại địa phương. Quan trọng hơn, người dân phải được cung cấp đầy đủ thông tin, trực tiếp tham gia bàn bạc, quyết định những công trình, phần việc phù hợp với nhu cầu thực tiễn, đồng thời thực hiện quyền giám sát trong suốt quá trình triển khai. Khi ý kiến và nguyện vọng của người dân được lắng nghe, tôn trọng; các nguồn lực được sử dụng công khai, minh bạch, mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng, người dân sẽ chủ động, tích cực hơn trong tham gia và có ý thức trách nhiệm trong gìn giữ, phát huy những thành quả đã cùng chung tay xây dựng.
Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Trị, trong xây dựng nông thôn mới, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải thực sự giữ vai trò chủ thể trong toàn bộ quá trình thực hiện. Điều đó thể hiện từ việc tham gia bàn bạc, lựa chọn những công trình, phần việc phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng; chủ động phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập đến tham gia giám sát, quản lý và duy trì các công trình, kết quả đã đạt được. Nhà nước giữ vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện; còn sự chủ động, đồng thuận và trách nhiệm của người dân chính là nền tảng để các mục tiêu xây dựng nông thôn mới được thực hiện thực chất, phù hợp với nguyện vọng của cộng đồng và duy trì bền vững.
Người dân thực sự làm chủ từ những việc thiết thực
Để quan điểm này đi vào thực tiễn, Quảng Trị đang phải giải quyết nhiều khó khăn trong quá trình chuyển sang giai đoạn xây dựng nông thôn mới 2026–2030. Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thay đổi địa giới và yêu cầu mới của bộ tiêu chí khiến nhiều xã cần thêm thời gian rà soát, đánh giá hiện trạng, xây dựng lộ trình thực hiện.
Theo kết quả rà soát đến ngày 30/10/2026, toàn tỉnh mới đạt 148 tiêu chí, bình quân 2,14 tiêu chí/xã; vẫn còn 12 xã chưa đạt tiêu chí nào. Đối với 14 xã được lựa chọn chỉ đạo điểm, tổng số tiêu chí đạt được là 75, trong đó 4 xã Cam Lộ, Triệu Phong, Nam Gianh và Hải Lăng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị đánh giá, công nhận đạt chuẩn. Những con số này cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và điều kiện thực tế vẫn còn khá lớn, nhất là tại các địa bàn có xuất phát điểm thấp.

Nông dân xã Gio Linh ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất hoa cúc, góp phần nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế nông thôn – Ảnh: P.K.
Khó khăn về nguồn lực cũng là một trong những điểm nghẽn đáng chú ý. Đến ngày 6/11/2026, vốn ngân sách Trung ương năm 2026 mới giải ngân 17,8%; trong khi nhiều công trình hạ tầng thiết yếu như giao thông, cơ sở vật chất văn hóa, thoát nước và xử lý nước thải cần nguồn vốn lớn, thời gian triển khai dài. Việc phân bổ vốn chậm, cùng những trở ngại do thời tiết mưa bão cuối năm, càng tạo thêm áp lực cho các địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh bài toán nguồn lực và tiến độ, yêu cầu quan trọng hơn là phải đổi mới cách tổ chức thực hiện để người dân thực sự tham gia vào chương trình, thay vì chỉ được thông tin, vận động hưởng ứng những phần việc đã định sẵn.
Theo ông Nguyễn Quốc Tuấn, để phát huy vai trò chủ thể của người dân, cần chú trọng nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện Chương trình ngay từ cơ sở, bảo đảm người dân được tham gia thực chất vào những công việc liên quan trực tiếp đến cộng đồng. Theo đó, người dân cần được tiếp cận đầy đủ thông tin, tham gia bàn bạc, đóng góp ý kiến và lựa chọn những nội dung, phần việc phù hợp với nhu cầu, điều kiện thực tế của địa phương. Cùng với đó, các công trình, dự án phải được công khai, minh bạch trong quá trình triển khai, tạo điều kiện để người dân giám sát, đồng hành cùng chính quyền trong quản lý, bảo vệ và phát huy hiệu quả các công trình sau đầu tư.

Các mô hình sản xuất, kinh doanh gắn với phát triển sản phẩm OCOP góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, khơi dậy tinh thần chủ động của người dân trong xây dựng nông thôn mới.
Quan trọng hơn, vai trò chủ thể của người dân phải được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày. Đó là chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất, tham gia các mô hình liên kết, phát triển sản phẩm có lợi thế; cùng xây dựng cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ các công trình công cộng và duy trì những kết quả đã đạt được. Khi người dân nhận thấy lợi ích thiết thực, được tôn trọng và có tiếng nói trong quá trình thực hiện, sự tham gia sẽ xuất phát từ nhu cầu và trách nhiệm của chính cộng đồng, thay vì chỉ dừng lại ở việc hưởng ứng phong trào.
Cách tiếp cận này cũng đặt ra yêu cầu đối với chính quyền cơ sở: không chỉ làm tốt vai trò tổ chức, điều hành mà còn phải lắng nghe, tôn trọng ý kiến và tạo điều kiện để người dân tham gia thực chất. Việc lựa chọn công trình, phân bổ nguồn lực cần xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng, phù hợp với điều kiện từng địa bàn, tránh áp đặt hoặc chạy theo thành tích.
Bởi một tuyến đường chỉ thực sự có giá trị khi người dân cùng tham gia xây dựng và có ý thức bảo vệ; một mô hình sản xuất chỉ có thể duy trì khi mang lại sinh kế, thu nhập ổn định; còn môi trường nông thôn chỉ được cải thiện bền vững khi mỗi gia đình đều có trách nhiệm với không gian sống chung. Khi người dân được tham gia từ khâu lựa chọn đến tổ chức thực hiện và giám sát, mỗi công trình, phần việc sẽ gắn với lợi ích, trách nhiệm của chính cộng đồng.

Người dân cùng đoàn viên thanh niên chung sức làm đường giao thông nông thôn, góp phần cải thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng cuộc sống và lan tỏa tinh thần chủ động trong xây dựng nông thôn mới.
Trao quyền tham gia, tạo nền tảng phát triển bền vững
Từ yêu cầu thực tiễn, Quảng Trị đặt mục tiêu năm 2027 có 6 xã đạt chuẩn nông thôn mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tập trung rà soát hiện trạng, xây dựng lộ trình cụ thể cho từng địa phương, ưu tiên tháo gỡ những tiêu chí còn thiếu và đẩy nhanh tiến độ phân bổ, giải ngân nguồn vốn. Các sở, ngành được đề nghị bố trí cán bộ chuyên môn trực tiếp hỗ trợ các xã, hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và tháo gỡ vướng mắc ngay từ cơ sở.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập cần được xác định là động lực quan trọng để khơi dậy sự chủ động, tích cực của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Theo đó, các mô hình liên kết sản xuất, phát triển sản phẩm OCOP, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số cần bám sát tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, gắn với nhu cầu thị trường nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng đầu ra. Khi sinh kế được bảo đảm, thu nhập từng bước cải thiện, người dân không chỉ có thêm nguồn lực đầu tư phát triển kinh tế gia đình mà còn có điều kiện, niềm tin và động lực để chung tay xây dựng quê hương ngày càng khởi sắc.
Đặc biệt, việc ưu tiên nguồn lực cho các xã phấn đấu đạt chuẩn cần đi đôi với nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng và giám sát các công trình, dự án. Chính quyền không thể làm thay người dân, cũng không thể chỉ trông chờ vào sự đóng góp của cộng đồng, mà cần tạo cơ chế để người dân được tham gia, được thụ hưởng công bằng và có trách nhiệm với những thành quả chung.

Các hội viên cựu chiến binh xã Nam Trạch tham quan, trao đổi kinh nghiệm phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và xây dựng nông thôn mới.
Suy cho cùng, xây dựng nông thôn mới không phải là cuộc chạy đua về số lượng tiêu chí hay những công trình hoàn thành trong một thời điểm. Giá trị của chương trình phải được nhìn nhận từ sự cải thiện đời sống, cơ hội phát triển kinh tế, môi trường sống và mức độ hài lòng của người dân. Một miền quê đáng sống không chỉ có hạ tầng khang trang mà còn cần một cộng đồng chủ động, đoàn kết, có sinh kế ổn định và được tham gia quyết định những vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống của mình.
Đối với Quảng Trị, phát huy vai trò chủ thể của người dân không chỉ là yêu cầu xuyên suốt trong triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn mới, mà còn là nền tảng bảo đảm tính thực chất và bền vững của những thành quả đạt được. Bởi mục tiêu cuối cùng không đơn thuần là hoàn thành các tiêu chí, mà quan trọng hơn là kiến tạo những miền quê đáng sống, nơi người dân có sinh kế ổn định, thu nhập ngày càng nâng cao, môi trường sống được cải thiện và tiếng nói của cộng đồng được tôn trọng. Khi người dân thực sự đồng thuận, chủ động tham gia và có trách nhiệm với công việc chung, xây dựng nông thôn mới sẽ không chỉ dựa vào nguồn lực đầu tư mà còn được nuôi dưỡng, bồi đắp từ chính nội lực và khát vọng phát triển của mỗi địa phương.

