Quốc hội thông qua 3 dự án luật và thảo luận về Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi)

Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI. Ảnh: Quang Vinh

Quốc hội biểu quyết thông qua 3 dự án luật

Sau khi nghe báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật của cơ quan soạn thảo, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Việc sửa đổi các luật để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phù hợp với yêu cầu xây dựng quân đội tinh, gọn mạnh, cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong tình hình mới.

Luật đã bổ sung chức danh Chính trị viên Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã là sĩ quan; đồng thời, rà soát và chỉnh lý nội dung tại các điều luật liên quan để đảm bảo đồng bộ, thống nhất.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì kỳ họp. Ảnh: Quang Vinh

Luật mới quy định trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.

Quốc hội đã thông qua Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; hoàn thiện cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất cho công tác phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt; khắc phục khoảng trống, bất cập của pháp luật hiện hành; bảo đảm thực hiện đầy đủ các cam kết quốc tế của Việt Nam.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đại biểu dự kỳ họp. Ảnh: Quang Vinh

Qua đó, nâng cao năng lực chủ động phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn các hành vi phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh và môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước.

Luật quy định về nguyên tắc trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là tuân thủ Hiến pháp, pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; bảo đảm lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, tính mạng, sức khỏe con người; đặt dưới sự quản lý thống nhất của Nhà nước và phát huy trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đại tướng Phan Văn Giang - Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật. Ảnh: Quang Vinh

Lấy phòng ngừa là chính; chủ động phát hiện, cảnh báo sớm, ngăn chặn, xử lý kịp thời nguy cơ, hành vi phổ biến, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; thực hiện quản lý, kiểm soát trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các lĩnh vực quy định tại Điều 1 của Luật này.

Hoàn thiện quy định về tố tụng điện tử, chứng cứ và thủ tục rút gọn

Thảo luận về Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), ĐBQH Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) tán thành việc bổ sung các quy định về tố tụng điện tử trong dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi. Đây là bước tiến cần thiết, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và chuyển đổi số, góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí, tăng khả năng chia sẻ, khai thác hồ sơ, đồng thời, nâng cao tính minh bạch, khả năng lưu vết và kiểm soát trách nhiệm trong hoạt động tố tụng.

Đại biểu Thái Thị An Chung - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An phát biểu thảo luận. Ảnh: Lâm Hiển

Tuy nhiên, do tố tụng hình sự liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện một số nội dung. Thứ nhất, hoàn thiện nguyên tắc về tố tụng điện tử. Bên cạnh yêu cầu về tính hợp pháp, xác thực, toàn vẹn, khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu, cần bổ sung yêu cầu xác định thời điểm và lưu vết hoạt động tố tụng điện tử, bảo đảm có thể xác định ai thực hiện, thực hiện khi nào và dữ liệu có bị thay đổi hay không.

Thứ hai, làm rõ giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử và tài liệu được số hóa. Cần quy định nguyên tắc xử lý trường hợp bản giấy và bản điện tử cùng tồn tại; điều kiện để bản số hóa có giá trị như bản gốc và cách xử lý khi hai bản có nội dung khác nhau. Tiêu chuẩn kỹ thuật có thể được quy định thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử và lưu trữ.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự kỳ họp. Ảnh: Viết Chung

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế quản lý, phân quyền truy cập và chia sẻ hồ sơ điện tử. Việc liên thông dữ liệu không đồng nghĩa với việc mọi chủ thể đều được truy cập toàn bộ hồ sơ. Cần phân quyền theo chức năng, thẩm quyền và giai đoạn tố tụng; đồng thời ghi nhận nhật ký truy cập, khai thác, chỉnh sửa và xác định rõ trách nhiệm khi dữ liệu bị mất, sai lệch hoặc bị truy cập trái thẩm quyền.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện quy định về chứng cứ điện tử. Cần có cơ chế cụ thể để xác thực nguồn gốc, tính toàn vẹn và phương thức kiểm chứng dữ liệu, nhất là trong bối cảnh công nghệ AI có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh, video giả rất khó phân biệt với dữ liệu thật.

Đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu - Chánh án Toà án nhân dân tỉnh phát biểu thảo luận. Ảnh: Quang Vinh

ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu (Đoàn Nghệ An) bày tỏ sự đồng tình với nhiều nội dung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự; đồng thời đánh giá Ban soạn thảo đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội.

Theo đại biểu, dự thảo lần này đã kịp thời thể chế hóa các chủ trương, chính sách mới của Đảng và góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật. Đối với quy định về xử lý sớm vật chứng, tài sản, đây là một điểm mới cần thiết và phù hợp với định hướng tăng cường hiệu quả thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự kỳ họp. Ảnh: Quang Vinh

Quy định này không chỉ góp phần khai thông nguồn lực từ các tài sản bị kê biên, phong tỏa mà còn hạn chế tình trạng tài sản bị kéo dài thời gian xử lý, phát sinh chi phí quản lý, bảo quản và làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản. Việc cho phép xử lý tài sản sớm sẽ tạo điều kiện để người có liên quan chủ động khắc phục hậu quả, qua đó, bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người bị thiệt hại và nâng cao hiệu quả giải quyết vụ án.

Bên cạnh việc bày tỏ sự ủng hộ đối với quy định mới, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu kiến nghị Ban soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo để bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật. Cụ thể, cần bổ sung quy định về việc hủy bỏ các biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản khi đã có quyết định xử lý sớm tài sản, nhằm bảo đảm sự đồng bộ giữa các điều khoản trong Bộ luật và tránh vướng mắc khi áp dụng trên thực tế.

Đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh phát biểu thảo luận. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn Nghệ An) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung các quy định về việc tạm đình chỉ trong trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với vụ án có nhiều người tham gia bị truy cứu trách nhiệm hình sự cùng một tội danh.

Cơ bản tán thành việc mở rộng các trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn nhằm giải quyết vụ án nhanh chóng, hiệu quả, đại biểu đề nghị làm rõ trường hợp vụ án có nhiều người tham gia nhưng chỉ 1 người đủ điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn thì giải quyết theo thủ tục nào. Đồng thời, làm rõ tiêu chí “chấp nhận hình phạt” và có thể cân nhắc sửa thành “chấp nhận khung hình phạt” để phù hợp hơn với bản chất của thủ tục.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự kỳ họp. Ảnh: Quang Vinh

Đại biểu Trần Nhật Minh cũng đề nghị bổ sung quyền đề nghị tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và quyền đề nghị áp dụng thủ tục rút gọn cho người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bị cáo, bảo đảm quyền của người tham gia tố tụng và tính thống nhất của Bộ luật.