Quốc hội thông qua 137 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện

Quang cảnh Phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI - Nguồn: Quốc hội

Chính thức cắt giảm 62 ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Với 474/476 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành (bằng 94,80%), Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027), tạo bước đột phá mạnh mẽ trong tiến trình cải cách thể chế, cắt giảm rào cản hành chính nhằm giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế, đồng thời thiết lập những lá chắn pháp lý cần thiết để bảo vệ sức khỏe nhân dân và giữ vững an ninh quốc gia.

Trước khi các đại biểu biểu quyết, Quốc hội đã nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh việc rà soát, cắt giảm lần này được thực hiện một cách thực chất, triệt để và quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng như Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV. Mục tiêu tối thượng của đợt cải cách này là kiên quyết chuyển mạnh từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", cắt giảm các rào cản không cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng cho doanh nghiệp nhưng tuyệt đối không cắt giảm một cách cơ học để chạy theo số lượng.

Theo số liệu thống kê chính thức được công bố trong báo cáo giải trình, với việc cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề so với Luật Đầu tư năm 2025 (giảm 28,28% so với Luật Đầu tư năm 2025 và giảm 40% so với Luật Đầu tư năm 2020), Quốc hội đã hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo yêu cầu của Trung ương.

Theo danh mục mới, có 137 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Danh mục bao quát nhiều lĩnh vực từ tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, năng lượng, giao thông, bất động sản, xây dựng đến giáo dục, y tế, nông nghiệp, môi trường, công nghệ thông tin và các lĩnh vực kinh doanh mới.

Đáng chú ý, trong nhóm ngành, nghề mới có hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa, dịch vụ sàn dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ trung gian, phân tích, tổng hợp dữ liệu, cùng dịch vụ xử lý dữ liệu cá nhân.

Đây là những lĩnh vực gắn với quá trình phát triển của kinh tế số, dữ liệu và tài sản số. Việc đưa các hoạt động này vào danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước quản lý những lĩnh vực có tác động lớn đến an toàn tài chính, dữ liệu và quyền lợi của người sử dụng.

Bên cạnh đó, danh mục mới tiếp tục duy trì nhiều ngành, nghề có tính chất đặc thù, có khả năng tác động trực tiếp đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội hoặc sức khỏe cộng đồng như kinh doanh công cụ hỗ trợ; kinh doanh dịch vụ cầm đồ, bảo vệ; kinh doanh xăng dầu; kinh doanh vật liệu nổ công nghiệp; sản xuất, kinh doanh hóa chất; kinh doanh thuốc lá; vận tải; hàng không; đường sắt; bất động sản; khám bệnh, chữa bệnh; kinh doanh dược và thiết bị y tế.

Các lĩnh vực ngân hàng, tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán, thông tin tín dụng, kinh doanh vàng cũng tiếp tục nằm trong danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Mức độ lượng hóa hiệu quả cải cách này mang lại hiệu quả cho cộng đồng doanh nghiệp khi cắt giảm khoảng 786 điều kiện kinh doanh cụ thể; cắt giảm khoảng 232 thủ tục hành chính chồng chéo, phức tạp; chi phí tuân thủ của doanh nghiệp dự kiến giảm khoảng 175 tỷ đồng/năm; thời gian tuân thủ dự kiến giảm khoảng 7.500 giờ/năm.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật - Nguồn: Quốc hội

Trước ý kiến nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến việc bảo đảm chất lượng cải cách, yêu cầu các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật mới không được biến tướng thành "giấy phép con" hay tạo ra cơ chế "điều kiện kinh doanh trá hình" làm tăng gánh nặng chi phí, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định Chính phủ đã tiếp thu toàn diện và sẽ chỉ đạo các bộ, ngành rà soát đồng bộ hệ thống văn bản dưới luật. Nguyên tắc cốt lõi là phân định rõ ràng giữa điều kiện gia nhập thị trường với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành về chất lượng sản phẩm. Bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương tuyệt đối không được ban hành thêm điều kiện đầu tư kinh doanh dưới mọi hình thức khác ngoài danh mục luật định.

Một trong những nội dung nhận được sự đồng thuận cao từ các đại biểu Quốc hội là việc bổ sung hoạt động "Kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, trừ mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và mục đích khác theo quy định của Chính phủ" vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh tại Điều 6 Luật Đầu tư. Chính phủ giải trình làm rõ, quy định này không nhằm điều chỉnh hành vi tiêu dùng mà là công cụ xác định phạm vi hoạt động kinh doanh bị cấm ngay từ nguồn. Để bảo vệ quyền lợi cho các doanh nghiệp hoạt động chân chính trong các lĩnh vực y tế, công nghiệp thực phẩm, bán dẫn hay nghiên cứu khoa học, luật đã thiết lập cơ chế loại trừ rất rõ ràng.

Đặc biệt, để các doanh nghiệp có thời gian rà soát, xử lý và các bộ, ngành hoàn thiện nghị định hướng dẫn chi tiết, Quốc hội quyết định lùi thời điểm có hiệu lực của quy định cấm này đến ngày 01/01/2027. Đồng thời, điều khoản chuyển tiếp quy định rõ các hợp đồng kinh doanh khí N2O vì mục đích hô hấp đã ký kết trước đó sẽ đương nhiên chấm dứt hiệu lực từ ngày 01/01/2027 và các bên phải thực hiện thanh lý hợp đồng trong thời hạn tối đa 45 ngày.

Duy trì "hàng rào" tiền kiểm đối với những lĩnh vực đặc thù, có mức độ rủi ro cao

Các đại biểu tham dự Phiên họp - Nguồn: Quốc hội

Cải cách mạnh mẽ nhưng không buông lỏng quản lý là thông điệp xuyên suốt của dự án luật lần này. Đối với các lĩnh vực nhạy cảm, liên quan đến an ninh quốc gia, sức khỏe cộng đồng hoặc có mức độ rủi ro hệ thống lớn, Quốc hội thống nhất cao việc giữ lại cơ chế quản lý điều kiện chặt chẽ.

Với lĩnh vực nông nghiệp, giữ điều kiện đối với chăn nuôi trang trại và sản xuất giống Mặc dù có ý kiến đề nghị bãi bỏ điều kiện kinh doanh đối với chăn nuôi trang trại quy mô nhỏ và vừa để giảm chi phí, Chính phủ đề nghị và Quốc hội đã thống nhất tiếp tục duy trì "Kinh doanh chăn nuôi trang trại" và "Kinh doanh giống vật nuôi, sản xuất giống cây trồng" là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Báo cáo giải trình nêu rõ, chăn nuôi trang trại tập trung số lượng lớn vật nuôi nên ẩn chứa nguy cơ lây lan dịch bệnh cực kỳ nghiêm trọng trên diện rộng, thậm chí lây sang người, nếu xảy ra sự cố có thể phải tiêu hủy toàn bộ đàn vật nuôi, phá vỡ chuỗi cung ứng thực phẩm. Đối với giống vật nuôi, cây trồng – vốn là đầu vào quyết định toàn bộ chuỗi sản xuất – rủi ro về chất lượng rất khó khắc phục sau khi đã đưa vào lưu thông. Người nông dân nhỏ lẻ không đủ năng lực kiểm chứng phả hệ, thông số di truyền nên rất dễ gánh chịu thiệt hại mất trắng cả vụ mùa. Do đó, việc duy trì "tiền kiểm" kết hợp phân tầng quản lý theo số lượng đơn vị vật nuôi là giải pháp tối ưu để bảo vệ lợi ích của người dân và an ninh lương thực quốc gia.

Lĩnh vực quốc phòng, an ninh, Quốc hội đã quyết định không bãi bỏ điều kiện đối với lĩnh vực kinh doanh tàu bay không người lái. Thay vào đó, để tinh gọn danh mục, luật đã hợp nhất các nhóm ngành nghề liên quan thành một dòng duy nhất: “Kinh doanh, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, thử nghiệm, sửa chữa, bảo dưỡng tàu bay không người lái, phương tiện bay khác, động cơ tàu bay, cánh quạt tàu bay và trang bị, thiết bị của tàu bay không người lái, phương tiện bay khác”. Tuy nhiên, để khuyến khích phát triển khoa học công nghệ theo đúng tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, luật đã tinh tế loại bỏ hoạt động "nghiên cứu, chế tạo" ra khỏi phạm vi ngành nghề có điều kiện, tháo gỡ nút thắt lớn cho doanh nghiệp công nghệ đổi mới sáng tạo trong nước.

Một điểm mới đáng chú ý tại lần sửa Luật này là việc chính thức bổ sung ngành, nghề "Hoạt động dịch vụ hỗ trợ cấp thị thực của cơ sở kinh doanh được ủy quyền" vào Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hiện nay tại Việt Nam có 5 doanh nghiệp nước ngoài đang xử lý hồ sơ thị thực cho hàng triệu công dân Việt Nam mỗi năm. Các đơn vị này trực tiếp tiếp nhận, lưu trữ thông tin nhân thân, dữ liệu cá nhân nhạy cảm và cả dữ liệu sinh trắc học của công dân nước ta. Đây là lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm liên quan đến an ninh thông tin quốc gia. Thực tế thời gian qua đã phát hiện những biểu hiện thiếu minh bạch của nhân viên tại một số trung tâm tiếp nhận thị thực trong việc sắp xếp hồ sơ, môi giới đưa người trốn đi nước ngoài bất hợp pháp. Ngoài ra, một số lượng lớn nhân sự nước ngoài làm việc tại các cơ sở này tiềm ẩn nhiều nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư - Nguồn: Quốc hội

Để chuẩn hóa hoạt động này, tránh phân biệt đối xử giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, luật đã quy định các điều kiện khắt khe về an ninh, bảo mật thông tin đối với các cơ sở được ủy quyền. Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn đi kèm, các doanh nghiệp này bắt buộc phải là pháp nhân thành lập theo luật pháp Việt Nam; đại diện doanh nghiệp nếu là người nước ngoài phải cư trú tại Việt Nam từ 12 tháng trở lên; hệ thống lưu trữ thông tin khách hàng phải đáp ứng tiêu chuẩn quốc gia về an ninh mạng; hoàn thành báo cáo đánh giá tác động chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới và nhân sự phải có chứng chỉ xử lý dữ liệu cá nhân.

Giải trình thêm về quá trình chuyển đổi từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" đối với các lĩnh vực quan trọng như kinh doanh nước sạch, kinh doanh khí (LPG, LNG, CNG), hay kinh doanh rượu..., Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, đối với ngành nước sạch, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh thực chất là thay đổi công cụ kiểm soát lúc gia nhập thị trường, hoàn toàn không phải buông lỏng quản lý. Chất lượng nước đầu ra sẽ được kiểm soát chặt chẽ bằng cơ chế nội kiểm và ngoại kiểm nghiêm ngặt theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-1:2024/BYT của Bộ Y tế. Song song đó, Bộ Xây dựng đang khẩn trương hoàn thiện Dự án Luật Cấp, Thoát nước để trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 3, tạo lập khung khổ quản lý dài hạn bằng hợp đồng dịch vụ và các chế tài cụ thể.

Đối với kinh doanh khí và kinh doanh rượu, các quy chuẩn quốc gia về phòng cháy chữa cháy, an toàn chai chứa khí, an toàn thực phẩm cơ bản đã được thiết lập đầy đủ. Việc chuyển sang hậu kiểm sẽ đề cao trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp và tăng cường gánh nặng thanh tra chuyên ngành khi phát sinh vi phạm.

Để bảo đảm tính liên tục của các quan hệ pháp luật, Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp của Luật quy định rõ tổ chức, cá nhân được quyền hoạt động kinh doanh ngay trong các ngành nghề được bãi bỏ mà không cần đáp ứng điều kiện kinh doanh cũ. Doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng các giấy phép, giấy chứng nhận đã được cấp cho đến hết thời hạn ghi trên văn bản mà không phải làm thủ tục đổi mới, gia hạn. Đối với các hồ sơ đề nghị cấp phép đã nộp trước ngày luật có hiệu lực nhưng chưa trả kết quả, cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ ngừng giải quyết và chủ động trả lại hồ sơ cho doanh nghiệp.