'Quốc gia thông minh không phải nơi có nhiều AI nhất'

Việt Nam đang bước vào giai đoạn vàng để trở thành quốc gia thông minh. Ảnh: Reuters.

Quốc gia thông minh không được đo bằng số lượng công nghệ hay mô hình AI mà bằng khả năng tạo ra giá trị cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đây là thông điệp xuyên suốt được nhiều chuyên gia trong và ngoài nước chia sẻ tại phiên toàn thể "Smart Nation - Quốc gia Thông minh" trong khuôn khổ Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam Toàn cầu (VGIC) 2026.

Thời điểm vàng để bứt phá

Trước phiên toàn thể, GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) trình bày về Năng lực Kiến tạo Giá trị (Value Creation Capability - VCC). Theo ông, trong thời đại AI, lợi thế cạnh tranh không còn đến từ việc sở hữu công nghệ mà nằm ở khả năng liên tục tạo ra giá trị mới từ chính những công nghệ đó.

Ông Khương cho rằng VCC giúp cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia chuyển hóa thách thức thành cơ hội, điểm yếu thành lợi thế cạnh tranh và biến thế mạnh thành động lực phát triển. Ngược lại, nếu thiếu năng lực này, những lợi thế hiện có có thể trở thành "cái bẫy", còn thành công trong quá khứ dễ trở thành điểm mù trước những thay đổi nhanh chóng của thế giới.

Ông cũng liên hệ với mục tiêu phát triển của Việt Nam khi cho rằng trong kỷ nguyên AI, điều quan trọng nằm ở quốc gia nào biết chuyển công nghệ thành năng suất, giá trị kinh tế và lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây cũng là nền tảng để xây dựng một Smart Nation thực sự.

GS.TS Vũ Minh Khương chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: VGIC 2026.

Mở đầu phiên thảo luận, TS. Quy Võ-Reinhard từ AVSE Global đặt vấn đề về tiềm năng trở thành một quốc gia thông minh bằng 3 câu hỏi, gồm Việt Nam là ai, đang ở đâu và đâu là công nghệ có thể tạo ra bước tăng tốc. Theo bà, Smart Nation quan trọng chiến lược phát triển, nơi công nghệ được lựa chọn để giải quyết đúng những bài toán của quốc gia.

Việt Nam còn thiếu gì?

Từ góc nhìn chiến lược đó, các diễn giả tiếp tục chỉ ra những lợi thế và điểm nghẽn mà Việt Nam cần giải quyết để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia thông minh.

Theo GS. Nguyễn Thu Anh, Chuyên ngành Y tế tại Đại học Sydney, Australia, Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi, đặc biệt là dân số trẻ có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rõ rệt trong đời sống. Bà lấy ví dụ bản thân vừa hoàn tất thủ tục đăng ký hộ khẩu chỉ trong 8 ngày nhờ dịch vụ công trực tuyến.

Tuy nhiên, GS cho rằng Việt Nam vẫn còn nhiều "nút thắt". Dữ liệu có dồi dào nhưng chưa đủ sạch để khai thác hiệu quả, nhiều công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở các công bố khoa học, chưa được chuyển hóa thành sản phẩm tạo giá trị cho nền kinh tế. Bên cạnh đó, chính sách vẫn cần linh hoạt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp đưa công nghệ vào thực tiễn.

Ở góc độ giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, PGS. Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng phụ trách Nghiên cứu và Hợp tác quốc tế Trường Đại học Bách khoa TP.HCM, nhận định Việt Nam đang đứng trước "thời điểm vàng" để bứt phá. Theo ông, điều quan trọng là xây dựng được nguồn nhân lực có khả năng đưa công nghệ vào cuộc sống, không phải phụ thuộc vào một công nghệ nhất định.

Các diễn giả chia sẻ tại phiên toàn thể. Ảnh: Nhật Tường.

Bán dẫn và AI cũng là một trong những chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm. Bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP, cho rằng thay vì đặt câu hỏi Việt Nam có tham gia ngành bán dẫn hay không, cần xác định rõ Việt Nam sẽ đảm nhận vai trò nào trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Khoa Phạm, Giám đốc R&D Nvidia Việt Nam, cho rằng việc Qualcomm, Nvidia và nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế mở rộng hoạt động tại Việt Nam đã minh chứng cho tiềm năng của thị trường. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay nằm ở hạ tầng tính toán (compute infrastructure) quy mô quốc gia.

Theo ông, Việt Nam có đội ngũ kỹ sư giỏi nhưng phần lớn vẫn phải phát triển các mô hình AI trên hạ tầng nước ngoài. Thách thức đến từ việc chuyển những chương trình hỗ trợ, cuộc thi và chính sách thành các sản phẩm quy mô lớn, có giá trị thực tiễn.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ trong nước, ông Nguyễn Tử Quảng, CEO BKAV, cho rằng Việt Nam từng nhiều lần tạo ra những sản phẩm tiên phong và hiện cũng có nhiều đóng góp trong lĩnh vực AI tạo sinh. Để xuất hiện những "con rồng AI" mới của châu Á, Việt Nam cần một môi trường cạnh tranh cởi mở với vai trò kiến tạo của nhà chức trách, tương tự kinh nghiệm từ Singapore hay Hong Kong.

Đồng quan điểm về việc lấy bài toán thực tiễn làm trung tâm, ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch HĐQT MB Bank, cho rằng Smart Nation không nhất thiết phải bắt đầu từ những mục tiêu quá lớn. Theo ông, doanh nghiệp nên tập trung giải quyết hiệu quả những vấn đề cụ thể của xã hội trước.

"Khi chúng ta có thể xử lý một vấn đề nhanh và ít tốn kém nhất, mô hình đó mới có thể nhân rộng ra thị trường quốc tế", ông Trung chia sẻ. Ông lấy ví dụ tình trạng khách hàng bị lừa đảo, thao túng tâm lý để tự chuyển tiền. Nếu AI có thể giải quyết nhanh và hiệu quả bài toán này, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển những giải pháp đủ sức cạnh tranh trên thế giới.